Әлемдік экологиялық проблемалар құрылымы

2 Кесте

Уытты заттармен ластануы	Радиактивті заттармен ластануы
Жылу эффектісі Қышқыл жауындар Топырақтың құнарсыздануы Орианның қырқылуы Мұхиттардың ластануы Климаттың өзгеруі Адам экологиясы Биоәртүрліліктің азаюы	Азонның жұқаруы Фотохимиялық у түтін Қоқыс қалдықтары Шөлге айналу Биосфера құрамының өзгеруі

Топырақтың ауыр металдармен ластануының қалалар мен аймақтар бойынша көрсеткіші

Аймақ немесе елді мекен	Ластағыш заттар	РЗШ	Себептері
Орталық немесе Батыс Қазақстан	Фтор, бром, темір, қорғасын, нитрат, пестицид	100	өндіріс орындарының химиялық заттармен ластануы
Теміртау қаласы	Сынап	8-14	өндіріс орындарының қалдықтарымен ластануы
Екібастұз	Темір, хром, никель, қорғасын	2	өндіріс орындарының қалдықтарымен ластануы
Тараз	Қорғасын, фтор	21	өндіріс орындарының қалдықтарымен ластануы
Ақтөбе	Хром, никель, канадий	100-50	өндіріс орындарының химиялық заттарымен ластануы
Шымкент	Қорғасын, мырыш, темір	15	өндіріс орындарының химиялық заттарымен ластануы
Жезқазған	Қорғасын, мырыш. темір	15	өндіріс орындарының химиялық заттарымен ластануы
Семей	Цезий, кобальт, европия, стронций	50	Ядролық жарылыс нәтижесі

Қазіргі кезде Қазақстан жерінің 33,6 млн. га жері соғыс полигондарының кесірінен бүлінгені анықталды. Сол сияқты республика аймағында барлығы 16 млрд. тонна радиактивті қалдық жиналған. Ол қалдықтар Ақмола облысының – 800 га, Жамбыл облысының – 190 га, Жезқазған облысының – 25 га, Қызылорда облысының – 3,0 га, Оңтүстік Қазақстан облысының – 2 гектар жерін алып жатыр. Нәтижесінде, бүгінгі таңда Қазақстанда радиациялық апат аймақтары мен ондағы қазіргі қалыптасқан жағдайларды келтірілген фактілер арқылы көруге болады.

Қазақстанның құрғақ климаты жағдайында радионуклидтер топырақта баяу қозғалып, ұзақ сақталып, экожүйелкрді бүлдіреді. Осылайша топырақ негізгі ластану көзі ретінде радионуклидтерді өсімдіктерге одан жан-жануарларға, адамға жеткізіп отырдады. Ал, адам баласы өз кезегінде генетикалық, соматикалық, онкологиялық ауруларға ұшырап, зардап шегеді. Қазірдің өзінде Қазақстанда 2,6 млн. адам мутагенез ауруымен есепте тұр. Атырау облысында 32 мың адам анемия, сүйек рагі, туберкулез, жүйке ауруларымен ауырып, зардап шегуде. Жоғарыда келтірілген тарихи және шынайы фактілер Қазақстанның қасиетті топырағы, ауасы мен су ресурстарының қаншалықты зардап шегіп келгенін дүние жүзінің адамзат қоғамы соңғы жылдары ғана біліп отыр. Ендігі жерде Қазақтың ұлан-ғайыр аумағы өзінің жаралы денесін сауықтыра отырып болашақ ұрпақтарының салауатты өмір сүруін қамтамасыз етуге бел байлап, өркениетті елдер қатарына қосылатын күн алыс емес екеніне кәміл сенеміз.