2. Жүк ілгіш қондырғылары
2.1. Ілмектер
Жүк көтергіш машиналардың шығарылуы көп болган сайын, жүк қармағыш құрылғылардың кұрылысы жаңарады және олардың жұмыстары автоматты бола түседі. Ең көп шығарылым максимальды жүк қармаумен және минимальды уақыт жіберу арқылы жүзеге асады . Практика көрсетеді, жүкті қармау уақыты жалпы циклдың 60% алады. Жүк қармағыш кұрылгыны таңдау кезінде оның макимальды автоматгы жүмыс жасауына қарау керек. Көбіне бұлардан бір операцияны автоматтандырады - жүкті босату.
2-сурет. Жүктік ілмектер:
Жүк қармағыш құрылғыларға келесідей міндеттерді талап етеді: жүкке және жұмысқа сай келу; мықтылығы мен сенімнің техникалық қауіпсіздігіне сай болуы; максимальды автоматтануы; жүктің қауіпсіздігі; минимальды масса мен үлкен размері және биіктігі; қолдану ыңғайлылығы.
Ең көп универсальды жүк қармағыш құралдарына жүктік қармақ пен түйіндер жатады, оларға жүк арқанды немесе цепь арқылы жалғанады. Көлеміне қарай ілмектер бір мүйізді және екі мүйізді болып бөлінеді. Ілмектер өлшемі стандартталған: қолды механнздер мен машиналық беріліске — бір мүйізді ГОСТ 6627—74 бойынша, механизмдердің машиналык берілістерге— екі мүйізді ГОСТ 6628—73 бойынша. Ілмектер көлемі оның минимальды өлшемі мен мықтылы масса болуымен таңдалған.
Жүктік ілмектерді таптау немесе штампылы азкөміртекті 20 болатынан жасалады, ілмектердің 20Г болатынан жасалғаны жіберіледі. Ал жоғарыкөміртекгі болат пен чугуннан жасалуы жіберілмейді,себебі материалдың аз қозғалуы мен ілмектің кенет сынуынан. Таптау немесе штамповкадан кейін ішкі қысымды түсіру үшін қалыптандырады. Құйылған болатгы ілмектердің қолданылуы құйылу кезінде металл ішінде ақау болуынан шектеледі. Бірақта қазіргі заманда дефектоскопияның қарыштап дамуынан кұйылган болатты ілмектерді қолдану кең етек жайып бара жатыр, көбіне үлкен жүк көтергіш ілмектер, оны дайындау үшін мықты кұйгы- кысымды құрылғы қажет. Механикалық өңдеуге тек ілмектін кұйрыгы жатады, ода резьба кесіледі — жүк көтергіштігі 10т дейін үшбұрышты, үлкен жүк көтергіштерге трапециялы. Осы резьба көмегі арқылы ілмек ілмектік подвеска траверсіне бекітіледі.
Дайындаган соң ілмек мықтылыгын жүкпен тексереді, оның номинальды жүк көтергішінен 25% артық. Сынау кезінде ілмекті 10 мин бойы жүкпен тексереді; Жүкті алганнан кейін ілмекте ешқандай жыртық, үзілген, қалдық деформация болмауы тиіс. Ілмек дефектілерін дәңекерлеу немесе дұрыстау жіберілмейді.
Стандартты ілмекті қолданғанда ілмек қиылысуын анықтау қажет емес. Ілмекке, стандарттан өзінің өлшемі мен көлемі арқылы өзгешелінетін, үлкен брус қисығының оның денесі ретінде есептеу міндетті түрде қажет. Бір мүйізді ілмекте қиылысудың ең қауіптісі Б—Б болып табылады, майысуга немесе созылуга жұмыс жасайтын, жүк массасынан майысу моменті Gгр, максимальды болып келеді. Қиылысу А—А майысуга және кесуге есептеу қисық строптарга а ~ 45° бұрышпен жүті ілу мезетіне арналған. Басқа ілмекте В—В және Г—Г қиылысуын майысуы мен кесілуін есептік күшімеи Ғ= 1,2 0^(2сов р) есептейді, ілмектің әрбір мүйізіне әсер ететін, мұңдагы сандық коэффициент 1,2 жүктердың тең емес орналасуын ескереді. Құйрықтың кесілген жағын күшінен созьлуға есептейді. Қосалқы мықтылығы аққыштық шегі бойынша ілмекті есептеген кезде 2-ге сай деп алады, ал 1—4 бойынша кранның ілмектері группасының жұмыс режимі және 2,25 5 жэне 6 крангруппасының жұмыс режимі.
Жүктік ілмектің барлық жебелік, монтажды және мұнаралық крандардың, сонымен қатар крандардың, контейнерда жүкті араластырғыш, бадьяда және басқа ыдыста,ілмекке скоб арқылы ілінетін немесе басқа қатты элеметтері, сақтандырғыш кұрылғымен қамтылады, жүк қармағыш құрылғылардың өздігінен түсіп қалуынан сақтандырады. Жүкті екі мүйізді ілмекке ілген кезде арқан мен цептерді ілмектің екі жағындада бірдей орналасуын қадағалау қажет.
Үлкен жүк көтергіш крандарда пластинкалы бір немесе екі мүйізді ілмектер қолданады ГОСТ 6619—75 бойынша, бөлшекті элементтерден кұралатын, 20 беттік болаттан немесе 16МС болаттан кесілген, өзара ұстагышпен қосылған. Жүктердің пластинкаларға тең әсер күш түсіру үшін ілмектің ортасына жұмсақ болаттан жасалған салғыштарды орналастырады, олар строптардың жатуын күрт майысудан сақтайды. Бұл ілмектер ковандыға қарағанда жеңіл әрі оны дайындау үшін мықты құрылғы қажет емес. Сонымен қатар, бір пластина сынган жағдайда оны ауыстыруға болады.
Пластина қалыңцығы кемінде 20 мм. Әр түрлі калындыктагы пластиналарды колдану кезінде олар бір-біріне симметрня болып орналасады.
Ілмектерді жүк көтергіш машинаның жұмсақ ауырлық элементімен қосады немесе ілмектік подвеска арқылы. Біршама қатты арқандарда және үйкелісті жогалпауда жеңіл подвескаларда қосалқы жүкпен қамтиды, бос қармақ ты жеңіл түсіруді қамтамасыз етеді.
3-сурет. Ілмек аспасының құрылымы:
1-блок, 2 траверса, 3-тартпалы бұрандама, 4-стропты гайка, 5-ілгек, 6-бекіткіш.
Ілмектік подвесканы екі түрге бөледі — нормальды және қысқартылған. Нормальды подвескаларда-траверлар (3-сурет) , ілмек ілінген, арқанды блоктың осьімен бетпен қосылады, беттік немесе СтЗ маркалы сызықтық болатган жасалған, Лямэ формуласы бойынша есептелінеді:
мұңда [сг]=егт/п; 11=3,5...4.
Траверлар аягында тоқтағыш накладкаларға ие, оның осьтік жылжуына кедергі жасайтын, онын ілмекпен бірге горизонтальды оське қатысты аиналуга мүмкіндік береді. Ілмектің құйрығы травер тесігі арқылы өтіп гайкамен бекітіледі, сферлалық шайбаға сүйенетін (3,2 т жүк көтергішке дейін) немесе шарикті подшибникке , суреттегідей. Подшипниктер майланған және ластанудан сақтанған болуы тиіс. Гайканың өздігінен агытылудан сақтау үшін, ол стопорлы планкамен бекітілген болуы тиіс. Шплинттерді қолдану еш уақытта болмайды.
2.2.Түйірлер
Жүкті ілмектерден басқа жүк көтергіш машиналарда дәлдібекітілгендер қолданады және құралмалы жүкті түйірлер. Көлемі мен өлшемі стандартты болмағандықтан оларды мықтылыққа анықтау керек. Сонда дәлдібекітілгендерді қатты рама деп есептеп,ал кұралмалы түйірлерді шарнирлі деп аламыз; сонғысында созылуға тексереді. Құралмалы шарнирі түйірлерді сығылуы мен осьтердің майысуына есептеуда. Осы эерттеулер кезіндеішкі қысым 100МПа аспауы қажет.
4-сурет. Жүкті строппен алу.