- •Әхлак һәм әхлак вазифаларыбыз әхлак нәрсә?
- •Аллаһы тәгаләгә вә пәйгамбәребезгә карата булган вазифаларыбыз аллаһы тәгаләгә карата булган вазифаларыбыз
- •Пәйгамбәрләребезгә карата булган вазифаларыбыз
- •Үзебезгә карата булган вазифаларыбыз
- •Гаиләбезгә карата булган вазифаларыбыз
- •Балаларның ата-аналарына карата булган вазифалары
- •Туганнар һәм кардәшләрнең бер-берләренә карата булган вазифалары
- •Ватан вә милләтебезгә карата булган вазифаларыбыз
- •Яхшы хәлләр — күркәм холыклар
- •Тугрылылык
- •Бөтен кешелеккә карата булган вазифаларыбыз
- •Тырышлык
- •Мәрхәмәт вә йомшак күңеллелек
- •Ярдәмләшү вә юмартлык
- •Дуслык вә иптәшлек
- •Дусың акыллы булсын
- •Дусың динле, ышанычы көчле булсын.
- •Дусың яхшы әхлаклы булсын.
- •Дусың самими вә нәсихәт бирүче булсын.
- •Дусың серләрне вә гаепләрне саклаучы булсын.
- •Сабырлык
- •Гыйбадәтләрне сабырлык белән кылу.
- •Гөнаһ эшләр кылмаска сабыр итү.
- •Шөкер, шөкер итү, шөкер кылу
- •Олыларга хөрмәт, сабыйларга сөю
- •Вәгъдәдә тору
- •Начар хәлләр — ямьсез. Холыклар
- •Ялган вә хәйлә
- •Гайбәт сөйләү — кеше яманлау
- •Кеше үтерү
- •Аракы эчү
- •Отышлы уеннар уйнау
- •Зина кылу
- •Ифтира — яла ягу
- •Тәкәбберлек
- •Хөсет вә көнчелек
- •Балаларга исем кушу
- •Акика корбаны
- •Ир балаларны сөннәткә утырту
- •Сәламләшү
- •Рамазан вә корбан бәйрәмнәре
- •Корбан чалулар корбан бәйрәме корбаны
- •Мәет корбаны
- •Хаста зиярәте
- •Кабер зиярәте
- •Никах вә өйләнү
- •Гашура көн
- •Рагаиб кичәсе
- •Мигъраҗ кичәсе
- •Бәрәгать кичәсе
- •Кадер кичәсе
Бөтен кешелеккә карата булган вазифаларыбыз
Ислам дине буенча бөтен кешелек — бер ата-ананың атабыз Адәм вә анабыз һаува балалары. Дөньяда тәннәре төрле төстә, төрле диндә вә төрле иҗтимагый карашта булган кешеләр яши. Ислам динендә булган кешенең мөселман кардәшләренә һәм шулай ук мөселман булмаган кешеләргә карата булган төрле вазифалары бар;
Башка кешеләрнең тормышы да безнеке кебек үк хөрмәтле, кыйммәтле, һәм кадерледер, һәр кешенең бу дөньяда яшәргә хакы бар. Динебез буенча, бер кешене дә хаксызлык белән үтерергә ярамый, чөнки Ислам динендә иң зур гөнаһлардан берсе — кеше үтерүдер;
Аллаһы Тәгалә бөтен кешеләрне дә хөр итеп бар иткән. Кешеләр тоткынлыкта яшәр өчен яратылмаганнар. Исламияткә кадәр булган заманнарда колларны базарларда мал кебек сатканнар. Исламият бу хәлләргә чик куйды.
кешеләрнең уй-фикерләре вә ышанулары һәр заман үзгәрешсез дәвам итми, һәр кеше үзенчә уйлый, фикер йөртә, һәр кешенең үзенә күрә шәхси философиясе бар. Бөтен нәрсәне дә безнең кебек уйламаучы һәм ышанмаучы кешеләрнең фикерләренә дә хөрмәт белән карарга кирәк, Аларның дөрес булган фикерләре белән килешеп, әмма дөрес булмаган фикерләренә нигезле җавап биреп, һәр кеше өчен дә уртак булган хакыйкатьне аңлатырга кирәк. Карашлар туры килмәгән очракларда, фикерләр арасында көрәш башлана, гадәттә мондый фикер көрәше адәм баласының уй-дөньясын киңәйтә генә; без һәрберебез дә башкаларның намус вә шәрәф-ләренә хөрмәт белән карарга тиешлебез. Билгеле булганча, кеше иң өстен, иң шәрәфле барлыктыр. Кешене хаксыз- га рәнҗетү, яла ягу, гайбәт сөйләү, сүз йөртү, мыскыл итү кебек хәлләр Исламда харам кылынгандыр;
кешенең хәләл хезмәте белән табылган малы да җаны кебек кыйммәтледер. Шуның өчен дә башкаларның малына вә акчасына зарар итү дә гөнаһ санала. Димәк, һәр кешенең җанына, малына, намусына, уй-фикерләренә вә ышануларына хөрмәт белән карау — безнең кешеләргә вә кешелеккә карата булган әхлакый вазифаларыбыздыр.
Яхшы хәлләр — күркәм холыклар
Т
угрылылык Тырышлык
Мәрхәмәт вә йомщак күңеллелек
Ярдәмләшү вә юмартлык
Әдәп вә хәйә
Дуслык вә иптәшлек
Сабырлык
Шөкер
Олыларга хөрмәт, сабыйларга сөю
Хак
Адәләт
Әманәт
Вәгъдәдә тору
Тәүбә
Тугрылылык
ТУГРЫЛЫЛЫК — сүзләребездә, эшләребездә вә хәрәкәтләребездә дөрес булу димәктер.
Биш вакыт намаз укыганда Аллаһы Тәгаләдән тугрылылыкны сорыйбыз вә: "Ярабби, безне тугры юлга, нигъмәтеңә ирештәргәннәрнең юлына ирештер. Ачуыңа төшкән, синең юлыңнан адашканнарның юлына ирештермә", дип дога кылабыз. (Фатиха сүрәсе, аять 6-7).
Тугры кеше ялган сөйләмәс, беркемне дә алдамас, башкаларга карата хәйлә кормас. Үзен түбәнәйтә торган хәрәкәтләр кылмаганы өчен кешеләр арасында шәрәфе вә дәрәҗәсе булыр, һәркем тарафыннан сөелер вә искә алыныр.
Тугрылылыкны Аллаһ мөселманнарга фарыз кылган. Бик күп аять вә хәдисләрдә тугрылылыкның әһәмияте аңлатылган. Аллаһы Тәгалә Коръәндә болай дигән: "Әй мөэминнәр, Аллаһтан куркыгыз вә тугрылар белән бергә булыгыз." (Тәүбә сүрәсе, аять 119).
Мөселман — сүзе үзенә, үзе сүзенә килешкән кешедер.
Мөселман күренгәне кебек булыр, булганы кебек күренер
Мөселман сүз сөйләгәндә өч нәрсәгә дикъкать итәр:
сүз сөйләгәндә тугры сөйләр.
вәгъдә бирсә, вәгъдәсендә торыр.
хәленнән килмәгән мәсьәләләрдә вәгъдә бирмәс.
Пәйгамбәребез тугрылылыкка бик әһәмият биргән вә
мөселманнарга һәр яктан да тугры булырга кушкан. Бер заман пәйгамбәребезгә бер гарәп килеп, болай дигән: — "Әй Аллаһның илчесе, мин бер надан кеше. ^Миңа диндә файдасы булган берәр сүз өйрәтмәссеңме?"
Шул вакытта Пәйгамбәребез шулай дигән:
"Аллаһка ышан вә һәр эшеңдә тугры бул."
Һәр пәйгамбәрдә биш сыйфат булырга тиештер. Болардан берсе САДАКАТ, ягъни тугрылылыктыр. Түбәндәге әйтем дә шуннан килә булса кирәк: "Тугрылылык пәйгамбәр сыйфатыдыр". Тугрыларны Аллаһ та, кешеләр дә яратыр. Ялганчыларны вә алдакчыларны Аллаһ та, кешеләр дә яратмас. Ялганчылык бөтен диннәрдә дә хәрәм санала. Коръәндә Аллаһы Тәгалә болай боерган: "Әй, мөэминнәр! Аллаһтан куркыгыз һәм сөйләгән вакытта тугры сөйләгез" (Аһзаб сүрәсе, аять 70).
Мөселман кулы вә теле белән башкаларга зарар итмәс. Үзе өчен теләгән нәрсәне мөселман кардәше өчен дә теләр. Мөселман хәләл малына вә акчасына хәрәм катыштырмас. Гаиләсенә һәм балаларына хәрәм ризык ашатмас. Пәйгамбәребез бер хәдисендә болай ди: "Мөселманга зарар иткән вә аны алдаган кеше бездән түгелдер."
"Коръән”дә дә Аллаһ Тәгалә түбәндәгечә боерган: "Ким үлчәгеч кулланганнарга каты газап бардыр. Алар кешеләрдән сатып алганда төгәл иттереп үлчәтеп алырлар, ләкин сатканда ким үлчәп сатарлар." (Мутаффифин сүрәсе, аять 1-3).
Кеше белмәс, сизмәс дип мондый эшләрне эшләргә һич ярамый. Чөнки эшләгән эшләребезне Аллаһ һәрвакыт күрептора. Кирамән Катибин фәрештәләре гөнаһ һәм савапларыбызны язып баралар. Кешеләрне алдасак та, Аллаһны алдау мөмкин түгеллекне истән чыгарырга ярамый.
