15. Арнайы мектепте ұзындық өлшемдерін оқыту әдістемесі

Көмекші мектеп оқушылары, тіпті үлкен сыныптар, заттардың ұзындығын салыстырған кезде көп жағдайда мынандай түсініктерді аз қолданады, «ұзын-қысқа», көп жағдайда олар ол сөздердің орнына «үлкен-кішкентай» сөздерін қолданып айта береді. Мұғалім бұл терминдерді сөздікке енгізеді, «ұзын-қысқа», содан кейін сөйлеген кезде бұл сөздерді қолдану арқылы жүзеге асырады.

Сабақта мүғалім «ұзын-қысқа» сөздерінің мағынасын түсіндіріп, мұғалім өмірдегі қолданып жүрген материалды көрсетіп оларға түсіндіру. «Түрлі-түсті ленточканы екі қорабшаның бетіне байлау керек ( мұғалім бір ұзын және бір қысқа қорапшаны көрсетеді). Қандай ленточканы сендер әр екі коробкаға таңдайсындар ( ленталардың ұзындығы әр түрлі: біреуі ұзын, біреуі қысқа ). Неге сендер бүл лентаны олай таңдадыңдар?». Бұл практикалық жүмыс кезінде мұғалім оқушыларға әр нәрсені қиған кезде ұзындықтарын ескеру қажет екенін түсіндіреді. «ұзын-қысқа» сөзінің мағынасын түсіндіру үшін арнайы дидактикалық материалды қолданады: таяқша, қағаздан жасалған лента, сым темір және тағы басқалар. Бұл заттар бір-бірінен тек ұзындық арқылы өзгешеленеді, бірақ неі мен қалыңдығы бір-біріне ұқсайды.Сабақта мұғалім алдымен екі ұзын жіпті көрсетеді. Бірақ ұзындығы бойынша айырмашылықтары бар (01 см жэне 10 см). Содан кейін ұзындықтары әр түрлі заттар беріледі, бірақ биіктігімен қалыңдығы бірдей заттар беріледі. Мысалы: ұзын және қысқа шарф. Оқушы әрбір затты ұзындығы бойынша іріктеп ашу керек. Бұл ұзын шарф, ал мынау қысқа шарф және тағы басқа. Содан кейін оқушыларға ұзын және қысқа тақырыбына байланысты суреттер беріледі: ұзын және қысқа белдік, бау, қарындаш, сызғыш және тағы басқа. Оқушы берілген заттарды іріктеп ұзын заттарды бір жаққа, қысқа заттарды бір жаққа іріктеу керек. Оқушы сабақта практикалық жұмыс орындайды: жіп орауынан ұзын және қысқа жіпті қиып алады, содан кейін екі, тіпті түрлі түстермен боялады.Қыдырғанда немесе экскурсияға шыққанда бұл ұзын, қысқа заттар басқа да заттармен байланысада, сонда ұзын, қысқа деген сөздері түсінікті болады. Оқушылар ұзын және қысқа жолдарды көреді, ұзын жолды және қысқа жолды бұрылыстарды, олар жол мен тратуар бірдей ұзындық болатынын анықтайды. Содан кейін мұғалім келесі сабақта оқушыларға ұзын және қысқа заттарға қандай заттар жататынын сұрайды.Мұғалім бір затты алып оның бір ұшымен екінші ұшын алып қостырады, сол кезде бүл заттың ұзындығы бірдей ме әлде жоқ па соны анықтатады. Оқушылар затты қаншаға ұзын немесе қаншаға қысқа екенін айттыру.

Алдымен оқушылар екі заттың салыстырады, ұзын, қысқа немесе ұзындықтары бірдей заттарды салыстыру үшін заттарды бірте-бірте көбейту керек. Мысалы: жіптен немесе қағаздан баспалдақ жасау, оларды ұзыннан қысқаға дейін құрау.

Мұғалім күнделікті қолданып жүрген заттарды да салыстырып көрсету керек.

«Қайсысы ұзын: қарандаш немесе сызғыш?». «Қайсысы қысқа: карта немесе сыныптағы тақта?» және тағы басқа.

Содан кейін оқушылар көзбен көріп тұрған заттарды салыстырып үйрену. Мысалы мектептің калидоры ұзын сыныптан және тағы басқа. Бұл түсініктерді біріншісін оқушыларды қиын және оңайлықпен түсінбейді. Бұл балаларға систематиканың жұмысы немесе пропедевтикалық кезең де жұмыс жасаған кезде де немесе бір жыл осы тақырыпты өткен жағдайда бірінші сынып оқушыларына қиынға түседі.

Сабақты қорыту үшін оқушылар керекті ұзындықты алдымен қолмен, содан кейін сызғышпен сызып қояды. 16. 100 көлеміндегі сандармен арифметикалық амалдарды орындауға оқыту әдістемесі

100 көлеміндегі сандар оқытылады, разряд ұғымы қарастырылады, оқушылар екі таңбалы сандарды қосу және азайтуды, ауызша және жазбаша есептеу тәсілдерін үйренеді.Кестелі бөлу және көбейтуді оқу, кестелік емес көбейту және бөлумен танысу аяқталады. Көлем және оны өлшеуді үйрену ары қарай жалғасады. Үшінші концентрдегі материал 3 – 4 сыныпта оқытылады. Оқушылар ұзындықты өлшеу бірлгі (метр), баға (теңге,тиын), салмақ (кг), уақыт (жыл, ай), туралы ұғымды меңгереді. Ақыл ойы кем балалар 100 көлеміндегі сандарды оқып үйретуде келесідей білімді алулары қажет:

1. 100 дейін тура және кері қайтара санауды үйрету.

2. Реттік сандарды қолдануды

3. Ондық сандардың құрамын білулері қажет

4. 100 көлеміндегі натурал сандардың қатарын білулері қажет

5. Сандарды салыстыруды, қай сан көп, немесе тең екенін білулері қажет.

6. Бірінші жүздікті жазуды және оқуды білулер қажет.

100 көлеміндегі сандарды номерлеуді үйрену ақыл ойы кем балалар үшін қиындық туғызады. Оқушылар ондықтарды сан сақтаудан қиналады. Олар «40» және «90» деген сандарды есте сақтауды қиналады. Олар ұқсастықтарын «төрт 10», «тоғыз 10» деп санайды да, ал жаңа ондықтарды «жиырма тоғыз», «жиырма он», «жиырма он бір» және т.б.

Жазбаша нумерациялауды да жай игереді. 35 санынын орнына 53 сандарды оқуда бірінші бірлікті, содан барып ондықты оқиды. Нумерациялауды ауызша оқып, кейбір оқушылар жазбаша игеруде қиналады. 1 ден 100ге дейінгі сандарды қате жазады.

Бұл қиындықтын себебі, математикалық материалдың қиындығында және де оқушылардың психологиялық ерекшелігінде.

Тақырыпқа байланысты оқытуға қойылатын талаптар:

1.1-ші және 2-ші ондықтың номерлеуін жақсы игерту.

2.Әртүрлі көрнекіліктер мен дидкатикалық материалдарды қолдану.

3.Номерларды жүйелі қайталау,әртүрлә тапсырмалар және жаттығулар мен жұмыс істеуі, оқушылардың шығармашылық және сөйлеу тілі әрекеттерін дамыту.Тақырыптарды оқытуда көптеген көрнекіліктер және дидактикалық материалдар қолданылуы мүмкін: 100 таяқша, арифметикалық жәшік, есептер, мертлік сызғыш және т.б.