Сурет 7.2. Майысқақ экранның орнықтылығының есептік схаемасы.
«АВС» топырақ призмасының қайтарымын ескере отыра (бұл есептеу кезінде қосалқы күш береді), экран орнықты болу үшін мына шарт сақталу қажет деп санайды:
T<F
мұнда,
T=G*
-
экран салмағынан 1 м-ге жылжытатын күш;
F=N*tg;
-
экран топырағының үйкеліс күші;
-экран
топырағының ішкі үйкеліс бұрышы;
- экранның жазықтыққа еңкею бұрышы
(сурет 2.20 қараңыз);
- 1 м экранның салмағы.
Экранның орнықтылығы үшін мына шарт орындалуы тиіс:
Gsin θ Gsin θ tq φ0
немесе R3 tq φ0 tq φ0
мұнда R3= 1,15 1,25 – артық алу коэффициенті.
3-сұрақ. Топырақты бөгет негіздеріндегі топырақтардың шөгуін есептеу.
Бөгеттерді салуға қажет материалдардың нақты көлемін белгілеу мақсатында шөгу есептеулерін жүргізеді. Ол үйме бөгеттер үшін бөгет денесі мен негізінің шөгулерінен тұрады. Бірақ құрылыс кезінде бөгет денесінің топырағы берілген көлем салмағына дейін нығыздалады. Сондықтан шөгу негіз топырақтарының бөгеттің салмағымен нығыздалу есебінен болады.
Сурет 7.3. Топырақты бөгет негізінің шөгуін есептеуге арналған схема:
а – жалпы схема; б – үюден болған жүктеменің таралу схемасы; в – компрессиялық қисықтар
Топырақ бөгетінің негіздерінің топырақтарының шөгуін есептеу әдісі шөгудің шамасы мен ұзақтығын анықтауға әкеліп саяды. [14,160163 бет].
Негіз топырақтарының шөгу шамасы формуламен анықталады:
;
мұнда
Т – бөгет негізінің қабатының сығылу
қалыңдығы, см;
-табиғи
жағдайдағы бөгет негізінің топырағының
қуыстылық коэффициенті, яғни бөгет
үйінділер жасамай тұрып,
- сол сияқты үйіндіні жасағаннан кейін.
Мысалы:
шөгу шамасы төмендегідей мәліметтермен
анықталады:
м - өсімдік қабатының қалыңдығы;
т/м3
– табиғи ылғалдылықтағы көлемдік масса;
құмшауыт Т2=3.6
м;
т/м3.
Саздақ Т3=8.0
м;
т/м3;
бөгет денесінің үймесі құмшауыттан
т/м3
бөгеттің биіктігі Нбөг=22.5
м; жалы бойынша бөгеттің ені Вжал=12.0
м; жоғарғы беткей коэффициенті m1=3.25;
төменгі беткей - m2=2.5;
негіз топырағының сығылу қабатының
қалыңдығы T=T1+T2+T3
,
мұнан төменгі сығылмайды.
Табиғи жағдайдағы бөгет негізінің топырағының сығылу қабатының ортасындағы кернеуді анықтайды:
;
мұнда
;
Компрессиялық қисықты пайдаланып (сурет 2.2 в қараңыз), Р=Pбаст. болғандағы бөгет негізінің топырағының орташа салмақтанған қуыстылық коэффициентін табамыз, яғни
;
(2.61.)
Бөгет салынғаннан кейінгі сығылатын қабаттың ортасындағы кернеуді анықтау үшін профессор Н.А.Цитовичтің (сурет 7.3 б) әдісін пайдаланамыз.
Топырақ бөгетінің көлденең қимасын үш фигураға бөлеміз: сол жаға үшбұрыш, орта бөлігі тік төртбұрыш, оң жағы үшбұрыш.
Сосын
және
қатынастарын есептейміз. Осылар бойынша
7.4 және 7.5 кестелерден жүктеменің
қарқынының үлесімен өлшенетін тік
кернеуді
қабылдайды.
«В» нүктесіндегі үймеден болатын кернеу:
, т/м2;
кн/м2
«С» нүктесіндегі кернеуді – сол жақ үшбұрыш, орта бөліктегі төртбұрыш және оң жақтағы үшбұрыштардың қосындысы ретінде табады:
Рс=P1+P2+P3 ;
Сол жақ үшбұрыштың жүктемесінен болатын кернеуді анықтайды (Р1).
Ол үшін
және
табады және 7.5 кесте бойынша тік кернеуді
(
)
анықтайды, сонда:
;
; және
болғандағы орта бөліктің кернеуі Р2
7.4
кесте бойынша табылады.
;
Оң жақ үшбұрыштың жүктемесінің кернеуі (Р3):
Р3=
Рв;
«С» нүктесіндегі толық кернеу Рс=Р1+Р2+ Р3; кг/см2 немесе кн/м2 болады.
Кесте 7.4.