Өндірістік қызметті шектейтін факторлар:

Ұйым өндіретін өнімдерге деген сұраныс; Өнімге, жұмыстар мен қызметтерге деген сұраныс; Өнімге деген сұраныс.

Өндірілген өнімнің бірлігіне өзіндік құнды есептеу қандай жүйеде міндетті: өндірістік және басқару есебі.

Өндірістік тікелей шығындарӨндірілген өнім, орындалған жұмыстар мен қызметтердің өзіндік құндарына тікелей жатқызылатын шығындар.Өнімнің өзіндік құнына тікелей апарылатын материалдық, өндірістік жұмысшылардың еңбек ақы шығындары.Нақты бір өнім түрінің өзіндік құнына тікелей жатқызылады.

Өндірістік үстеме шығыгндар өнім түрлері арасында таратылады: Өндірістік жұмысшылардың негізгі еңбек ақыларын (үдемелі-сыйақы төлемдерін қосқанда) және материалдық шығындарына пропорционалды; Негізгі шығындардың сомасына пропорционалды; Өндірістік жұмысшылардың негізгі еңбек ақыларына пропорционалды (үдемелі-сыйақы төлемдерін қоспағанда).

Өндірістік шығындар: Өнімдер, жұмыстар мен қызметтерді өндіру және орындау барысында тұтынылған ресурс бөлігі; Өнімді өндіру барысында тұтынылған ресурстар бөлігі; Өнім өндіру, жұмыстар мен қызметтерді өндіру және орындау барысында тұтынылған ресурс бөлігі

Өндіріс шығындары есебінің мақсаты:

өндіріске жұмсалған материалдық, еңбек ақы, үстеме шығындарды есептеу мен өзіндік құнды калькуляциялау

Өнім бірлігінің өзіндік құны есептеледі: Барлық жұмсалынған өндірістік шығындарды өндірілген өнімнің көлеміне бөлу арқылы анықтау.; Барлық жұмсалынған шығындарды өндірілген өнімнің көлеміне бөлу арқылы анықтау.; Өндіріс көлеміне жұмсалған барлық шығынды өндірілген өнім көлеміне бөлу.

Өнімді өндіруге кеткен шығындар элементтері: материалдық шығындар, еңбек шғындары, тозу т.б.; материалдар, еңбекақы, үстеме шығындар.

Өнімнің маржиналдылығы: Маржиналдық табыс / өнім көлемі * 100%; Маржиналдық кіріс / өнім көлемі * 100%; Маржиналдық кіріс / өндірілген өнім көлемі *100%.

Өнімнің өзіндік құнына еңбек ақы шығындары бойынша апаратын шығындар: Әлеуметтік салық сомалары; Артық орындаған жұмыс көлемі үшін еңбе кақы сомалары; Әлеуметтік сақтандыру жарналары.

Өнімнің өзіндік құнына кірмейтін шығындар: Кезең шығыстары; Әкімшілік шығындар, сату шығындары, пайыздар бойынша шығындар; Әкімшілік шығындар, коммерциялық шығындары, пайыздар бойынша шығындар

Өнімнің өзіндік құнының бюджетін жасаудағы бюджеттер: Өндіріс көлемі, материалдарды сатып алу, еңбек ақы шығындары, үстеме шығындардың бюджеті; Өндіріс, материалдарды сатып алу, еңбек ақы бюджеті, үстеме шығындардың бюджеті; Өндіріс, материалдарды сатып алу, еңбек ақы шығындары, үстеме шығындардың бюджеті.

Өнімнің өзіндік құнының функционалдық калькуляция мәні (АВС): 1980 жылы АҚШ және еуропаның кейбір компанияларында пайда болған;

Шығыстар орталығы мен шығыстар факторы бойынша пайдаланылады; Купер мен Капланның ұсынған терминдері.

Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың және шығындар есебінің қарапайым әдісінің мәні:

Барлық жұмсалынған өндірістік шығындарды өндірілген өнімнің көлеміне бөлу арқылы анықтау; Барлық жұмсалынған шығындарды өндірілген өнімнің көлеміне бөлу арқылы анықтау.

Өнімнің рентабельділігі: Өнімнің бір өлшеміне маржиналдық кіріс/Өнімнің бір өлшемінің бағасы*100%; Бір өлшеміне маржиналдық түсім/Өнімнің бір өлшемнің бағасы*100%; Өнімнің бір өлшеміне маржиналдық түсім/Өнімнің бір өлшемнің бағасы*100%

Өнімнің толық өндірістік өзіндік құнының есептелуі: Жалпы өндірістік шығындармен.; Өндіріске жұмсалынған жалпы шығындармен.; Өндіріске жұмсалынған барлық шығындар сомасымен.

Өтеушілік (кезең) әдіс: Салынған инвестицияларды қайтару үшін қажетті жылдар саны; Салынған инветицияларды қайтару бойынша қажетті жылдар саны.; Салынған инвестицияларды қайтару үшін қажетті кезең саны.

Өтеушіліктің есептік коэффициенті анықталады: Жоба бойынша алынған жылдық пайда\жобаға салған шығындардың орташа құны; Жоба бойынша жылдық пайда\жбаға салған шығындардың орташа сомасы; жоба бойынша жылдық пайда\жобаға бойынша шығындардың орташа сомасы

Өтіп кеткен шығындар: Табыс алу үшін жұмсалынған шығындар.; Табыс алу үшін жұмсалған және болашақта табыс әкелу мүмкіндігін жоғалтқан шаруашылық құралдар; Ұйымның табыс алу мақсатында жұмсалған және болашақта табыс әкелу мүмкіндігін жоғалтқан активтер.

П

Пайыздар бойынша шығыстар есепті кезең соңында әсерін тигізеді: Есепті жылдың бөлінбеген пайдасын азайтуға; Салық салынатын табысты азайтуға; Жылдық жиынтық табысты азайтуға.

Р

Рентабельділік индексі: Болашақ кезеңдегі ақша қаражаттары түсімінің ағымдағы құнының инвестициялық жобалар құнына қатынасы; Болашақ кезеңдегі ақша қаржыларының түсімінің ағымдағы құнының инвестициялық жобалар құнына қатынасы; Болашақ ақша қаржыларының түсімінің ағымдағы құнының инвестициялық жобалар құнына қатынасы

Реттелетін немесе бақыланатын шығындар: Негізгі материалдар.; Өндірістік жұмысшылардың негізгі еңбек ақылары.; Өндіріске жіберілген негізгі материалдар.

Реттелмейтін (бақыланбайтын) шығындар: Өнімге байланысты жұмсалатын шығындар; Технологиялық қажеттіліктерге жұмсалған электр қуаты; Жалға алу (жалгерлік шығындар) және коммуналдық төлемдер

С

Сату шығындары: Сатушылардың еңбек ақы, жарнама, сату орындарын жалдау ақылары.; Өнімдерді сату нүктесіне дейін жеткізушілердің еңбек ақы шығындары, жарнама, сату орындарын жалдау ақылары; Өнімдерді сату нүктесіне дейін жеткізу шығындары, жарнама, сату орындарын, жалдау арқылы.

Сауда саттықты жоспарлау: Сауда саттық бюджетінің негізі; Сауда саттық бюджетінің дайындау базасы; Сауда саттық бюджетінің жобасы және оны бағалау.

Сметалық калькуляция тәртібі: Тапсырыс берушілердің жеке тапсырыстарына және өнімге бекітілген нормалар мен нормативтердің негізіндежасалады.;

Тапсырыс берушілердің жеке тапсырыстарына және ұйымның бірмезгілдік қызметтеріне алдын ала бекітілген нормалар мен нормативтердің негізінде жасалады.;

Тапсырыс берушілердің тапсырыстарына және ұйымның қызметтеріне алдын ала бекітілген нормалар мен нормативтердің негізінде жасалады.

Т

Таза келтірілгендисконттық құн: Ақша қаражаттарының таза түсімі-күрделі салым бойынша бастапқы инвестициялық шығындар; Нақты ақша қаражаттарының таза түсімі- күрделі салым бойынша бастапқы инвестициялық шығындар; Келтірілген ақша қаражаттарының таза түсімі - күрделі салым бойынша бастапқы инвестициялық табыстар.

Тиімсіз шығындар: Өндіріс технологиясы мен ұйымдастырудың жеткіліксіздігіне байланысты жұмсалынған шығындар.

Тиімсіз шығындар: Өндіріс технологиясы мен ұйымдастырудың жеткіліксіздігіне байланысты жұмсалған шығындар; Өндіріс технологиясы мен ұйымдастырудың жеткіліксіздігіне байланысты өндірістегі кірістерден, ақаулардан, артық орындалған жұмыстар үшін жұмсалынған шығындар; Өндірістегі кірістерден, ақаулардан, артық орындалған жұмыстар үшін жұмсалынған шығындар

Төтенше жағдайлардың салдарынан материалдардың жетіспеушілігі: Дт 7470 Кт 1310; Дт 7470 Кт 1350; Дт 7470 Кт 1310,1350.

Тұрақты шығындар:(өндірілген өнімнің көлемінің өзгеруіне тәуелсіз тұрақты.

Тұрақты шығындар: Өндіріс көлемінің өзгерісіне байланысты емес өнімнің, жұмыстар мен қызметтердің бір өлшеміне тұрақты болып қалатын шығындар; Өндіріс көлемінің өзгерісіне байланыссыз өнімнің бір өлшеміне тұрақты болып қалатын жылжыту, жарықтандыру шығындары; Өндіріс көлемінің өзгерісіне байланыссыз өнімнің бір өлшеміне тұрақты болып қалатын шығындар

Тікелей әдіс арқылы жалпы пайда анықталады: Сатудан түсім – айнымалы шығындар.;

Сатудан түсім - өзгермелі шығындар.;

Сатудан түсім - ауыспалы шығындар.

Тікелей материалдардың шығын түрі:

(Ауыспалы; Айнымалы; Өзгермелі.)

Тікелей шығындар: Өндірістік жұмысшылардың еңбекақыларынан аударымдар.; Негізгі материалдар.;

Өндірістік жұмысшылардың еңбекақылары.

У

Уақытша шығындар: Әдетте бухгалтерлік есеп берулерге кірмейді.; Құжаттармен расталмайды.; Нақты ақшалай шығындарды білдіре бермейді.

Уақытша шығындар басқару шешімдерін қабылдау кезіндегі есептегі жағдайы:

Ресурстардың шектеулі кезінде.;

Ұйымның ресурстарының шектеулі кезінде.;

Ресурстардың қамтамасыздығы шектеулі кезінде.

Ұ

Ұйымға материалдарды «дәл уақытында» сатып алудан тиімділік: Материалдардың орнын ауыстыруда, босалқыларға капитал салымында және материалдарды жөңелту бойынша құжаттарды жүргізуде айтарлықтай үнемдеуге алып келеді; Материалдардың орнын ауыстырғанда, оларға капитал салымында және материалдарды жөңелту бойынша құжаттарды жүргізуде айтарлықтай үнемділікке қол жеткізуге болады; Материалдардың өндіріс учаскелеріне тез жетуін, тасымалдау және жөңелту бойынша құжаттарды жүргізуде айтарлықтай үнемдеуді қамтамасыз етуге болады.

Ұйымның жөндеу шеберханасында негізгі құралдарды жөндеу бойынша жұмсалынған қосалқы бөлшектердің құны: 8310 «Көмекші өндіріс» шотында.; Дт 8310 «Көмекші өндіріс».; 8310 «Көмекші өндіріс» шотының дебетінде.

Ұйымның зиянсыздығын талдау кезінде таза пайда анықталады: Өткізуден түсім- Өнім өндірісіне жұмсалынған өзгермелі шығындар- тұрақты шығындар;

Өнімді сатудан түсім – Өнім өндірісіне өзгермелі шығындар – Тұрақты шығындар;

Сатудан түсім – Өзгермелі шығындар –Тұрақты шығындар

Ц

Цехтағы дайын өнімді қаптауға жұмсаған ыдыс және ыдыстық заттар есебінің шоты: Дт Негізгі өндіріс».; Дт8110Негізгі өндіріс».; Негізгі өндіріс» шотының дебетіне.

Ш

Шығындар есебінің объектілері: Инвестиция орталығы.; Шығындар орталықтары.; Пайда орталығы.

Шығындар есебінің тапсырыстық әдісінде шығымдар есебінің объектісімен калькуляциялау объектісі:Жауапкершілік орталығы; Тапсырыс; Тапсырыс берушілердің тапсырысы.

Шығындар есебі мен өзіндік құнды калькуляциялаудың нормативтік әдісінің мақсаты: Өндіріс процесіне жұмсалған шығындарын күнделікті бақылап отыру және ресурстардың тиімсіз пайдалануына байланысты шараларды қолдануын анықтау;

Ұйымның өндіріске жұмсалған шығындарын күнделікті бақылап отыру және ресурстардың тиімсіз пайдалануына байланысты шараларды қолдану.

Шығындар ұғымы: Өндірісте жұмыстарды жүзеге асырумен байланысты активтердің азаюы және міндеттемелердің көбеюі; Кәсіпкерлік қызметпен байланысты активтердің азаюы және міндеттемелердің көбеюі; Ұйымның басқару қызметіндегі активтердің азаюы және міндеттемелердің көбеюі.

І

Ішкі ақау: өндірістің кез келген учаскісінде, өнімді сатып алушыларға жөнелткенге дейінгі анықталған ақау; өндірістің кез келген учаскісінде анықталған, өнімді сатуға дейінгі анықталған ақау