Sagınbay Ibragimov - Sentyabrdin songı kunleri

–Sen ómirińdi jańa baslap atırǵan qızsań. Ómirdiń barlıq qızıǵı-quwanıshı, azabı-mashaqatı ele aldıńda.

–Siz meni ómirde hesh qıyınshılıq kórmegen qız dep oylaysız ba?

–Soǵan jaqın... Sen úyde ósetuǵın gúlge usaysań. Qıtay rozası sıyaqlı...

–Sırtqı kórinisime qaramań... Biziń xojalıqtıń hártúrli

waqıtları boldı. Papamnıń kásibi injener-qurılısshı, burın

bir qurılıs mákemesiniń baslıǵı edi. Sońınan ol mákeme jabıldı. Papam joraları menen qosılıp bizneske aralastı. Biznesi jaqsı baratır edi. Aydınjol bazarın papam eki jorası menen ózleri joybarın dúzip, qurılısın basladı. Úshewiniń ortaq menshigi edi. Papam usı bazar ómirimizde úlken burılıs jasaydı, dep isener edi. Bazar qurılısı pitken waqıtta úlken pirzordıń hayalı Túymegúlden adam kelip, obyektti bizge beresiz, dep, ultimatium qoydı. Joraları kóp gegirdeklespekten soń kóndi. Papam kónbedi. Biraq papamnıń tartısqanınan payda bolmadı, kúshliniń artı digirman tartadı, Túymegúl bazardı tartıp aldı. Usınnan soń papam qattı awırdı. Tashkentte, Nókiste tórt jerde jayımız, eki djip mashinamız bar edi. Papamdı emlew ushın, úydegi qárejetler tawsılǵannan soń, jaylardı-mashina- lardı sattıq. Qudayǵa shúkir, házir papam táwir bolıp ketti. Qaytaldan biznesine aralastı. Biraq júregi awıradı. Burınǵıday bolmaǵan menen, ádewir ózlerimizdi tiklep aldıq. Ishim-jemge zar emespiz...

–Neshe jan turasız úyde?

–Papam, mamam, men, inim hám sińlim bar.

–Men seniń ortalıǵıńdı bilgim keledi. Ózińniń doslarıń-

nıń kásipleri ne... Qanday adamlar menen qatnasasız. Keshte bári-

ńiz úyde jıynalǵanda ne tuwralı sóylesesiz...

–Biziń úyde gáp tek pul tuwralı boladı. Pálenshedegi puldı aldıń ba, tólenshege tólen mıń beriw kerek edi... soǵan usaǵan gápler.

–Televizordan ne kóreseń? Sputnik antennańız bar ma?

–Hámme qızlardan usı nárselerdi soraysız ba?

–Gáptiń reti kelse soray beremen. Al, yaqshı, basqa nárseni ayt, sen tap usınıń izine ersem xor bolmayman dep árman etetuǵın jigitińdi qanday dep kóz aldıńa keltireseń?

51

–Bir jigit kóp waqıt izime túsip júrdi. Ol da qurılıs biznesinde, papamdı tanıydı, jumıs penen úyge kelip turadı. Negedur onı jaqsı kóre almadım. Ol maǵan óziniń muhabbat tariyxın aytıp berdi. Ol Tashkentte oqıp júrgende Gúlmiyra degen qızdı jaqsı kórip qaladı. Qızǵa onı jaqsı kóretuǵının aytalmay kóp júredi. Bir kúni araq iship barıp, ol qızǵa kewlin bildiredi. Qız heshnárse demeydi. Ol báribir dámelenip júre beredi. Sonnan bir kúnleri praktikaǵa shıǵıp ketedi, Nókiste eki-úsh ay bolıp Tashkentke qaytıp barsa, qızdıń emlewxanada jatırǵanın esitedi. Qız tuberkulez juqtırıp alǵan – ayazlaǵan shıǵarman dep júre beredi, ótlestirip alǵan eken.

Jigit emlewxanaǵa barıp qızdı kóredi, táwir bolıp keteseń, men seni alaman deydi... Biraq qız táwir bolmaydı. Sol awırıwınan kóp uzamay qaytıs boladı. Usı tariyxtı ol maǵan úsh-tórt mártebe aytıp berdi. Ol maǵan sen Gúlmiyraǵa qattı usaysań, deytuǵın edi... Sol sebepli me, bilmeymen, áytewir onı kórgim kelmey qaldı, kózine túspeyin, dep, onı alıstan kórsem burılıp ketetuǵın boldım. Bir kúnleri onıń úylengenin esittim. Házir balalı da boldı.

Men bul waqıyaǵa túsinik bere almadım.

–Eń jaqın dostıma aytpaytuǵın sırlarımdı saǵan ayttım, – dedi ol.

Bul sırları shańaraǵındaǵı qatnasıqlar tuwralı edi. Onıń ushın bul nárseler úlken problemalar edi.

Bul sırları jáne onıń on toǵız jası ishinde sóylesken jigitleri tuwralı edi. Olardıń da asa bir qızıǵı joq edi.

Gúlistan tuwralı gápler de bir báne edi...

–Gúlistandı aqılsız dep oylaysız ba?

–Yaq.

–Onda nege mensinbeysiz? Oqımaǵanı ushın ba? Ózińizge teń sanamaysız ba? Házir jigirma beste bolǵanıńızda – Gúlistanǵa úylenermedińiz?

Erteńine Gúlistan temasın umıttı. Qaytatuǵın kúnimizge úsh kún qalıp edi – bul kúnleri bárqulla birge júrdik.

Azanda ol qasıma kelip bir erkelik penen «kiyim almastırıp kiyip júreyik», dedi.

–Onday da moda bar ma?

52

–Burın bolmasa, endi ózlerimiz boldıramız. Men siziń pidjagıńızdı kiyip júremen, siz meniń sharfımdı moynıńızǵa baylap júresiz.

–Moynımda sharfım menen qalay paxta teremen?

–Onda belińizge baylap júresiz. Siziń «seniń sóziń sınǵansha, shaytannıń moynı sınsın» deytuǵınıńız qayaqta?

Bul sháddes qızdıń aytqanına kelisiwge tuwra keldi.

–Sizde jas waqtıńızda ózińizden úlken hayaldı jaqsı kórgen waqıya boldı ma? – dep soradı ol qatar paxta terip kiyatırıp.

–Boldı. Biraq, men olardı saǵan ayta almayman.

–Máyli. Men tek bolǵan-bolmaǵanın bilejaq edim.

Olar awıldıń arǵı basında turatuǵın edi – paxta atızǵa men bolıp atırǵan úydiń qasınan ótedi. Men azanda úyden shıǵıp japtıń kópirinde (awıl jap penen qatar túsken asfalt joldı boylap uzın-shubay jaylasqan) onı kútip turaman. Sol jerden birge atızǵa ketemiz. Jol boyı ol «men saǵan bir sekret aytaman» deydi (bul gápti ol eki-úsh mártebe ayttı). Biraq sol sırın aytpay-aq qoydı. Atızǵa barǵanımızdan soń, baǵanaǵı

aytaman degenińdi ayt, desem, búgin emes, jáne birde aytaman, deydi. Shaması, azanda meni kórgen waqıtta qanday da bir nárseni aytıwǵa oqtaladı, sońınan bul nárseni maǵan aytıwdıń zárúrligi

joq ekenin túsinip qaladı, aramızdaǵı qanday da bir garmoniyanı buzıp alıwdan qorqadı...

Bul qız benen kewillerimizdegi qanday da bir jaqınlıq bir-birimizdi izletip, bir-birimizdiń nápesimizdi sezetuǵın jaqınlıqta bas túyistirip júrgen saatlarda hám kúnlerde men ne sezip hám ne tuyınıp jasadım... Onıń kewlinde ne sezimler bar edi. Ol biziń aramızdaǵı múnásibetlerdi qalay qabılladı

– qalay ózine túsindirdi hám talqıyın etti. Men bunı ańlay almadım.

Men heshbir máselede onıń pikirin ózgertiwge, onıń aldında aqılgóysiniwge umtılmadım. Men tek sabır-taqatlı tıńlawshı ǵana edim. Ol óz ómirin óz aqılı menen óz ortalıǵında jasawı kerek.

Eki márte Nurqasım ekewimiz olarǵa baratırǵanımızda, Gúlistan ekewi aldımızdan shıqtı. Bizler bara qoymaǵanǵa ózleri kiyatırǵan eken. Izimizge qaytamız. Ol bilegimnen aladı. Qosıq

53

ayt, deymen. Qosıq aytatuǵın dawısım joq, deydi. Banzalarda qanday qosıqlardı aytasız. Hártúrli. Hárkim ne bilgenin ayta beredi. Mısalı ushın... Ol otırıspalarınıń qosıqlarınan birewiniń basın, jáne birewiniń ayaǵın aytıp berdi. Kelispegen gápler. Deni saw adamlar bir-birine bunday gáplerdi aytpawı kerek. Estetikalıq talǵam degen nárse bul qosıqlarda túnep te shıqpaǵan...

Kóbinese ǴM-radiodan esitken qosıqların ıńıldap júredi.

–Men usı waqqa shekem bunday bolıp túnde erkek adam menen júrip kórmep edim, – dedi ol usınday túngi júrislerimizdiń birinde. – Birinshi ret siziń menen júrippen. Biraq basqa adam-

ǵa sizge isengendey isene almasam kerek. Eger jasımız qatar bolǵanda, men sizden ayrılmas edim.

Onıń bul haq kewline men heshnárse ayta almas edim.

–Siz adam ózin basqarıp biliwi kerek, deysiz. Al, siz qanday

da bir nárseni qattı qálep tursız, biraq ol nárseni islew kerek emesligin bilesiz, siz ózińizdi toqtata alasız ba? Oǵan keyninen ókinbeysiz be?

– Men emociyanıń adamıman, – dep juwap berdim oǵan. – Barlıq waqıtta erkime kúshim jetip jasap kiyatırman, dep ayta almayman. Ómirimde sezimniń jeteginde ketken waqıtlarım kóp boldı. Sebebi, bunday paytları adamnıń aqıl tárepi óship qala-

dı, sezim biylep ketedi. Biraq, men ózimdi ómirim ushın kerek nárselerge májbúrley alaman.

–Eki jıldan eliwge shıǵasız. Toy beresiz be?

–Yaq. Men ulıwma tuwılǵan kúnlerimdi belgilemeymen.

–Ne ushın?

–Úrdis etpegenmen.

–Ana sizdi mennen qızǵanatuǵın qatınlardıń bayları bar ma?

–Joq. Úshewi de tul hayallar.

–Nege olar menen sóylespeysiz?

–Men olardı jek kóremen.

–Jek kórgendey ne qıldı olar sizge?

–Hesh nárse qılǵanları joq. Prosto tak. U nas s nimi protivopolojnıe vzglyadı na jizn.

–Oni nepriyatnıe jenshinı. Vı soglasites so mnoy?

54

– Vpolne.

Dene jaqınlıǵımız usı onıń túndegi bilegimnen uslap júrgenlerinen tereńlespedi. Men onıń betin ashıp jiberetuǵın gáplerge hám háreketlerge bara almadım. Aqkózlik penen háreket etetuǵın paytlar boldı. Men kewlimdegi gúlge qonıp turǵan gúbelekti úrkitip alatuǵınday bir tuyǵıdan ústem kele almadım.

Qaytatuǵın kúnimiz, Nókisten bizlerdi alıp ketetuǵın mashinanı kútip, jolda jigildik jiydelerdiń qasında kóp júrdik, sentyabrdiń aqırı, qıraw túsiwine uzaq, jigildikler jańa qızarıp atır edi, sonda da bir-eki aǵashtıń quyashqa qaraǵan jaǵınan pisken shaqalardı tawıp, úzip alıp berip júrdim.

–Nókiste taǵı ushırasamız ba eken? – dep soradı ol.

–Ushıraspasaq kerek, – dep juwap berdim men.

–Nege onday dep oylaysız?

–Maǵan sonday bolıp tuyıladı.

–Menińshe, ushırasamız, biraq, usı kúnlergidey bolıp sóylese almaytuǵın shıǵarmız.

2004-jıl.

55

QURQÍLTAYDÍŃ UYASÍ povest

MENIŃ JAMALATDIN JORAM

Awıldıń qubla-batısınan poezd jol ótedi. Jazdıń kúnleri,

buwın-buwınlarıń bosasıp, tula-boyıńdı mawjıratıp taslaytuǵın bir sezim biylep aladı. Qalay usınday halatqa túsip qalatuǵınlıǵıma túsinbeymen. Pútkil barlıǵım sol seslerge uyıp, taldıń basında qalıp ketemen.

Endi oylanıp qarasam, bunday paytlar adamnıń tábiyatınıń tórt tárepinen esken samallarǵa ashıq waqıtlarında boladı eken – táshwishler hám shártliliklerdiń qısımınan sawa paytıń. Haqıyqatında bul seniń tús kórgendey bolıp jasaǵan waqtıń. Qıstıń kúnlergi tańǵı dumannıń ishinde júrgendey bir halatta jasaǵan waqtıń. Sol gezleri men on jasta edim. Seni bul jasta kim ekenligiń, qayaqta jasap atırǵanlıǵıń, ne islewiń kerekligi tuwralı oylar qıynamaydı. Azanda oyanasań, sál nársege quwanasań, sál nársege qıynalasań, úydiń átirapında aynalshıqlap júrip kúndi ótkereseń, keshte uyqılap qalasań. Dalada quyash shıǵıp tursa – kúndiz ekenin bileseń, quyash joq bolsa – tún ekenin bileseń. Bolǵanı. Usı ele dúnya hám ondaǵı ózińniń ornıń tuwralı túsinik joq waqıt – adamnıń tábiyatın tórt tárepinen esken samallar biylep turǵan waqtı bolsa kerek.

Bul sanańnıń bulıńǵır halatında qudıqqa túsip ketpey hám úyińe ot bermey jasap atırǵanıń – bul Qudanıń seni názerinde uslap, jolıńdı ashıp berip turǵanı. Es-aqılıńdı jıynay kele, ómir usı basıńdaǵı dumandı sıyırıp taslaw imkaniyatın be-

redi – biraq onı hámme birdey kóre almaydı. Bul imkaniyattı kóre alǵanlar aqıl dizginin qolında tutıp, óz ómiriniń iyesi

56

bolıp jasaydı. Al, men ózimniń sol dumannan shıǵa almay qalıp ketkenlerdiń soqpaǵında ekenligimdi sezemen…

Men sol balalıqtaǵı tábiyatımnıń qamırday ıljıraǵan halatında qalıp kettim.

Poezd ótip ketedi. Men taldıń basında otıra beremen. Kemkem gewgim túse baslaydı. Qarańǵılıq qoyıwlasa beredi. Aspanda bireń-sarań juldızlar kórine baslaydı. Men ózimniń sońınan esime túsire almaytuǵın oylarıma shúmemen. Bir waqıtları basımdı kóterip aspanǵa qarasam, juldızlar jaynap shıqqan boladı. Usı bir qasqaǵım paytta kózimniń aldında kógis ushqınlar shashırap, jáne tula bedenim juwlap ketedi: qollarım shaqadan jazdırılıp, jerge qulap kete jazlayman. Sol demde men juldızlardan tarqalatuǵın qanday da bir tolqınlardıń nıshanasında qalatuǵındayman.

Men jeti-segiz jaslarımda tanıǵan dúnya úydiń qasındaǵı baǵımızdıń ishi edi. Erte báhárden qara gúzge shekem ómirim usı baǵdıń ishinde ótedi. Maydıń ortalarında sońǵı jawın jawıp ótedi – jawınǵa juwılǵan shóplerdiń iyisi basıńdı aynaldıradı. Jańa bir qarıs bolıp atırǵan boyannıń óz iyisi

bar, palatınıń iyisi basqa… Sheńgel menen háremlengen baǵdıń ergeneginen kirgennen jerge jıǵılıp ósken shabdallardıń qatarı baslanadı. Oń qaptaldaǵı úlken eriktiń qasında jazǵı qazan-oshaǵımız turadı. Hár jılı Moynaqtan ájapam qıdırıp

jumısları. Onıń barlıq islegen jumıslarında qasında kempir apam – anası qızınıń boyı-sınına súysinip, onı-bunı sóylesip júredi. Úy tikken jılımız awıldıń hayalları jıynalıp kiyiz bastı, olardıń kiyiz iylewden qıp-qızıl bolǵan bilekleri ele kóz aldımda.

Shabdallardıń arjaǵı erikler, onnan arı – úlken aq terek atızı. Aq tereklerdiń bir qaptalı jiydeler, ekinshi qaptalı júzimlik. Bulardıń arǵı beti – jońıshqa hám júweri atızlar.

Baǵdıń úlkenligin men ayaǵımdı ketpen menen shawıp alǵanda bildim. Baǵdıń tórinen jayǵa deyin hákkelep barıw kerek boldı. Jiydelerdiń astındaǵı shóplerdi boyımnan uzın ketpen menen shawıp atır edim. Jalańayaqpan, ketpendi qolaysızlaw sermep

57

qalǵan qusayman, shep ayaǵımnıń bas barmaǵın ildi de ketti. Men jalbırap qalǵan barmaǵımnan qan sorǵalawı menen eriklerdiń, shabdallardıń arası menen jayǵa bir ayaqlap hákkelep kettim.

Sol shópti shabıw kerek pe edi? Sol shópti men shabıwım kerek pe edi? Álbette, yaq. Biraq mende balalıǵımnan júzege shıqqan bir qásiyet, bir nárseni isleymen, dep oyıma alsam, sol impulstıń tutqınına túsip qalaman, sonı islemegenshe kewlim tınshımaydı. Usılay hátte kóp nadurıs islerdi sonday ójetlik

hám jillisúreylik penen islegenmen. Bul meniń súyegime pitken qásiyet edi. Ózimdi basqasha tuta almas edim. Tábiyatımdı biylep turǵan emociyadan ázzi keler edim. Sheginip yaki bas tartıp bilmes edim. Sońınan oylanıp qarasam, bul mendegi tek jeńiske umtılıw seziminiń qáliplesiwi edi. Biraq onıń kóleńkesinde jeńilisten qorqıw sezimi de bar edi.

Adam ómir táshwishlerine aralasqannan soń tórt tárepine qorǵan tiklep baslaytuǵınday – endi onıń janı dúnyanıń shar tárepinen esip atırǵan samallardı seziwden qaladı.

Baǵdıń ishinde ózim menen ózim áwere bolıp júrip, ne tuwralı oylaytuǵın edim, átirapımdaǵı waqıyalardı qalay qabıl-

lar edim, olarǵa óz múnásibetim bar ma edi – bunıń heshqaysısın búgin anıq yadıma túsire almayman. Yadımda bir úzik-julıq elesler oyanadı – sol waqıyaǵa deyin ne bolıp edi, onnan keyin ne boldı, basqa ne kórdim, ne sezdim… bunıń heshqaysısın ayqın izbe-izlilikte yadıma túsire almayman. Hátte qalay háriplerdi tanıp baslaǵanım yadımda joq. Sol háriplerden qurap atırǵan sózlerimniń mánisin túsinetuǵın ba edim…

Bul insan sanasınıń qustıń párindey jeńil paytları bolsa kerek – tirishiliktiń salmaǵın sezbey jasap atırsań. Sońınan ómirińniń hár demi sanańa júk taslap baslaydı – sol salmaqtıń kúshi menen tirishiligińdi qılasań. Biraq soǵan deyin saǵan dúnyanıń shegaraları ele namálim. Dúnya seniń ushın ne – namálim. Sen dúnya ushın kimseń – namálim.

Jawınnan soń aspanda Házireti Áliydiń qılıshı payda boladı. Házireti Áliy degen kim? Onıń qılıshı aspanda ne qılıp júr? Bunı heshkimnen soramaymız. Usı nárseniń usılay atalatuǵınlıǵın ǵana bilemiz. Álhawada qızıl, sarı, jasıl, kók

58

jolaqlar qabatlasıp, aspannıń bir mushın alıp turadı. Qılısh tárizli iymek jolaqlardan kózimizdi almaymız, neshe reń – sanap baslaymız, úsh-tórt reńdi ǵana ayıramız, aljasıp ketip qaytaldan sanaymız, kók, jasıl, sarı, qızıl, taǵı da basqa reńler bar, ayıra almaymız.

Bizler tuwılǵan jay men esimdi bile baslaǵannan soń buzıldı. Esigi arqaǵa qarap ashılatuǵın úlken paqsa jay edi. Kirgen awızda sıpalı áywan, tuwrıda hám shep qaptalda eki bólmeden.

Áywannıń tóbesindegi ortasına óre berilgen arǵıtqa báhárde qarlıǵashlar tumsıǵı menen ılay tasıp, shóp penen aralastırıp, aǵashqa jabıstırıp uya saladı. Palapanları máyekti jarıp shıqqannan keyin jubaylardıń ushıwı údeyedi – azanlı-kesh jemtik tasıp, tınım tappaydı. Sırtqı esik qarlıǵashlardıń erkin ki- rip-shıǵıwına bárqulla ashıq turadı.

Búgin balalıǵımnıń úzik-julıq elesleriniń basın birik-

tire almayman. Bul eleslerge búgingi meniń húkimim júrmeydi

– olar óz aldına bir dúnya bolıp usı álemajuwa, shabırıspalı halında sanamnıń bir múyeshinde jasap kiyatır.

Dúnyanı dáslep shegaralar, irkinishler halında tanıǵan shıǵarman, dep oylayman. Men óte almaytuǵın japlar bar edi. Aynalıp ótiwim kerek sheńgeller bar edi. Men uslay almaytuǵın quslar bar edi.

Meni qorshap turǵan ortalıqtıń sanamdaǵı súwreti jarqın boyawlarǵa tolı edi.

Paxta atızlardıń shetlerinde, qońsı traktorshılardıń úyleriniń qasında jatırǵan ózim kótergendey temirlerdi úydiń qasına ákelip, olarǵa dóńgelek ornatıp, iyterip aydaytuǵın bir nárselerdi soǵaman. Usı úskenelerim menen jońıshqa atızdıń shetinen ashıp alǵan oyaq-buyaǵı tórt-bes adımlıq qıytaǵımdı súremen, mala basaman. Meniń sol qıytaǵıma ekken jasımıq júwerilerim úsh-tórt bas shıǵaradı. Usı oyınlarımda qasımda qońsım Jamalatdin júredi.

Jamalatdin biziń úydiń batısındaǵı lardıń arǵı boyında turadı. Mektepke ekewimiz birge bardıq. Biraq ol birinshi

59

klassta ekinshi jılǵa qalıp qoydı. Sonnan onıń oqıwı mandımadı – hár klassta eki jıl oqıdı, al besinshi klassqa ulıwma barmay qoydı.

Biziń úylerdiń qublası menen batısı paxta atızları – jaz hám gúz kúnleri iynelikke usaǵan samoletlar kelip sol atızlarǵa dári sebedi. Sońınan bilip júrmen, jazda ǵawashanıń keselliklerine qarsı, al, gúzde japıraǵın túsiriw ushın gerbicidler sebedi eken. Bul kúnleri awıldıń ústinde bir jaǵımsız iyis turadı. Samolet atızlarǵa uw shashıp kelip, biziń úylerdiń tusında aspanǵa kóterilip, izine burıladı.

Jamalatdin usı samolettan qorqatuǵın edi. Samolettıń dawısı shıqsa, bir uwıs bolıp, kózin basıp otırıp qaladı. Onıń anası ógey edi. Bir saparı sol ógey anası Jamalatdindi qol ushına kóterip samoletqa qarsı juwırǵanı yadımda – ol balasınıń qorqınıshın jeńejaq edi. Biraq men sol waqıtta bul hayaldı qattı jek kórip kettim.

Bárha kózleri kúlip turatuǵın Jamalatdin júdá mináyim hám biyazar bala. Meniń oylap tabatuǵın oyınlarımda ol qasımda kóleńkedey bolıp júredi. Biraq ózliginen hesh oyın baslamaydı.

Hesh máselede maǵan qarsı kelmeydi hám dawlaspaydı. Sonlıqtan men de oǵan jumsaǵıraq bolıwǵa umtılaman. Eger bir nársege qapa bolsa, birden salpawsıp, muńayıp qaladı. Ekewimizdi de pıshıqlar menen iytler jaqsı kóredi – basqa balalarǵa jantaspaytuǵın bul haywanlar bizlerdiń qasımızdan shıqpaydı, kózqarasları menen bizlerge isenetuǵınlıǵın bildiretuǵınday edi. Jamalatdin geyde óziniń Qutlıayaǵı ya biziń Bayqasqa menen saatlap bet-qolların jalatıp oynap otıra beredi.

Jamalatdin menen oynaytuǵın oyınlarımızdı ózimnen úsh jas kishi inim Shıńǵıs penen oynay almayman. Sebebi Shıńǵıs bul oyınlarda ózi bas personaj bolıwǵa umtıladı. Sál nárse kewlindegidey bolmay atırsa, maǵan qarsı shıǵadı. Sonnan keyin men onı sklad dep atalatuǵın, kirttay aynasınan eplep jarıq túsetuǵın, ishi bárha alaqarańǵı bolıp turatuǵın kishkene, edeni jer ójirege qamap taslayman. Bul ójireniń ishinde xojalıqtıń balta-shot, júwen-arqan qusaǵan olay-pulayları turadı. Shıńǵıstı soǵan qamap, ózim oynap ketemen. Ol dáslep qapını qolına túsken nárse menen uradı, úyde birew bolsa qapını ashıp, onı qutqarıp aladı. Al, eger úyde adam bolmasa, Shıńǵıs qarańǵı ójirede qapınıń aldında jılap tura beredi.

60