2.2 Шаштараз және залдары бойынша шеберлердің санының есебі

Жұмыс уақытының балансын әзірлеп алғаннан кейін, қызметкерлер санын жоспарлайды. Кәсіпорында қызметкерлердің келесі категориялары жұмыс істейді: инженерлік-техникалық кызметкерлер және қызметшілер; жұмысшылар (негізгі және көмекшілер); кіші қызмет көрсетуші персоналдар.

Шаштараздар саны – тұрмыс қызметі кәсіпорнына шеберлер жұмыс орын санының есебімен жоспарланады. Санын есептеуде оқу демалысы, кезекті демалыс және тағы да басқа сияқты жұмыс уақытының барлық жоғалулары есептеледі. Шаштараз салондарында штаттық кесте бойынша электриктер, сантехниктер, жабдықтарды жөндеу бойынша механиктер сияқты көмекші қызметкерлердің саны жоспарланбайды. Аталған қызметкерлер категориясы келесі штаттық негізде жұмыс істейді.

Инженерлік – техникалық қызметкерлер және қызметшілер саны штаттық кесте негізінде жоспарланады, онда әрбір қызмет бойынша қызметкерлер саны және жалақысының көрсетілуімен қызметтер тізімі жүргізіледі.

Зал	Саны
	Орын	Ауы сым	Жұмыс күндері	Барлық атқа- рылған ауысым	Атқарылған күндер	Шеберлердің сұраныс саны
1	2	3	4	5	6	7
Ә
Е
М
П
К

Жұмыс орындарының санын және ауысым орындарын табу үшін – алдыңғы тәжірибелік жұмысынан алдым. Жұмыс күндерін – жұмыс уақытының балансынан алдым және күнтізбелік уақыт қорынан мейрам күндерін алдым. Барлық атқарылған ауысымды табу үшін – орындар санын ауысым санына және жұмыс күндеріне көбейттім. Барлық атқарылған күндерді – күндердегі жұмыс уақытының тиімділік қоры (мәліметтер практикалық жұмыстың жұмыс уақытының балансынан алдым). Шеберлердің сұраныс санын – барлық атқарылған ауысымды барлық атқарған күндерге бөлу.

2.3 Шаштараз шеберлері еңбек төлемі қорының есебі

Жалақы қоры негізгі және қосымша жалақыға бөлінеді. Негізгі жалақы орындалған жұмыс және өтелген уақыт үшін төленеді. Мұнда тікелей тариф, сыйақы, әртүрлі қосымша төлемдер кіреді.

Қосымша жалақыға сондай-ақ төлемдер кіреді. Олар орындалған жұмыс төлемдері емес, бірақ қолданыстағы заңнамаға сәйкес жүргізіледі, мұнда кезекті демалыс, оқу демалысы төлемдері, мемлекеттік және қоғамдық міндеттерді орындауға жұмсалған жұмыс уақытының төлемі, жасөспірімдерге, асыраушы аналарға қосымша төлемдер кіреді.

Зал	Іске асырудың жылдық реализациясы	Шеберлердің керектік саны	Жалақының пайыздық пайдасы	Еңбек ақы қорының керек қоры	Еңбек ақы қорының сағат қоры
1	2	3	4	5	6
Ә
Е
М
П
К

Сыйа

қы,

Сый

лық

Кезекті және қосымша демалыс төлемі

Жасөспімімдерге жеңілдікке берілетін қосымша

Емізетін аналар үзіліске берілетін қосымша

Сағаттық қор жалақысы

Айлық қор жалақысы

Бөлімді басқаруға берілген қосымша төлем

Оқушы-ларды оқытуға берілген қосымша

Бригада басқаруға берілген қосымша

Жалақы-ның тікелей қоры

Түнгі уақытқа берілген қосымша төлем

Басқа да қосымша төлем

Мемлекеттік орындарына берілген төлем

Күндік қор жалақысы

Оқытуға берілген демалысқа төлем

Іске асырудың жылдық реализация көлемін, шаштараз қажетіндегі реализация көлемінің есебінің кестесінен алдым. Шеберлердің керекті санын шаштараз залы бойынша материалдардың есеп саны кестесінен алдым. Іске асырудың жылдық реализация көлемін жалақының пайыздық пайдасына көбейтіп, жүз пайызға бөліп, еңбекақы қорының тікелей қорын анықтадым. Еңбекақы қорының сағаттық қорын еңбекақы қорының тікелей қорын қосу арқылы таптым.

Орташа жалақы (Ә) =

Орташа жалақы (Е) = = 126148,85

Орташа жалақы (М) = = 126406,77

Орташа жалақы (П) = = 124169,49

Орташа жалақы (К) = = 128644,06

Орташа жалақы қорын табу үшін сағаттық қорды шеберлердің сұраныс санының он екі сағатқа көбейтіндісіне бөлдім.

Д₁ = = 25270,08

Д₂ = = 50540,16

Күндізгі қор = 25270,08+50540,16+50540160 = 50615970,24

Д₃ = 50540160+25270,08+50540,16+12,20+0,07+0,11= 50615982,62

Айлық қор = 50615970,24 +50615982,62 = 101231952

Орташа жылдық жалақы = = 3062067,54

Орташа айлық жалақы = = 255172,3

Жұмыс өндіру саны = = 3641379,3

Д₁-ды табу үшін – еңбекақы қорының сағаттық қоры мен жасөспірімнің толық емес күнін көбейтіп, 100-ге бөлдім. Д₂-ні табу үшін – еңбекақы қорының сағаттық қоры мен ананың бала емізу сағатын көбейтіп, 100-ге бөлдім.

Д₃-ті табу үшін – айлық демалысты, оқу демалысын, заңмен рұқсат берілген демалысты қосып, күндізгі қорға көбейтіп, жұмыс уақытының қорына бөлдім. Күндізгі қорды табу үшін – сағат қорын, Д₁-ді және Д₂-ні қостым. Айлық қорды табу үшін – күндізгі қормен, Д₃-ті қостым. Орташа жылдық жалақыны – айлық қор жалақысы мен шеберлердің сұраныс санын бөлу арқылы таптым. Ал, орташа айлық жалақыны табу үшін, орташа жылдық жалақыны, 12-ге бөлдім. Жұмыс өндіру санын табу үшін, іске асырудың жылдық реализация көлемі мен шеберлердің сұраныс санын бөлдім.

ІІІ. ШАШТАРАЗ БОЙЫНША НЕГІЗГІ ЖӘНЕ КӨМЕКШІ МАТЕРИАЛДАРДЫҢ ЖОСПАРЛЫ ҚАЖЕТІН ЕСЕПТЕУ

Зал	Жабдықтардың реализация көлемі	Материалға кеткен шығын	Материалдың бағасы
1	2	3	4
Ә
Е
М
П
К
Шаштараз бойынша қорытынды: 11715968

Жабдықтардың реализация көлемін алдыңғы кестелерден алдым.

Негізгі және көмекші материалдырдың жоспары қажетін есептеу үшін әрбір залдың реализация көлеміне, материалдарға кеткен шығынының процентіне көбейтіп, шыққан санды жүз пайызға бөлеміз. Бұдан материалдардың бағасы шығады.

Шаштараз бойынша қорытындыны табу үшін әрбір залдың материалдар бағасын қосып, шыққан санды кестеге түсіреміз.

ІV. ҚЫЗМЕТ КӨРСЕТУДІҢ ЖЫЛДЫҚ КӨЛЕМІНІҢ ӨЗІНДІК ҚҰНЫН ЕСЕПТЕУ

Берілген планның бөлімі экономикалық және әлеуметтік қоғамның дамуы өнім өндіруге кеткен шығын көлемін көрсетеді, бөлшек шығын түрлері және барлық шығарылған толық өзіндік құнның төмендету жолын көрсетуге болады.

Өнімнің өзіндік құнның – өнер кәсібінің өнім өндіруге және өткізуге кеткен шығынның ақшалай көрінісі.

Өнім өзінің сапалы көрсеткіштерінің ішінде басты орын алады. Негізгі қордың қаншалықты тиімді қолданғанын қадағалап отырады: материалдарды, еңбек және финанс ресурстары, мемлекеттік қолданушының деңгейі.

Өндіріс ішіндегі бөлімдерін көрсету үшін дұрыс жоспарлау өнімінің өз құнын төмендету үшін білу қажет: өзіндік құнының құрылымы, өйткені жалпы өнімнің өзіндік құнының ішінде бөлек шығын түрінің қатынасы. Өзіндік структуралары материалдық және еңбектік шығын қатынасына, технологиялық өндірісінің, ерекшеліктеріне, технологиялық қаруландыруының деңгейіне, жеке зат пен материалдардың құнына байланысты. Өзіндік құнының структурасынан шығатын келесі салаларды ажыратады.

1) Еңбектік

2) Фондтық

3) Энергетикалық

4) Материалдық

Тұрмыс еңбектік салаларға тұрмыстың қызметі жатады. Өйткені шикізат пен материал шығынының статиясы шығын элементінің негізі болып табылады.

Өндірістің қай саласы шығынның анықталуына, ажыратылуына байланысты: орта-социалдық құн және индивидуалды өзіндік құн.

Орта-салалы өзіндік құн – кейінгі кезең бойынша өндірісінің шығын жиынтығы.

Индивидуалды өзіндік құн нақты – күшті мекемедегі өзіндік құн.

Шығын көлеміне байланысты өндіріс пен өнеркәсіпті өзіндік құн түрлері: цехтік өзіндік құн, өндірістік құн және толық өзіндік құн.

Цехтік өзіндік құн берілген цехтің өнім шығаруға кеткен барлық шы-ғындарын қамтиды.

Өзіндік өндірістік құн – өнім өндіруге кеткен бүкіл шығынын көрсетеді.

Толық өзіндік құн – өнімді өндіруге, өткізуге кеткеy барлық шығын жиынтығын көрсету.

№	Шығындар статьясы	Шығыны (тг)
	1	2
1.	Негізгі және көмекші материал
2.	Негізгі жалақы қоры
3.	Қосымша жалақы қоры
4.	Әлеуметтік сақтандыру
5.	Өнімге және құрал жабдыққа кеткен шығын
6.	Цехтық шығындар
7.	Жалпы өндірістік шығын
8.	Барлық өндірістік шығын
9.	Өндеріске кірмейтін шығын
10.	Толық өзіндік құн

1)Негізгі және көмекші материалдар статьясының бағасының қосындысына тең.

2)Негізгі жалақы қоры сағаттық қор жалақысына тең.

3)Қосымша жалақы қоры айлық қоры мен сағаттық қордың айырмасына тең.

4)Әлеуметтік сақтандыруда негізгі жалақы мен қосымша жалақыны қосып, 11-ге көбейтіп, 100-ге бөлдім.

5)Өнімге және құрал-жабдыққа кеткен шығындар негізгі жалақының 3-7% арасында есептедім.

6)Цехтық шығындар негізгі жалақының 15-30% көбейтіп есептедім.

7)Жалпы өндірістік шығындар негізгі жалақының 10-15% көбейтіп есептедім.

8)Барлық өндірістік шығындар осы өндірістік шығындардың барлық бағасының қосындысына тең.

9)Өндіріске кірмейтін шығындарды табу үшін өндірістік шығындардың 1-3% арасында есептедім.

10)Толық өзіндік құн өндіріске кірмейтін шығын мен барлық өндірістік шығынның қосындысына тең.