72. Каогуляция. Түрлері мен ережелері. Каогуляцияға әсер ететін факторлар.Шульце-Гардидің ережесі.

Каогуляция деп бөлшектердің әртүрлі факторлардың әсерінен бірігіп іріленуін айтады. Каогуляцияға әсер ететін факторлар: температура, механикалық әсер, ультрацентрифугалау, сәуле электр өрісі, жүйеге басқа заттардың енуі, яғни электролиттер. Формасына байланысты каогуляция: гомогенді, гетерогенді, адагуляция, флокуляция деп бөлінеді.Гомогенді-біртекті дисперсті бөлшектерден, гетерогенді-әртекті дисперсті бөлшектерден тұрады. Адагуляция – дисперсті бөлшектердің қатты беттерге жабысуын айтамыз. Флокуляция- агрегат ерітінді полиэлектрлі электролиттердің әсерінен түзіледі. Беріктігіне байланысты каогуляция: қайтым және қайтымсыз болып бөлінеді. Каогуляция бұзылуын-пептизация деп атайды.

Каогуляцияны екі сатыдан тұратын процесс ретінде қарастыруға болады:

1. Жасырын каогуляция-оны көзбен көре алмаймыз,тек ультрамикроскоппен байқауға болады.

2. Айқын каогуляция-оны көзбен көруге болады.

Каогуляция ережесі.

Электролиттің айқын каогуляцияны тудыратын аз концентрацияны каогуляция табалдырығы деп атайды. Ал каогуляция табалдырығына кері шама қабілеттілігі деп аталады.

Заряд таңбасының ережесі.

Электролиттердің каогуляция тудыратын иондары әрқашан таңбасы жағынан коллоидттық бөлшектердің таңбасына қарама қарсы.

Валенттілік ережесі (Шульце Гардидің 1-ші ережесі)

Электролиттердің каогуляциялық қабілеттілігі каогуляциятордың, яғни иондардың валенттілігі артқан сайын күшейеді.

Дұрыс емес қатарлар құбылысы

Көп валентті иондардың ,Al³⁺ ) және сол сияқты Н⁺ , OH^- иондарын зольге концентрациясын арттыра отырып қосқанда каогуляцияның бірде болып, бірде болмауын каогуляция зоналары немесе ретсіз қатарлар құбылысы деп атайды.

Каогуляцияның лиотроптық қатары (Шульце Гардидің 2-ші ережесі)

Бірдей иондардың каогуляциялық қабілеттіліктері өзімізге белгілі лиотроптық қатар бойынша сипатталады. Яғни қабілеттілік радиус арқан сайын күшейеді.

Партнер иондар әсері. Егер ббейорганикалық иондардың каогуляциялық қабілеттілігін қарастырсақ, олардың партнер иондарын бірдей валентті басқа партнермен ауыстырғанда онда ешқандай өзгеріс болмайды. Мысалы, As₂S₃ золі үшін KCl немесе KNO₃ алсақ, олардың айырмашылығы болмайды.

Электролиттердің антогонизмі. Иондардың бір біріне қарама қарсы электролиттер бірінің әсерін бірі жоятындықтан олардың мөлшері аддитивтік ережесінен көп болады.

Электролиттердің синергизмі. Бұл кезде электролиттер бірінің әсерін күшейтіп екі электролиттердің қоспасының каогуляцияға жұмсалатын мөлшері аддитивтік ережесінен аз болады.

Концентрациялық каогуляция. Электролиттің концентрациясының артуына байланысты болады. Мұндай электролиттерді индифферентті деп атайды. Индифференттік электролитті қосқан кезде ҚЭҚ диффузиялық бөлігі қосылады да, иондық атмосфераның қалыңдығы азаяды.

Бейтараптық каогуляция. Б.к жүргенде енгізілген электролиттердің иондары зарядты бейтараптайды, термодинамикалық потенциал мен электрокинетикалық потенциал аз болады.