Kewil tolqını jıynaǵı 2-bolim
.pdfBuzılmaǵan etten úlken toy qılıp,
Seni mákan etken o Moxi Xosa!
Qánitzek-periyler shomılǵan hawız,
Aytsań arzır qansha toltırıp awız,
Íshqı otında Ámir bolǵan ba jawız? Sezimler guwası o Moxi Xosa!
Nege bunsha kózge ısıq bu kára?
Bir kóriwge ıntıq bolǵan puqara,
Sen arqalı dańq taratqan Buxara.
Muqáddes-húr mákan o Mohi Xosa!
Ámir saltanatın áwladlar kórer, Hárkim nesip etken dáwranın súrer, Párleri mıń reń tawıslar júrer,
Sen beyish mákansań o Mohi Xosa!
Shúkirmen, qolıma almadım hasa,
Seni maqtadım ba men júdá asa?
Jurtıń tariyxında sen máńgi jasa,
Teberik qádem jay o Mohi Xosa!
Állen waqıtta ol qosıqtı oqıp boldı.
–Nege bunsha únsiz úńilip qaldıńız maǵan? – dedi ol bir waqıtta.
–Sizge qırǵızdıń kinorejissyor qızınıń atın qoyıptı dá! – dedim men qáddimdi tiklep.
–Awa, Dinara Asanovaday bolsın, dep ata-anam kino hónerine ıqlasımdı ańlap atımdı solay ataǵan. Biraq, orta mektepti pitkerip, VGIK ke tapsırǵan men
71
kinoǵa qızıǵıwshılıǵım bolǵanı menen tájiriybem, aktrisalıq sheberligim jetkiliksiz bolǵanlıqtan mandattan «qulap», Bishkekke qaytıp keldim,
–Endi ne qılıp atırsız?
–Ózimizdegi kórkem óner institutına kirgen edim, mına qızdıń dúnyaǵa keliwi sebepli birinshi basqıshtı pitkerip, akademiyalıq otpuska alǵanman.
–Men onıń táǵdirine qızıǵıp ketip, oǵan taǵı da soraw bermekshi boldım. Biraq, ol meni toqtatıp tasladı:
–Tilińiz qırǵızshadan kóre qazaqshaǵa jaqın qusaydı, ótinish, men haqqında kóp nárselerdi biliwge de urınbańız-shı, kewlim buzılıp ketedi. Maǵan ózińiz haqqında da ayta bermeń, sebebi men ózi sonday adamman, sumlıǵım joq, isengish, boyaw bospan ba, tanısqan kisini sınap bilmeymen be, sóylegen sózine, júris-turısına qarap, birden unatıp qalaman. Mına kızımnıń ákesi menen ushırasqanımda sonday awhalǵa dus bolǵanman, sonıń ushın Qırǵızstannıń, Qazaqstannıń kurortlarınan alıs júreyin, dep Ózbekstannıń atı aytıwǵa qıyın usı «Mohi Hosa» degen sanatoriyasın tańlaǵan edim. Qazak, qırǵız jigitlerinen awlaq júreyin desem, endi qaraqalpaq siz maǵan tap bolıp tursız. Asxanadaǵı ornımdı ózgertsem be eken, degen oyım da joq emes. Shınında da, adam sır saqlap biliwi kerek qusaydı. Men geyde ózimdi túbi joq shelekke megzetemen. Áńgimelesken adamıma ishki dúnyamdı tógip taslayman. Moskvadan saqtım sınıp, Qırǵızstanǵa kórkem óner institutına keldim. Mına qızdıń ákesi sol institutta oqıtıwshı eken, meniń menen tanısqan gezlerinde úylengen adam ekenligin maǵan aytpadı. Keyin bir-birimizdi unatıp, ashıq-mashıq bolıp qaldıq. Soń nekesiz usı qız dúnyaǵa keldi. Ol: «mende shańaraqlıq baxıt joq, biyperzentpen, hayalım tuwa almaydı, onıń menen ajırasıp, seni alaman» dep ant ishkeni menen bergen wádesinen shıǵa almadı, sud olardıń nekesin buzbadı.
Muhabbat atalmısh sezimniń qulı bolıp meni de, ózin de usı awhalǵa salǵanı ushın ózinen beter meni kóbirek ayaydı. Al, istiń aqıbetin oylamaǵanı ushın meniń oǵan qattı ǵázebim keledi, onıń júzin kórmeyin, umıtsın meni, dep kópshilik bile bermeytuǵın usı sanatoriyaǵa jollama alıp keldim. Endi qaydan bilgenin bilmeymen, keshe ol maǵan telefon etip tur, «qońıraw etip atırǵan úydegiler shıǵar» dep, abaylamay telefondı tıńlap qoydım. Maǵan jollama bergen kásiplik shólkemdegiler sanatoriyanıń atın, mánzilin aytıp qoyǵan bolsa kerek, endi «keynińnen baraman» dep atır. Men bul jerden tezirek ketiwim kerek. Bolmasa, ol
72
kelse, onı unatatuǵınımdı jasıra almayman, boyaw boslıǵım bar, aytqanına kónip, taǵı ushırasıp qoyaman.
«Dárixanaǵa barıwım kerek» dep Dinara ornınan turıp ketti.
Esitken gáplerimniń tásirinde sam-saz bolıp otırsam tuwrı aldıma bir jigit kelip tur. «Qırǵızstannan kelgen Dinara degen nashardı tanımaysız ba», dep mennen soraydı.
Negedur ózimdi tuta almay qaldım: – Tanımayman! – dep jekirindim men.
–Haw, ásterek, aǵa! – dedi ol meni ózinen jası úlken kórip.Ol jigit keldi. Skameykada bir ózim otırǵan mennen soraması bar ma.
–Men onday nashardı tanımayman! Bul jerde burınǵı awqamnın barlık jerlerinen kelgen emleniwshiler bar, qaysı birin bilip bolasań, – dedim men.
Ol oǵırı mádeniyatlı jigit eken.
– Keshirersiz, qayda ekenligin qabıllaw xanasına barıp sorarman, dep ol mennen alısladı.
Negedur meniń keypiyatım qashıp ketti. Ne qılarımdı bilmey, tereń táshwishke túsip, únsiz otıra berdim. Bir waqıtta esitilgen shawqımnan tómen túsip ketken basımdı kóterip, dawıs shıqqan jaqqa qarasam, mennen Dinaranı soraǵan jigit, onıń qızı Jámiylanı qolında kóterip kiyatır! Qız onıń moynınan qattı qushaqlap algan!
Anası:
– Jámiyla! Tús jerge! Tús jerge! – dep baqıradı.
Qızı onı tıńlamaydı. Qalay tıńlasın, ákesin saǵınıp qalǵan. Ákeniń atı ákedá! Dinara onıń júzin kórmeymen, dep qansha qashqanı menen táǵdir olardı qayta duslastırdı.
Men atı-zatın bilmeytuǵın jigit súyiklisi Dinara hám onnan tuwılǵan ayday qız Jámiylanı alıp sanatoriyadan shıǵıp ketti…
Olar endi qayda baradı? Tuwmaǵan hayalı bulardı kórse, ne qıladı, qanday awhalǵa túsedi? Onı bir Quda biledi!
Adasqannıń ayıbı joq, qaytıp jolın tapqan soń.
Endi túrli oylar meni táshwishke sala basladı. Ol jigit tuwmaytuǵın hayalı menen sud arqalı ajırasıp keldi me eken?
73
Negedur qalǵan jaǵında meniń de sanatoriyada bolǵım kelmey qaldı.
Sanatoriyanıń emin mise tutpadım ba? Magan ne kerek ózi? Bilmeymen, aqılım hayran.
Aradan aylar ótip, endi ótmishke oy juwırtıp, aqılǵa salıp bilsem, júregim menen sırlassam, gáptiń ırası, o essiz basım, maǵan Dinaranıń meni unatıp qalǵanı kerek eken-ǵo!…
Alp SULTAN,
Qaraqalpaqstan xalıq jazıwshısı.
UYQÍDAǴÍ ÓMIR (novella)
–Mine bes jılǵa shamalastı. Ele ózgeris joq. Balasın da gúzde «jatqarıwımız» kerek. Onı oylap atırǵan quda-qudaǵay, kúyew bala joq. «Ólgen qızın apparatqa salıp qıynap qoyıptı. Balamnıń da jolın baylap otır. Balama úylen desek yaq jaqsı bolıp ketedi, ele ózine keledi dep tıńlamay atır», – depti keshegide qudaǵay qońsılarına. Bizler ne onıń jolın baylap otırmız ba? Haw qashshan ayttıq ǵoy úylene ber dep, – dedi azanǵı shaydıń dasturxanın jıynap atırǵan Gúlayda ǵarrısı Bekbergen aǵaǵa qamsıǵıp.
–Ne qılayın endi, tórt jıldan berli eki dúnyanıń áweresi bolıp jatırǵan qızımdı baǵıw, onıń bir awhalda jatısın kóriw maǵan da ańsat emes.
–Yaqshı shıdamlı bol kempir. Bul sınaqlardıń da qayırlı kúnleri bar shıǵar. Áytewir qızı da qolǵa ilinip qaldı. Anaw-mınaw jeńil jumıslarıńa kómeklesip atır. Qudaǵaydıń da kemisi joq. Kúyew bala da tez-tez kelip xabar alıp tur. Bunnan artıq ne kerek.
Nurjamal áke úyinen sán-saltanat penen uzatılıp ketti. Milliy kiyimde kiyingen bolajaq ómirlik joldasın appaq mashinada alap ketip baratırǵan suqsırday kúyew bala da kópshiliktiń názerin tartıp, jurt tańlanısıp qarastı. Bir-birine kewil qoyısıp, baxıtlı kúnler menen baslanıp atırǵan bul turmıstıń aqırı ayanıshlı juwmaqlanıwın hesh kim de qıyalına keltirmegen edi.
Quda-qudaǵaylar da tatıw bolıp qatnastı. Nurjamal kelin bolıp túskennen soń bir jıl ótip qızlı boldı. Ata-enesi bir qızım ekew boldı dep el-xalıqqa shashıw berdi. Axmet te qızlı bolǵanına quwanıp, jumıs babı menen Tashkentte júrgen jerinen asıǵa úyine qaytıp keldi. Qızı ósip atır, ózin qádirleytuǵın súyikli qostarı qasında,
74
ata-enesine dińkildep júrip xızmet etetuǵın Nurjamaldan baxıtlı adam joq edi dúnyada. Taza imarat ta tiklep atır.
Qızı bir jastan ótkennen soń enesi ózim baǵaman degennen soń Nurjamal mekteptegi muǵallimshilik jumısın dawam etti. Bir kúni ol jumıstan túskin keypiyatta qayttı.
–Dostım Gúlperizanıń qaytıs bolǵanına ele bir jılda bolmadı. Shıdamsız biymehir kúyewi úylenipti, – dedi ol ishindegi debdiwin shıǵarıp.
–Waybuw balasına qıyın bolǵan eken. Endi ógey ananıń qolında qalatuǵın boldı. Orınbay nege asıǵa qoydı. Hesh bolmasa kelinsheginiń jılın kútse boladı ǵoy. Qalay kewli bardı eken? Gúlperizanı qattı jaqsı kóretuǵın edi. Haqıyqatında da biyrehim eken, – dedi Axmet Nurjamaldıń sózin maqullap.
–Hay-yy, erkek zatınıń boları sol. Hayalınıń topıraǵı suwımay atırıp-aq, úyleniwdi oylaydı. Hesh bolmasa óliniń húreyin sıylamaydı. Bazıları bar, hayalı nawqaslanıp uzaq waqıt tósekke jatıp qalsa da úyleniwdiń ánjamına kirisedi. Sondaylardan saqlaǵay. Eki ortada balalarına qıyın. Quday kórsetpesin-aw, eger maǵan bir nárse bolıp qalsa sen ne isler ediń Axmet?
–Kelispeytuǵın sózlerdi aytıp ne qılıp otırsań Nurjamal, qayaqtaǵını shıǵarıp. Ya meni sınaǵıń kele me? Alla bizlerdi bir-birimizden ayırmaǵay. Bizler ómirimizdiń aqırına shekem birge bolıp, balalarımızdıń baxıtlı kúnlerin birge kóremiz. Eger bir is bolǵan jaǵdayda da men bir ómir saǵan sadıq qalıp, dúnyadan jalǵız ótemen, – dedi Axmet ashıwǵa buwlıǵıp kelinshegine qaray.
–Oynap ayttım-aw Axmet. Meni keshir seni ne der eken dep edim. Meni jaqsı kóretuǵınıńdı bilemen, – dedi ol kúyewine kúlimsirep qarap.
Eki jıldan soń Nurjamal jáne ekinshi perzentine hámiledar bolıp, dekret otpuskasına shıqtı. Ay, kúni shamalasqan sayın ayaqları gúptey bolıp isip, qıymıldawı qıyınlastı. Biraq, jayda usta bar, olardıń awqatların kim asadı, jay pitip qalsın dep ózine qaramadı. Barlıq awırmanlıqtı enesiniń moynına taslaǵısı kelmedi. Bir kúni tolǵaq baslanıp, tuwıw úyine ketti. «Ele waqıt bar edi, ne boldı eken. Kóp qıymıldap, awır jumıslardı isley bergennen soń usınday awhalǵa tústim be?, – deydi ol ózine-ózi soraw berip. Onıń izinshe enesi menen anası da jetip keldi. Tolǵaq uzaq waqıtqa shekem sozılıp ketti. Ele tuwılatuǵın bala joq. Birinshisin ózi tuwdı dep kóp waqıtqa shekem operaciyaǵa ruxsat bermedi úyindegiler. Aqırı ilajı bolmaǵannan soń operaciyaǵa qayılshılıq bildirdi. Bir istiń bolatuǵının sezgendey operaciya zalına kirip baratırıp ol qızınıń qolın qattı qısıp, jibergisi kelmedi.
75
Kúyewine de bir nárseler demekshi boldı, biraq hesh nárse ayta almadı. Sońǵı minutlarda onıń ilajı da bolmadı.
Operaciya uzaq waqıt dawam etti. Shıpakerlerdiń aytıwı boyınsha bala kindigine oratılıp qalǵanlıǵı sebepli operaciya islewge májbúr bolǵan eken. Bir waqıtları shıpakerler operaciya bólmesinen shıqtı. Eki saatqa shekem tileginde bolıp jaqsı xabar kútip turǵan Nurjamaldıń jaqınları shıpakerge qaray telmirisip qarastı.
–Al, soldat qutlı bolsın, – dedi shıpaker jasıúlkenlerge qaray.
–Raxmet, qızım. Bereket tabıń. Qızımnıń jaǵdayı qalay? Balası she?, – dedi sorawlı názer menen Nurjamaldıń anası shıpakerge.
–Qızıńız ele narkoz tásirinen shıqqanı joq. Ózine kelgennen soń reanimaciyaǵa aladı. Balası jaqsı. Onı kórseńiz boladı. Al, qızıńızdı narkozdan oyanǵannan soń kóresiz. Shıpaker solay dedi de kabinetine qaray ketti. Nurjamaldıń anası menen enesi de, Axmet te quwanǵanınan arqayınlasıp, biri-birin qutlıqladı. Úylerine qońıraw etip jaqınlarına xosh xabardı jetkerdi. Axmet bolsa joralarına soldatlı bolǵanın «juwıp» ketti…
Aradan eki, úsh, bes saat ótti. Biraq Nurjamal narkozdan oyanbadı. Tań attı. Oyanbadı. Shıpakerler qollarınan ne kelse islep atır, lekin paydası bolmadı. Eki, úsh kún ótti, biraq, ózine keletuǵın Nurjamal joq. Sol uyqıda jatqanday dem alıp, hesh nárseden xabarsız jata berdi. Bul jaǵdaydan ne isle — rin bilmegen ata-anası barmaǵan shıpakeri, xabarlaspa ǵan jeri qalmadı. «Narkoz kóbirek berilip ketken bolsa kerek. Bunday jaǵdaylar siyrek ushırasadı. Kúteyik, bar úmit Alladan. Quda qálese oyanıp ózine keledi», – dedi shıpakerler.
Mine, Nurjamaldıń janlandırıw bóliminde es-tússiz jatırǵanına da bir aydan astı. Balasın anası baǵıp atır. Jańa tuwılǵan náresteni baǵıw ańsat emes. Arasında qudaǵayı kelip qarasadı. Hár kúni tuwıw úyinen xabar aladı. Lekin, ózgeris joq. Endi bolsa shıpakerler «qızıńızdıń burın talma keseli joqpedi? Basında kesellik joqpedi? Burın meningit bolıp awırmadı ma?, – dep ózlerin aqlap, basların ashıqlap alıwǵa qaradı. «Haw hesh qanday keselligi joq. Sizlerdiń ne dep turǵanıńız bul. Qızımızdı shala jansar etip, aytıp turǵan gápińizge qarań, – dep ata-anası shıpakerler menen qansha aytısıp derekleskeni menen hesh qanday nátiyje bolmadı. Kóp aytısıp, tiyisli orınlarǵa múrajat etkennen soń anestiziologqa eskertiw berip, shara kórgen boldı. Basqa hesh bir shıpakerge shara kórilmedi. Usı jatıstan Nurjamal janlandırıw bóliminde úsh ay jattı. Ózine kelmegennen soń
76
shıpakerler onı úyine alıp ketiwi ushın ruxsat berdi. Ózlerimiz qaraymız degen enesine Nurjamaldıń anası «qudaǵay qızım qasımda bolsın. Ózi eki uldıń arasındaǵı jalǵız qız edi. Onı uwayımlap kózlerime uyqı kelmes. Emlewxanada jatqanında janında bolıp qarastıń. Endi ózim qarayın», – dedi qamsıǵıp.
Kúnler ótip atır. Nurjamaldıń uyqıǵa ketkenine de tórt jıldan astı. Sonnan berli tórt ret máwsim ózgerip, talay tańlar atıp, talay kúnler batıp atır. Hár kúni birdey jaǵday, birdey kórinis. Tamırına jalǵap qoyılǵan úskeneden oǵan azıq bolatuǵın dáriler jiberiledi. Anası paqır tez-tezden kiyimlerin almastırıp, bólmege taza hawa kirgizip shamallatıp turadı. Stol ústine jańa úzilgen gúllerden ákelip qoyadı. Ana paqır qolınan ne kelse sonı islep atır. Lekin, onnan hesh qanday saza, ózgeris joq. Bazıda shóptey bolıp azıp qalǵan barmaqların qıymıldatadı. Onı kórgen ata-anası ushın sol kúni úlken quwanısh. Kóz aldılarında gúldey solıp, shóptey bolıp azıp baratırǵan qızın kóriw de olar ushın ańsat emes. Anası da densawlıǵınan táwiraq ayırıldı. «Qızım oyanıp, ózine kelse. Anajan degen bir awız sózin esitsem, soń amanatımdı tapsırsam ármanım joq», – deydi ol ishindegi debdiwlerin shıǵarıp. Ákesine de ańsat bolmadı, qızınıń bunday awhalǵa túskeni júregin qurttay kemirip, dárti ishine tústi. Ishine salıp qayǵıradı, biraq ilajı joq. Onnan qala berse quda-qudaǵayı da, kúyew balası da xabar alıwdı siyrekletti. Burın dári-dármaqtan járdem berip turatuǵın Axmet endi arasında balasın kórip ketip turǵanı bolmasa Nurjamaldıń jaǵdayı menen qızıqsınǵandı qoydı.
Bir turısta jatırǵan Nurjamaldıń arqaların «Jataq jara» basıp ketti. Anası miyirbiykeni shaqırtıp dári jaqtırtıp atırǵanında qońsısı bir xabar aytıp keldi. Onıń aytıwı boyınsha kúyew balası Axmet úylengen eken.
– Úylene qoysın. Qolımızdan ne keledi. Tek mına qızımızǵa obal boldı. Bizlerdiń tilegimiz qızımız ózine kelip, táwir bolıp ulı-qızına iyelik etse boldı, – dedi ana paqır awır gúrsinip. Tap usı xabardı esitkendey usı waqıtta Nurjamal barmaqların qıymıldatıp qoydı. Biraq, onı hesh kim ańlamadı.
Biriniń izinen bir quwıp ótip atırǵan kúnler kimlerge ómir inam etse, kimlergedur baxıt, jáne kimlerge joǵaltıwları menen iz qaldıradı. Uyqıda bes jıldan aslam waqıttan berli bir turısta jatırǵan Nurjamaldıń oyanıwınan ele derek joq.
– Esitiwime qaraǵanda koma halatı birewlerge on jıllap al, bazılarda ómirlik dawam eter eken. Oyanbay ketetuǵınlar da ushırasatuǵın qusaydı, – dedi Nurjamaldıń inisi bir kúni dasturxan átirapında otırǵan ata-anasına.
77
– Qoy balam onday deme qayaqtaǵılardı aytıp. Biziń Nurjamal kúshli qız. Ele kóreseń ol jaqında ózine keledi. Bunı sezip júrmen, – dedi anası kóz jasların sıpırıp.
Búgin Nurjamaldıń úyinde ózgeshe kún. Ata-anası aqlıǵın súnnet ettirip, ózleriniń parızın ótep atır. Úkesiniń xosh xabarın aytayın dep qasına barǵan ekinshi klass qızı Mehriban anasınıń qasında ózinshe sóylenip, biraz otırdı. Bir waqıtları ne kóz benen kórsin, anası qıymılday basladı. Íńırsıp bir nárseler dedi. Bunı kórip qorqıp ketken ol sırtqa qaray juwıra shıqtı.
– Apa, apa mamam oyandı. Mamam oyandı deyme. Anası aqlıǵınıń mına sózinen albırap ne derin bilmey qaldı. Tek ǵana shay iship otırǵan kesesin stol ústine dúrs ettirip qoydı da ishki bólmege qaray juwırdı.
Nurjamal kóp nárselerdi esley almadı. Tek ǵana birinshi soraǵanı «balam qalay, aman ba? Maǵan emiziwge bermeysizbe? Men nege bunshelli azıp qalǵanman? Maǵan ne boldı?», degen sorawlar menen hár kimge termilip qaradı. Hámmeden sorawlarına juwap kútedi.
Ata-anası dárhal shıpaker shaqırdı. Qızıńız uzaq waqıt dawam etken koma halatınan shıqtı. Ol qattı sharshaǵan. Ózine keliwi ushın waqıt kerek. Ol komaǵa túsken waqıttaǵı eslewler menen qalǵan. Oǵan hátte aradan bes jıldan aslam waqıt ótkenin, aralıqtaǵı waqıyalardı da aytpay turǵanıńız maqul. Bul xabarlardı ózlestiriwge miyi ele tayar emes, – degen shıpakerdiń gápinen soń ol menen jaǵdayına qarap sóylese basladı.
–Apa, maǵan ne boldı? – dedi ol ertesine ornınan turmaqshı bolıp. – Siz nege bunshelli qartayıp qalǵansız? Aǵam da sonday. Axmet qayaqta? Balam she? Keshe meni operaciya islep edi. Balamdı bólek saqlap atır ma?, – degen úzliksiz sorawlardan soń anası shıdamastan oǵan haqıyqattı bayan etti.
–Mine seniń balań. Kórip turǵanıńday úlken jigit boldı. Atın seni táwir bolıp ketsin degen úmitte «Úmitjan» dep qoydıq.
Dayılarınıń kóylegin kiyip alǵan Úmitjan oǵan jaqınlap keldi de lekin jatırqap, kempir apasına qaray betledi. Nurjamal hálsiz qolları menen balasınıń basınan sıypap «balam ele bári jaqsı bolıp ketedi», – dedi onı qushaǵına tartıp.
Aradan waqıt ótip atır. Nurjamal áste táwir bolıp ayaqqa turıp kiyatır. Waqıt barlıq nársege dawa boladı deymiz bazıda. Lekin, kimlerdińdur qátesi menen kewilsizliklerge alıp keletuǵın jaǵdaylarǵa waqıt da dawa bola almaytuǵınlıǵın
78
kóremiz. Biz sóz etken waqıyada Nurjamal ayırım shıpakerlerdiń qáteshiligi sebepli densawlıǵınan, baxtınan ayırıldı. Bul jıllar oǵan ómirlik joldasınıń opasın sınawı ushın jeterli boldı.
Gúlnara Turdıshova.
GU MU AY SA
Tórt kelinshek hár kúni eki saat kórisip, ózleri oylap tapqan úskenelerin kórsetip, maqtanadı. Gúlmira ózin Gu, Muhabbat Mu, Ayjamal Ay, Salima Sa dep ataydı. Awıldaǵılar usı Gu Mu Ay Sa dese júrekleri arqaǵa tartıp ketedi.
–Enem maǵan sóylese sózleri ózine qaytaratuǵın úskenemdi ele de kúsheytiwim kerek.
–Qoyshı, Ay, bayaǵı jaratqan góne-kóksińdi ayta berme.
–Háy Mu, ózińdiki de álimsaqtan qaldı. Sen aytqan góne-kóksini oylap tapqanıma 2 kún boldı. Atańa, kúyewińe qarsı tınbay isletetuǵın úskeneń de modada emes.
–Buǵan endi 1 kún boldı.
–Qızlar, men házir ǵana eneme hámme isti isleytuǵın úskenemdi jańasına almastırdım. Bilesiz izli-izinen úsh perzentli boldım. Solardı baǵıw, kishkenesin emiziwdi de enemniń payına qoymaqshıman.
–Tuwrı isleysiz qızlar, burınǵı zamanları jas kelinlerdi qulday isletken. Azanda ornınan turıwdan qolına sipse uslatqan. Sıyır sawıw, nan jabıw, kir juwıw, tórt-bes bala tuwıw, sırtqı oshaqqa tamaq asıw, túw ayta berseń, izi tawsılmaytuǵın islerden awıl hayalları tez qartayıp, qolları qırq jarıq bolıp ketken. Házir shúkir, innovaciya ásiri. Bizler qusap sonnan tuwrı paydalanıp atırǵanlar qansha. Sol hámme jumıslardı asıp ketse 10 minutta isleytuǵın úskenelerdi kúyewim ashıwı kelip sındırıptı. Úskene betine atılıp ketip, endi ol emlewxanada jatır.
–Biziń úydegilerge hesh bir úskeneniń kúshi jetpey atır. Olar da tis-tırnaǵı menen «qurallanǵan». Men úskene qossam, oǵan qarsı túymeni basadı. Sonıń menen kúyip ketedi.
–Dım juwassań Gu. Endi bári-bir olardı jeńiwimiz kerek. Sol ushın Gu Mu Ay Sa degen úskene ústinde is júritemiz.
79
–Ol qanday boladı Ay?
–Sonı oylasamız dep shaqırdım.
–Tuwrı, tórtewmizden bir ideya shıǵar, áytewir.
–Qızlar, ol sonday úskene bolsın, bárimizge bir jerden turıp xızmet etsin.
–Sa báleseń, bir tochka menen tórt qáyin ene, tórt atanı basqaramız deyseń
ǵoy.
–Bilmedim-aw, olar da qarap turmasa kerek. Ata-anaları ushın kúyewlerimiz bizlerge qarsı úskene jarata aladı.
–Dım sadasań da, Mu. Házir ino ásiri. Barlıq nárse alaqanday kishkene úskenege ornatıladı.
–Sonda qızlar bul úskene kimniń úyinde turadı. Bir úyden turıp basqarıla
ma?
–Onı nusqalap alamız da ózlerimiz benen alıp júremiz.
–Alaqanday bolsa dım úlken. Onı kishkene, jińishke etip islew kerek. Barmaǵımızǵa taǵıp júremiz.
–Ol pikirińe qosılaman. Burınǵı hayallarımız júzik degendi taǵatuǵın bolǵan. Házir olar modada emes.
–Sorama, qulaǵına da bir bálelerdi ildirgen. Saat degendi taǵıp júrgen. Betawzın boyap alatuǵın bolǵan. Házirgi adamlar aqıllı. Artıqsha qárejet jumsamaydı. Pul, tiyin degenlerdiń orınların iyelegen bir túyme bar. Bári zamanagóylesti.
–Onda basladıq. Kishkene telefonnıń betindey nárseni aldı da tochkasın basıp, eki sekundta bir nárseni isledi. Burınǵı kelin-kúyewlerdiń taǵatuǵın neke júziginen de jińishke nárse payda boldı. Qolǵa taqqanda kórinbeydi. Qoldıń reńindey plastmassaǵa usaǵan úskene tayar boldı. Onı sol qurılmaǵa basıp edi, jáne úshewi payda boldı. Tórt kelinshek úylerine qayttı. Úyde isleytuǵın hesh bir jumıs joq. Biykarshı. Biraq, olar arıqtan kelgen. Bul dáwirdiń adamlarınıń kelbeti, betsını birdey. Ústine de bári birdey kiyimge uqsaǵan sawıttay nárseler kiyip alǵan. Basqa artıq-aspay nárseleri joq. Shashı da bir tegis kelte, kógis-qara. Burınǵı kelinsheklerdey barın ústine ildirip, úlken sumkalardı toltırıp alıp júrmeydi. Dúkannıń ózi joq. Bári úyińe avtomat tárizde keledi. Tek haqısı bir túyme. Kóp zatlardı qıyallar arqalı basqaradı. Ata-babaları ertek oqıy bergenge usı zamanǵa
80