- •1. Типтік динамикалық буындардың жиіліктік сипаттамаларын есептеу және құру
- •Әрбір типтік динамикалық буынның жиіліктік сипаттамасы
- •2.1 Инерциялық буын
- •2.2 Инерциясыз буын
- •2.3 Интегралдаушы буын
- •2.4 Дифференциалдаушы буын
- •2.5 Тербелмелі буын
- •2.6 Кешігуі бар буын
- •3. Жүйенің жиіліктік сипаттамаларын есептеулер құру
2.6 Кешігуі бар буын
Шығыс шама кіріс шаманың өзгерісін еш бөгетсіз, бірақ кейбір тұрақты τ кешіктірумен жүргізетін буынды айтамыз. Кешігуші үзбенің анықтамасына Хкір кіріс шамасы мен Хшығ шығыс шама арасындағы тәуелділікті аламыз:
|
(2.6.1) |
мұндағы τ- таза кешігу уақыты.
Функцияны операторлық түрін кешігу теоремасын пайдаланып аламыз:
|
(2.6.2) |
Кешігуі бар буынның беріліс функциясы:
|
(2.6.3) |
Амплитудалы – фазалы сипаттаманың теңдеуі:
|
(2.6.4) |
ω-ні 0-ден ∞-ге дейін өзгерткен кезде W(jω) векторы сағат тілі бойынша айналады, ол кезде өзінің ұзындығын өзгертпейді. Осылай, кешігуші үзбенің амплитудалы-фазалық сипаттамасының ортасы координата басында және радиусы бірге тең шеңберді береді. (2.6.4)-өрнегінің тригонометриялық түрі:
|
(2.6.5) |
Нақты жиілікті сипаттаманың теңдеуі:
|
(2.6.6) |
Жорамал жиілікті сипаттаманың теңдеуі:
|
(2.6.7) |
Амплитудалы жиілікті сипаттаманың теңдеуі:
|
(2.6.8) |
Фазалы жиілікті сипаттаманың теңдеуі:
|
(2.6.9) |
Осы
формулаларды (2.6.6
– 2.5.9)
пайдалана отырып, 2.6-кестеге
=1.9
мәніне
сәйкес келетін координаталарын тауып,
жазамыз:
2.6.1-кесте-Кешігуі бар буынның нақты және жорамал жиіліктік сипаттамаларының есептелген мәндері
ω, c-1 |
0 |
90 |
180 |
270 |
360 |
90 |
180 |
270 |
360 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
0 |
|
|
|
|
|
|
|
|
2.6.2-кесте-Кешігуі бар буынның фазалық жиіліктік сипаттамаларының есептелген мәндері
ω, c-1 |
0 |
1 |
2 |
3 |
6 |
8 |
10 |
13 |
∞ |
|
0 |
|
3.8 |
7.6 |
11.4 |
15.2 |
19 |
22.8 |
∞ |
2.6 – суретте НЖС(а), ЖЖС(ә), ФЖС(б) сәйкесінше көрсетілген.
2.6-сурет-Кешігуі бар буынның жиіліктік сипаттамалары(НЖС(а), ЖЖС(ә), ФЖС(б))
3. Жүйенің жиіліктік сипаттамаларын есептеулер құру
АРЖ бір жақтан - күрделі құрылыммен, екінші жақтан – басқару процесінің сапасына ұсынылатын жоғарғы талаптармен мінезделеді. АБТ-нің классикалық әдістері: теңдеулерді шығарумен негізделген және алгебралық критерийлерді қолдану қолайсыз. Олар тұрақтылықпен жүйе сапасының арасындағы байланысты жеткілікті көрнекі анықтауға мүмкіндік бермейді.
Жұмыстың нәтижесі ретінде ең тиімді болып жиіліктік әдісі есептеледі. Бұл әдістер зерттеліп отырған жүйелер тұрақтылығының мәселелерін шешуге мүмкіндік береді, жүйелерде өтетін динамикалық процестердің сапасын бағалайды және жүйенің синтезін орындайды.
Ауыспалы процестің қисығын есептеу үшін жабық жүйенің НЖС қолдану ыңғайлы. Ашық жүйенің АЖС, ФЖС және АФЖС есептерлер құраймыз. Жүйенің құрылымдық схемасы 5-суретте келтірілген. Жүйенің параметрлері: Ky=5.3; K1=6.2; K2=0.3; Kкб=0.6; T1=0.2. Сонымен АРЖ зерттеу үшін ашық және жабық жүйенің жиіліктік сипаттамаларын (НЖС, ЖЖС, АЖС, ФЖС, АФЖС) қолданылады.
3.1-сурет- Жүйенің құрылымдық схемасы
Схемаға сәйкес жүйенің жиіліктік сипаттамаларын есептейміз:
|
(3.1) |
G(p) буынын (5.1) теңдеулер арқылы құраймыз:
|
(3.2) |
G(p)
және
буындардың кері байланысы:
|
(3.3) |
Жүйенің жиіліктік сипаттамасының аналитикалық өрнегін алу үшін p операторын jω-ға ауыстырамыз.
|
(3.4) |
Жорамал саннан құтылғаннан кейін өрнек мынадай түрге келеді:
|
(3.5) |
Осы формуладан (5.5) нақты жиіліктік сипаттаманың өрнегі:
|
(3.6) |
Жорамал жиілікті сипаттама:
|
(3.7) |
Амплитуда жиілікті сипаттама:
|
(3.8) |
Фазалы жиілікті сипаттама:
|
(3.9) |
Осы алынған формулаларды (5.6 – 5.9) пайдаланып, есептеу жүргіземіз. Шыққан нәтижелерін 5-кестеге орналастырамыз:
3-кесте-Жүйенің жиіліктік сипаттамаларының есептелген мәндері
ω, c-1 |
0 |
1 |
2 |
4 |
6 |
8 |
20 |
40 |
|
1.66 |
|
1.59 |
1.565 |
1.146 |
-0.608 |
-0.124 |
-0.031 |
|
0.28 |
0.29 |
0.32 |
0.42 |
0.26 |
0.088 |
0.002 |
0.0001 |
|
-0.16 |
- |
-0.193 |
-0.23 |
0.66 |
|
|
|
Кестедегі мәндерді қолдана отырып, 3.2-суретке жүйенің жиіліктік сипаттамаларын саламыз:
3.2-сурет-Жүйенің жиіліктік сипаттамалары(НЖС(а), АЖС(б),ФЖС(в))
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Пупков К.А., Егупов Н.Д. и др. Методы классической и современной теории автоматического управления в пяти томах. –М.: Изд-во МГТУ, 2004. Т1: Математические модели, динамические характеристики и анализ систем автоматического управления. – 655 с.
2. Гайдук А.Р. Теория автоматического управления. –М.: ВШ, 2011. -258с.
3..Адамбаев М.Д. Идентификация и моделирование объектов и систем управления. -Алматы.:КазНИТУ им. К.И. Сатпаева. 2013.-185 с.
4..Адамбаев М.Д. Автоматическое управление в энергетике. Методическое указание и задания по самостоятельной работе. Алматы.:КазНИТУ им. К.И. Сатпаева. 2013.
5. https://kk.wikipedia.org/wiki/tdz_story.com

1.9