2 Сан жүйелерін оқыту

2.1 Сан жүйелерін оқыту әдістемесі

Шындығында   адам   қабілет   орасан   ғой.  Тек   зерек  те   дарынды  адамдар  өз  мүмкіндігін   ұтымды  әрі  тиімді  пайдаланып,  жалықпай ізденсе   көп  нәрсені   еркін   меңгере  алады.

Мәселен  ғажайып    қабілетінің   арқасында  өзгелерді    таңдандырған    Мәскеу   қаласының  тұрғыны  Вилли    Медьников   жөнінде  ерекше айтуға  болады. Ветеринария  академиясын  бітірген   ол кезінде   Ауғанстан  соғысына   қатысып  дәрігер  қызметін  атқарған.   Осы  бір  аса  талантты   жан-жалықпай-талмай   ізденудің  арқасында   әлем   халықтарының   95  тілін  оқып-үйреніп алыпты.  «Сегіз  қырлы»  Вилли   қолы  қалт  еткенде өлең  жазатын.  Әрине     негізгі  уақытын   тіл   үйренуге  арнайды  екен.

Планета тұрғындары арасында ондаған тілде сөйлейтін мұндай қабілетті адамдар көп-ақ. Мысалы кардинал Меццофанти (1774 – 1849) 26 тілде, ал профессор Раск (1787 – 1832) Джон Бауринг (1792 – 1872), доктор Гардоль Уйльямс (1876 – 1828) 28 тілде еркін сөйлеген.

Адам денесінде 639 бұлшық ет бар. Кішкентай балалардың қаңқасында 340 сүйек болса, ересектерде оның саны – 212. Дененің бүкіл буындары 150 түрлі қозғалысқа келеді. Оларға басшылықты ми жасайды. Үлкендердің тыныш отырған жағдайында өкпесі арқылы сағатына 2000 литр ауа өтеді. Қимылдаған кезде бұл көрсеткіш 3 – 4 есеге көбейеді. Орташа есеппен алғанда, адам өз ғұмырында 33 жыл ояу жүреді, 25 жыл ұйықтайды, 17 жыл отырады, 6-7 жыл тамақ ішеді, 5 жыл машина жүргізеді. 1 жыл 258 күн күледі, 1 жыл 195 күн ас дайындайды. 1 жыл 170 күн киініп шешінеді, 1 жыл 135 күн салқын тиіп сырқаттанып жүреді, 1жыл 10 күн мерекелерді қарсы алып, той тойлайды, 500 күн кезекте тұрады, 180 күн телефонмен сөйлеседі, ал тісін тазалауға 100 күн арнайды.

Орташа есеппен алғанда, адамның басында 100 000-нан 120 000-ға дейн шаш болады. Қара, қоңыр түстілерге қарағанда жирен шаштылардың саны сиректеу келеді-90 000 тал. Шаш аптасына 3,5 мм-ге ұзарады.Жалпы адам денесінде 20 миллионға жуық түк бар көрінеді.

Миллиард санын санап шығу үшін күніне 8 сағат отырғанда 500 жыл уақыт қажет. Бұл — ең қарапайым есеп. Бүгінгі таңда адамдарға ғарыш дәуірінің ақылды есептегіш мәшинелері – электроника мен автоматика  көмектесуде. Қазіргі ЭВМ орталықтары секөнтіне 180000 операция орындай алады. Қас қағым сәт және 180 мың!

Ал миллиардтан кейінгі  өте ірі сандардың  қалай аталып, қалай жазылатынын шатастырып алмай, еске түсіріп қағаз бетіне түсіру көбімізге  қиын – ақ. Әрине бұл жөнінде ешкімді жазғыра алмаймыз. Кейбіреулер үшін олардың қажетіде шамалы. Сонымен  миллиард (биллион) былайша белгіленеді – 10 (онның тоғыз дәрежесі, демек 1000 000 000)

1. Биллион — 10

2. Триллион — 10

3. Квадриллион — 10

4. Квинтиллион — 10

5. Секстиллион -10

6. Септиллион -10

7. Октиллион — 10

8. Нониллион -10

9. Дециллмон -10

10. Андециллион -10

11. Дубдециллион -10

12. Тредециллион -10

13. Кваттордециллион -10

14. Квиндециллион-10

15. Сексдециллион -10

16. Септендециллион -10

17. Октадециллион -10

18. Новемдециллион -10

19. Вигинтиллион — 10

 

Расында мұндай сандарды біразымыз естіген емеспіз.  Цифр терген, цифр түзген ғұламалардың ғажайып қабілеттері   әрдайым ойландырса керек. Ондай ойшылдар қазақ топырағынан да көптеп  шыққан ғой. Әйгілі Әль- Фарабиден бастау олар атақты академик-математиктер Орынбек Жәутіков, Өмірзақ Сұлтанғазин, Мұхтар Өтелбаевтардың ізбасарлары еліміздің абыройы даңқын асқақтата берері  шүбәсіз. Пырақ қанатты көңіл соған сенеді.

Бүгінгі статистер  өмірдің барлық саласындағы  үздік жетістіктер мен табыстарды, жаңалықтар мен рекордтық нәтижелерді цифр тілімен  жеткізуге бейім. Әрине таңдай қақтырар қызықты деректер өте көп. Екінің бірі біле бермейтін төмендегі  деректердің  қай-қайсысы да назар аудартады,

Құранда 114 сүре, 6288 аят, 77439 сөз, 325743 әріп бар.Алғаш рет кітап етіп бастырған  Осман халифа (VII ғасыр). Тұңғыш рет қазақшаға аударып баспадан шығарған Ақыт қажы Үлімжіұлы (1868-1940) және оның ұлдары Ғазез, Мақаш. Толық аударып 1988 жылы Сауд Арабиясында, Түркияда бастырған Халифа Алтай қажы.

Барлық туындыларында сөз қорын пайдалану жағынан қазақтың ұлы жазушысы Мұхтар Әуезов әлемдегі ең әйгілі қаламгерлермен қатар тұрады. Тіпті, көбінің алдына түседі екен. Лингвист ғалымдардың есептеуінше ол 17000 сөз қолданыпты. Ал А.С.Пушкин бүкіл шығармаларында 16000 сөз қолданған көрінеді. Осы цифрлардың өзінен-ақ сөз байлығының  бағасын анық байқайсыз.

Дүние жүзіндегі ең үлкен кроссвордты 1982 жылы  Роберт Тюрко (Канада) құрастырған. Сөзжұмбақтың  жалпы көлемі  82251 тор көзге көлденеңінен 12489, ал тігінен 13125 сөз қамтыпты.

Әлемдегі ең үлкен мұхит-Тынық мұхиты. Оның бетінің ауданы -181 миллион шаршы киллометр, яғни Жер бетінің үштен біріне тең. Ең терең нүктесі 10911м. АҚШ-тың әскери-теңіз кемесінің экипажы 1933 жылы Тынық мұхитта биіктігі 34 метр болатын  аса үлкен толқындар құрсауына  түсіп, аман қалған көрінеді.

Ағылшындық  Гертруд Левандовский деген қыздың жүрегіне жасалған хирургиялық операция 96 сағатқа созылған. Аса ептілік пен төзімділікті талап етер бұл операцияны  хирургтер 1951 жылдың 4-8 ақпанында жүзеге асырыпты. Ал үндістандық көз хирургі М.К.Моди 1943 жылдан 1987 жылға дейін 564834 операция жасаған екен.

Есіңізде болсын, әріптердің де салмағы бар. Ғалымдардың есептеуінше, қарындашпен жазылған жалғыз ғана әріптің салмағы -0,00033 грамм. Орташа қатты қарындаш шамамен  ұзындығы 55 шақырымдық сызық түсіруге  жетеді. Немесе 45000 сөз жазуға болады.