10. Дайце ўзор творчага пераказу са зменаю асобы апавядальніка на прыкладзе любога твора школьнай праграмы. Растлумачце асаблівасці гэтага прыёму.

Сярод пераказаў у школьнай практыцы найбольш ужывальныя – пераказы са зменай формы, напрыклад, змена асобы апавядальнiка. Вучням часта цяжка перадаць змест тэксту, напiсанага ад першай асобы. З гэтай мэтай трэба даваць невялiкiя i нескладаныя па зместу пераказы з заданнем змянiць асобу, ад iмя якой вядзецца апавяданне, напрыклад з першай на трэцюю. Пры гэтым важна, каб вучнi не карысталiся аднымi i тымi ж асабовымi займеннiкамi (ён, яна), а ўжывалi замест iх iмя героя цi словы, якiя паказваюць на яго прафесiю, становiшча ў грамадстве.

Узор (раман А. Мрыя “Запіскі Самсона Самасуя”, напісаны ў форме дзенніка ад першай асобы):

Раман А. Мрыя напісаны ў форме дзённіка, у якім герой шчыра і без прыхарошвання расказвае аб тых з’явах, якія былі характэрныя для савецкага грамадства ў 20-я гады. Дзённік дае большае, у параўнанні з аб’ектыўным апавяданнем, поле для выказвання героем уласных ацэнак і меркаванняў.

Герой рамана дае і сваё ўласнае тлумачэнне выбару такой формы: "Я павесіў на сцяне плакат са словамі аднаго вучонага: Каб мы ведалі ўсе дробязі жыцця якой-небудзь казюлькі, мы шмат якіх памылак маглі б і не зрабіць!". Такім чынам, аўтар адразу давярае свайму герою не толькі выкладанне, але і тлумачэнне фактаў. Аўтар нібы гаворыць чытачу, што ўсе галоўныя падзеі яшчэ наперадзе, а пра мінулае Самсона паведамляе толькі тыя факты, якія сведчаць аб асноўных рысах характару героя.

Самсон быў выхадцам з сялян, аднак да сялянскай працы ставіцца з пагардай, шукае лёгкага хлеба. "Як жа? Буду калупацца ў пясочку вашым? Хай трохі пачакае! Якая тут жыццё?" - Кажа ён бацькам. Ён любіць смачную ежу і шыкоўную вопратку. Аўтар не мог абысціся без пэўных перабольшванняў, але яны выконваюць чыста мастацкую функцыю. Нельга адмаўляць той факт, што ў 20-я гады ў савецкай краіне сапраўды мелі месца паказушнасць і імкненне да татальнага кантролю над усімі сферамі грамадскага жыцця.

На прыкладзе Самасуя Мрый з сарказмам апавядае аб савецкім чыноўніцы, які ўзвальвае на сябе па дзесяць пасад з тым большай ахвотай, што ў выніку не адказвае ні за што. Самасуй адначасова з'яўляецца старшынёй дзіцячай камісіі, таварыства "Прэч несвядомасць", сябрам РВК і раённым інспектарам працы. Ён мае пэўную мэту - каб заўважыла і ацаніла начальства, і дасягнуць гэтым больш высокага становішча ў бюракратычнай пірамідзе. Самсон разумее, што гэтая сістэма прабачыць яму ўсё, акрамя самастойнасці і непаслушэнства. "Такія людзі нам патрэбныя. Часам дзірку якую заткнуць. Але яго трэба ў рукі ўзяць, тады Самасуй будзе добрай прыладай для знішчэння старога", - так кажа пра яго старшыня райвыканкама Сом.

З аднаго боку, Самасуй смешны і вясёлы чалавек, поўны энергіі і жыццерадаснасці. Але ж ён малакультурны і неадукаваны, яго энергія скіравана не на стварэнне, а на разбурэнне. Ён нецярпімы да іншадумства, самодоволен і не трывае ніякай крытыкі ў свой адрас. Такія "вінцікі", як Самасуй, былі для сталінскай таталітарнай машыны як паветра. Быць "вінцікам" азначала ні за што не адказваць. Самасуй адразу правільна разумее асноўныя прынцыпы мясцовай улады: усё старое руйнуе, усё няпісаныя (і маральныя) законы адкідае прэч, будуй новае, і не важна што; або, у крайнім выпадку, рабі выгляд, што нешта робіш у патрэбным рэчышчы. Нават сваю мову перапрацаваў ён на новы лад. Нават сам да сябе звяртаецца на навамоўі: "з неаслабнай энергіяй вёў сваю амурных лінію", "смех у яго быў як у акулы імперыялізму", "ва ўсесаюзным маштабе дурыла ты", "пасля змагання з сваім тэмпераментам вынес рэзалюцыю" і інш У творы Мрыя няма ніводнага станоўчага персанажа. "Запіскі Самсона Самасуя" - гэта вяршыня ўсёй савецкай сатырычнай прозы. Іх асаблівасць заключаецца і ў сіле мастацкага абагульнення, і ў шырокай палітры сатырычных прыёмаў, і ў выбары сатырычнага матэрыялу, формы яго падачы і стылёвай самабытнасці. Твор А. Мрыя папярэджвае аб небяспецы, імя якой - культ асобы.