Qaraqalpaq tilinin mornofologiyasi

te, til biliminde qabıl etilgen túsiniklerge tolıq sáykes kelmeydi. So-

lay da morfonema terminin ayırım shet e l fonologları tárepinen joqarıdaǵıday mánide túsiniw qabıl e tilgen.1 N.S.Trubeсkoy morfonema terminin til biliminde basqa mánide qollanadı hám bul haqqında bılay

fonemalardıń kompleksli obrazı morfofonema yamasa morfonema dep ataladı». 2

1960-jıllardıń ortalarınan baslap rus til biliminde morfonologiya máselelerine arnalǵan O.S.Axmanova, V.A.Redkin, A.V.Desniсkaya, E.A.Makaev hám E.S.Kubryakova, S.B.Bernshteynniń miynetleri, maqalaları járiyalandı (olardıń miynetleriniń dizimi jumıstıń sońında berildi).

Biz olardıń hár birine tallaw jasap otırıwdı maqul kórmedik. Al rus til bilimindegi morfonologiyaǵa arnalǵan baslı miynetlerge arnawlı toqtaymız.

1973-jılı rus tiliniń morfonologiyasına arnalǵan eń dáslepki monografiyalıq izertlew basılıp shıqtı. Onıń avtorı V.G.Churganovanıń piki-

1Reformatskiy A.A. Problema fonemı v amerikanskoy lingvistike. V kn: –Iz istorii otechestvennoy fonologii. –M.: Nauka. 1970. S. 204-248.

2Trubetzkoy H.S. Sur la morphonologie. – TCLP. 1929. T.1. S. 85.

3Reformatskiy A.A. O sootnoshenii fonetiki i grammatiki. – V kn.: Iz istorii otechestvennoy fonologii. –M.: Nauka. 1970. S.406.

-13-

rinshe, morfonologiya sóz hám morfemalarda fonemalardıń morfologiyalıq nızamlar boyınsha shólkemlesiwin izertleytuǵın ilim bolıp, onıń wazıypası:

1. túbir, suffiks, prefiks, jalǵaw sıyaqlı elementlerdiń dúziliwine qatnasıwshı fonemalardıń quramın hám tártibin;

2. bul elementlerdiń sózlerge jalǵanıw barısındaǵı ózgerislerde fonemalardıń quramın hám tártibin;

3. bunday ózgerislerdiń regulyar modelleri hám olardıń sóz jasaw menen sóz ózgertiw sistemasındaǵı ornın;

4. morfologiyalıq elementlerdiń fonemalıq quramı menen izbe-izlik nızamın1, - úyretiwden ibarat e kenin kórsetedi. Monografiya avtorı morfonemanı morfonologiyanıń ápiwayı birligi, ol kúshli poziсiyadaǵı fonemalar qatarı bolıp, bir yamasa bir neshe arxifonemalardı óz ishine qamtıydı,-dep e saplaydı. Morfonemaǵa bir klassqa kiretuǵın kúshli hám ázzi fonemalardı sáwlelendiriwshi birlik, rus tilinde 37 dawıssız, 5 dawıslı morfonema bar, 2 -dep jazadı. Sonday-aq onıń anıqlawınsha, morfonologiya morfonemadan basqa joqarı birlikke de iye. Ol submorf dep atalıp, sóz formalarınıń óz aldına mánige iye emes, sóz formanıń mánisine tásiri joq bólekleri. 3 Ilimpazdıń bul pikirleri sońǵı dáwirlerde

sınǵa alınıp, onıń durıs hám nadurıs tárepleri kórsetilip atır.

Sózlerdiń qurılısındaǵı ushırasatuǵın mánige iye e mes yamasa mánige tásiri joq bóleklerdi V.G.Churganova birinshi ret submorf termini menen atadı. Soǵan shekem bunday bólekler til biliminde hár qıylı terminler menen atalıp kiyatırǵan edi.

Seslerdiń almasıwı haqqında L.R.Zinderdiń ayrıqsha pikirlerin ushıratamız. Ol: «...seslerdiń fonetikalıq hám tariyxıy almasıwları arasında úlken ayırmashılıq joq, eki sestiń almasıwı hám fonetikalıq

1Churganova V.G. . Ocherk russkoy morfonologii. –M.: Nauka. 1973. B. 33.

2Churganova V.G. Kórsetilgen miyneti …. B.35.

3Churganova V.G. Kórsetilgen miyneti …. B.38.

-14-

sebepler arqalı, hám tariyxıy sebepler arqalı bolıwı múmkin. Tildiń qurılısında janlı seslik almasıw da, tariyxıy seslik almasıw da belgi-

li rol oynaydı. Bul jaǵday fonetika hám morfologiya tarawlarınan aralıq morfonologiya tarawınıń bóliniwine tiykar bolıp xızmet atqaradı»1,- dep jazadı. Demek, L.R.Zinder morfonologiya tarawınıń til bilimi sistemasında orın alıw zárúrligin, onda seslerdiń almasıwı úyreniliwi kerekligin kórsetedi. Fonetikalıq hám tariyxıy seslik almasıwlardıń tiykarı bir e kenligine dálilli mısallar keltiredi.1980-jılı

N.E.Ilinanıń rus tilindegi feyillerdiń morfonologiyasına arnalǵan monografiyası2 jarıq kórdi. Ol morfonologiyalıq qubılıslardı fonetikalıq qubılıslardan ajıratıp qarawda poziсiyanı tiykarǵı ólshem sıpatında aladı hám morfonemaǵa «... hár qıylı grammatikalıq poziсiyadaǵı bir-birin almastıra alatuǵın fonemalar jıynaǵı» 3,-dep anıqlama bere-

di. Monografiyanıń tiykarǵı bóliminde feyillerdiń betleniw sistemasında seslerdiń morfonologiyalıq almasıwları, morfonemalardıń quramı hám sisteması izertlengen.

Rus til biliminde morfonologiya tarawı ádewir úyrenilgeni menen ele onıń izertlew obektleri, morfonologiyalıq qubılıslardıń tábiyatı, ózine tán ózgeshelikleri tolıq ashıp berilmedi. Ayırım máseleler boyınsha ilimpazlardıń pikirleri hár qıylı, hátte bir-birine qarama-

qarsı bolıp keledi. Morfonologiyalıq qubılıslardıń ózine tán ózgesheliklerin ashıp beriw kerek boladı. Usı maqsetlerdi gózlegen halda 1983jılı E.S.Kubryakova hám Yu.G.Pankraсlardıń birlikte jazǵan morfonologiyaǵa arnalǵan monografiyası4 basılıp shıqtı. Monografiya avtorları morfonologiyalıq qubılıslarǵa funkсionallıq - dinamikalıq kóz-qaras- tan baha beredi. Morfonologiyalıq qubılıslardıń sıpatlamasın beredi hám morfonologiyalıq qaǵıydalardı usındı. Biraq morfonologiyalıq

1Zinder L.R. Obshaya fonetika. –M.: Vısshaya shkola. 1979. S.238.

2Ilina N.E. Morfonologiya glagola v sovremennom russkom yazıke. –M.: Nauka. 1980.

3Sonda B. 27.

4Kubryakova E.S., Pankraс Yu.G. Morfonologiya v opisanii yazıkov. –M.: Nauka. 1983.

-15-

analizge rus tilinen material almadı, al házirgi german tillerindegi atawısh hám feyillerdiń betleniw paradigmasın obekt e tip alǵan. Avtorlar morfonemanı morfonologiyanıń birligi dep e saplamaydı, morfonologiya fonetika menen morfologiya tarawlarınıń aralıǵındaǵı til bi-

liminiń óz aldına tarawı,-dep kórsetedi.

1986-jılı V.B.Kasevichtiń «Morfonologiya» degen atamada monografiyası jarıq kórdi. Bunda birinshi ret keń kólemde morfonologiya máselelerine analiz islenip, tek evropa tilleriniń morfonologiyası emes, singarmoniyalıq tillerdiń morfonologiyası máseleleri de qarastırılǵan. Monografiyada dıqqat awdarılǵan tiykarǵı máselelerdiń biri - seslik almasıwlar. Avtor seslerdiń almasıwın avtomat hám avtomat emes seslik almasıwlar dep eki túrge bóledi.

V.B.Kasevich avtomat seslik almasıwlar fonetikalıq nızamlar arqalı iske asadı hám sonlıqtan olar fonetikanıń izertlew obektine kiredi, al morfonologiyaǵa grammatikalıq proсessler menen basqarılatuǵın avtomat emes seslik almasıwlar kiredi dep esaplaydı. Monografiyada dıqqat awdarılǵan taǵı bir másele - morfemanıń tiykarǵı variantın anıqlaw. Bunı morfonologiyanıń tiykarǵı wazıypalarnıń biri dep kórsetedi hám morfemanıń tiykarǵı variantın anıqlawdıń ólshemlerin qarastırǵan.1

Monografiyanıń bunnan keyingi bólimlerinde morfonologiyalıq qaǵıyda, morftıń arttırılıwı, submorf, morfonema, interfiks másele-

leri qarastırılǵan. Avtor morfonologiyaǵa fonologiyaıq qubılıslar menen proсesslerdiń morfologiyalıq nızamlar menen basqarılıwın kirgizedi, sonlıqtan morfonologiyalıq qaǵıydalarda bir tárepten fonologiyalıq birlikler, olardıń tipleri, máselen, «juwısıńqı dawıssızdan baslanatuǵın túbir», al ekinshi tárepten morfologiyalıq birlik, máselen, «kóplik sannıń suffiksi» sıpatında kórinedi2,-deydi. Usı jaǵdaylardı e sapqa

alǵanda morfonologiya óz birligine iye e mes. Biraq morfemalar biri-

1Kasevich V.B. Kórsetilgen miyneti. B.34-54.

2Sonda . . .B. 83.

-16-

giwindegi olarda morfonologiyalıq ózgerisler boladı. Usınday ózgerislerge ushıraǵan morfemalardı V.B.Kasevich submorf ataması menen atawǵa bolatuǵının, submorf - morftıń bólekleri e kenin, biraq olardıń tiykarǵı ózgesheliklerin ele úyreniw zárúrligin kórsetedi.1

Monografiyada morfonologiya menen singarmonizm nızamı arasındaǵı baylanısqa da ayrıqsha itibar berilgen. Onda singarmonizm morfonologiya menen tikkeley baylanıslı ekeni, singarmonizm morfonologiyanıń úsh tarawına da qatnaslı ekeni kórsetilgen.

2. Morfonologiyanıń túrkiy til biliminde izertleniwi

Morfonologiyalıq qubılıslar dúnya tillerinde birdey e mes. Túrkiy tiller, sonıń ishinde qaraqalpaq tili de tipologiyalıq jaqtan agglyutinativ tiller toparına kiretuǵınlıǵı belgili. Agglyutinativ tillerde flektiv tillerge salıstırǵanda fonemalardıń almasıwı ózine tán ózgesheliklerge iye. Eki túrli tiptegi tillerde morfonologiyalıq qubılıslardıń payda bolıw jolları, tábiyatı, muǵdarı arasında ayırmashılıqlar bar. Flektiv tillerde agglyutinativ tillerge salıstırǵanda morfonologiyalıq qubılıslar kóbirek ushırasadı. Biraq bunnan túrkiy tiller morfonologiyasın izertlewdiń zárúrligi joq degen juwmaq kelip shıqpaydı. Bul salıstırmalı aytılǵan pikir. Izertlew obektleriniń kólemi ilimniń aktuallıǵına ayrıqsha tásir e tpeydi. Onıń ústine morfonologiya aralıq taraw bolǵanlıqtan, ol til biliminiń barlıq tarawları menen baylanıslı.

Tyurkologiyada morfonologiyaǵa arnalǵan dáslepki miynet1 I.P.Pavlov tárepinen chuvash tiliniń materialları tiykarında jazıldı. Avtordıń kórsetiwinshe, morfonologiyada tómendegi máseleler úyreniledi: a) morfe-

1 Sonda . . . . . B.84-86.

-17-

malardıń (túbir hám affiks) fonematikalıq strukturası; b) sózlerge morfemalardıń jalǵanıw qaǵıydaları (fonemalar almasıwı, interfonema, morftıń úlkeyiwi, dóretiwshi tiykardıń qısqarıwı).2 Ol usı tiykar-

da chuvash tili morfonologiyasın qarastırǵan. Morfonemanı morfonologiyanıń tiykarǵı birligi dep esaplaydı. Fonemalardıń almasıwın fonetikalıq hám tariyxıy túrlerge ajıratpaǵan.

3 3

E.R.Tenishev sarı uyǵır hám salar tilleri boyınsha jazǵan grammatikalarında morfonologiyaǵa ayrıqsha dıqqat awdarıp, onı til biliimniń ayrıqsha bir tarawı sıpatında qaraǵan (ol morfonologiya e mes, al fonomorfologiya atamasın qollanǵan). Onıń pikirinshe, fonomorfologiya fonetikalıq hám fonologiyalıq qurallardıń morfologiyalıq qubılıslardı payda etiwi. Morfonologiyanıń izertlew obektine dawıslı hám dawıssız fonemalardıń únlesligi, assimilyaсiya hám seslerdiń almasıwı kiredi. Avtor seslerdiń almasıwın poziсiyalıq hám tariyxıy túrlerge bólmeydi.

Rus til biliminde de, tyurkologiyada da morfonologiya termini menen qatar fonomorfologiya termini qollanıladı. Ayırım miynetlerde olar sinonim retinde qollanılsa, al ayırım miynetlerde bir-birinen ajıra-

tılǵan.

N.A.Baskakov óz miynetlerinde morfonologiyanı fonomorfologiyadan ajıratadı. Morfemadaǵı fonemalar sanın hám olardıń baylanısın izertleytuǵın taraw morfonologiya4, al fonomorfologiya - morfemalardıń hám bir morfema quramındaǵı morflardıń dúzilisindegi fonologiyalıq ayırmashılıqlardı hám olardıń funkсional maqsette qollanılıwın

1Pavlov I.P. Kratkiy ocherk morfonologii sovremennogo chuvashskogo yazıka. – V kn: Chuvashskiy yazık, literatura i folklor. Vıp.4. ChNII. 1974. S.3-44. Prodoljenie stati v kn: Chuvashskiy

yazık i literatura. – Trudı ChNII. vıp.53. 1975. S.3-18.

2Pavlov I.P. Kórsetilgen birinshi maqalası. B.4-5.

3Tenishev E.R. Stroy sarıg-yugurskogo yazıka. –M.: Nauka. 1976. Razdel: Fonomorfologicheskie osobennosti. S.39-46.

3Tenishev E.R. Stroy salarskogo yazıka. –M.: Nauka. 1976. Razdel: Fonomorfologicheskie oso-

bennosti. S.93-99.

4 Baskakov N.A. Istoriko-tipologicheskaya morfologiya tyurkskix yazıkov. –M.: Nauka. 1979, S.17.

-18-

izertleytuǵın fonologiya menen morfologiya arasındaǵı taraw5,-deydi. N.A.Baskakov birinshi buwın fonemanıń pútin sózge tásirin hám sózdiń

dúziliwin támiyinleniwin morfonema túsinigi menen baylanıstıradı. Solay e tip, ol morfonologiya boyınsha arnawlı miynet jazbaǵanı menen túrkiy tillerdiń fonetika hám morfologiyaǵa arnalǵan miynetlerinde oǵan ulıwma kólemde toqtap ótedi hám bul tarawdıń ele izertlenbey atırǵanın eskertedi.

Házirgi waqıtta N.A.Baskakovtıń miynetinde qollanılǵan morfonema

túsinigine singarema yamasa buwın-fonema túsinigi sáykes keledi. Bir buwınnıń qurılısındaǵı dawıslı hám dawıssızlar bir-biri menen únle-

boyınsha monografiyası2 jarıq kórdi. Monografiyada buryat, mongol, qalmaq, yakut hám tuva tilleriniń mısalında sóz hám morfemalar shegarasındaǵı fonemalardıń xızmeti izertlenip, fonemalar sistemasına hám morfemanıń fonemalıq strukturasına sıpatlama berilgen. Sonday-aq

morfema ishinde hám shegeralarında fonemalardıń dizbeklesiw norması úyrenilgen. Avtordıń pikirinshe, sózlerdiń fonologiyası: a) dawıslı fo-

nemalardıń birinshi hám sońǵı buwınlardaǵı xızmetin, yaǵnıy dawıslılar únlesligin; b) dawıssızlardıń sózler shegarasındaǵı poziсiyalıq qollanılıw ózgesheligin izertleydi. Morfemalar fonologiyası: a) morfemalardıń fonemalıq strukturasın; b) dawıssız fonemalardıń morfemalar ishinde hám shegarasında dizbeklesip jumsalıwın; v) fonemalar almasıwın úyreniwdi óz ishine qamtıydı. Sóz morfemalardan dúziletuǵın bolǵanlıqtan ol morfemalar fonologiyasın óz ishine qamtıydı, yaǵnıy

5 Baskakov N.A. Istoriko-tipologicheskaya fonologiya tyurkskix yazıkov. –M.: Nauka. 1989. S.17.

1Bul haqqında qarańız: A.Dáwletov. Házirgi qaraqalpaq ádebiy tiliniń seslik dúzilisi. –

Nókis: Bilim. 1995. B.189-191.

2Zolxoev V.I. Fonologiya i morfonologiya agglyutinativnıx yazıkov. –Novosibirsk: Nauka. 1980.

3Zolxoev V.I. Kórsetilgen miyneti . . . B.8.

-19-

Bashqurt tiliniń grammatikasında4 morfonologiya grammatikanıń ayrıqsha bir tarawı sıpatında qarastırılǵan. Onıń izertlew predmetine tiykar hám affikslerdiń agglyutinatсiyasında, tiykardıń qosılıwında hám tákirarlanıwında ushırasatuǵın fonetikalıq ózgerisler kirgizil-

gen.1

M.Z.Zakievtiń maqalasında2 e ki tiptegi tillerde(rus hám túrkiy tiller) morfonologiyalıq qubılıslardıń tábiyatı salıstırılıp, túrkiy tillerdegi tariyxıy seslik almasıwlar da, fonetikalıq seslik almasıwlar da morfonologiyanıń izertlew predmetine kiredi,-deydi. Ilimpaz flektiv

tillerdegi túbir morfemalarda fonemalar qatań, standart quramǵa iye bolmaydı, sonlıqtan ol tillerde morfonologiya tek tariyxıy seslik almasıwlar menen sheklense boladı. Al túrkiy tiller morfonologiyasın tek tariyxıy seslik almasıwlar menen belgilew onıń shegarasın tarıltadı3,- degen pikir aytadı. Haqıyqatında flektiv tillerde morfemalar birikkende túrli ózgerisler ushırasadı. Bul olardıń tábiyatına tán ózgeshelik bolıp e saplanadı. Biraq soǵan qaray, yaǵnıy morfonologiyanıń izertlew obektin kólemge qaray sheklew shınlıqqa sáykes kelmeydi. Al onıń túrkiy tillerde poziсiyalıq seslik almasıwlar fonetikada artikulyaсiyalıq ózgesheligi boyınsha, al morfonologiyada olar morfemalar quramında qollanılıwı boyınsha úyreniliwi kerek4,-degen pikirine qosılıwǵa boladı.

Tatar tilindegi tiykardıń qısqarıwın morfonologiyalıq qubılıs sıpatında úyrengen D.A.Salixovanıń maqalası5 basılıp shıqtı. Onda sóz shaqapları boyınsha tiykarǵa affiksler jalǵanǵanda tiykardıń qısqarıwı hám onıń sebebi qarastırılǵan.

4 Grammatika sovremennogo bashkirskogo literaturnogo yazıka. –M.: Nauka. 1981. S.79-87.

1Sonda . . . . B.79-80.

2Zakiev M.Z. O tyurkskoy morfonologii. –// J. Sovetskaya tyurkologiya. 1984. №1. S.35-43.

3Sonda . . . . B.40.

4Zakiev M.Z. Kórsetilgen miyneti . . B.40.

51 Salixova D.A. Ob odnom morfonologicheskom yavlenii v tatarskom yazıke. // J. – Sovetskaya tyurkologiya. 1986. №5. S.56-60.

-20-

1984-jılı F.Djalilovtıń azerbayjan tili morfonologiyası boyınsha ocherki5 járiyalandı. Onda azerbayjan tiliniń materialları tiykarında seslerdiń almasıwı, tiykardıń qısqarıwı yamasa kerisinshe arttırılıwı, eliziya, gaplologiya qubılısları morfonologiyanıń izertlew obekti sıpatında úyrenilgen. Avtor seslik almasıwlardı fonetikalıq hám tariyxıy seslik almasıwlar dep bólmeydi. Bir morfema qurılısındaǵı al-

masatuǵın seslerdi morfonema dep ataydı. Bul miynet morfonologiya boyınsha dástúriy túsiniklerge tiykarlanıp jazılǵan. Ocherk avtorı usı miyneti tiykarında 1989-jılı doktorlıq dissertaсiya1 jaqladı.

1984-jılı jarıq kórgen túrkiy tillerdiń salıstırmalı-tariyxıy grammatikasında2 morfonologiya (grammatikada «fonomorfologiya» terminin qollanılǵan) máseleleri óz aldına qarastırılıp, onıń izertlew ob-

ektine sóz hám buwınlardıń strukturası, sózlerde singarmonizm nızamlarınıń kórinisleri kirgizilgen.

Qazaq til biliminde morfonologiya máseleleri boyınsha shuǵılla-

nıwshı A.Ayǵabılov bolıp e saplanadı. Onıń qazaq tili morfonologiyası

torlıq dissertaсiya5 jaqladı. Onıń pikirinshe, morfonologiyalıq qubılıslar menen fonetikalıq qubılıslardı bir-birinen ajıratatuǵın ól-

shemler bolıwı kerek. «Fonetikalıq nızamlar negizinen qay tilde bolsın sóylewshi millettiń artikulyaсiyalıq múmkinshiliklerine baylanıslı qáliplesedi de, basqasha awıtqıw bolmaydı. Al morfonologiyalıq qubılıslar artikulyaсiyalıq shekke, múmkinshilikke tiykarlanbaǵan, tek sóylew proсesinde payda bolǵan ózgerislerdiń áste-áste tillik dástúrge ayla-

5 Djalilov F. Ocherki po morfonologii azerbaydjanskogo yazıka. –Baku: AzGU. 1984.

1 Djalilov F. Morfologiya azerbaydjanskogo yazıka. Avtoref. diss…. dokt.fil.nauk. –Baku: 1989.

2 Sravnitelno-istoricheskaya grammatika tyurkskix yazıkov. Fonetika. –M.: Nauka. 1984. S.422454.

3Ayǵabılov A. Qazaq tili morfonologiyası. –Almatı: Qaz MU. 1988. Qazaq tilindegi morfonologiyalıq qubılıslar. –Almatı: Respublikalıq baspa kabineti. 1995.

4Ayǵabılov A. Qazaq tiliniń morfonologiyası. –Almatı: Sanat. 1995.

5Ayǵabılov A. Qazaq tiliniń morfonologiyası. Avtoref. diss…. dokt. fil.nauk. –Almatı. 1997.

-21-

nıwınan barıp qáliplesken ózgerisler»6,-deydi. Usıǵan baylanıslı ol

tek tariyxıy seslik almasıwlardı morfonologiyaǵa kirgizedi. Biraq onıń miynetlerinde talqılanǵan mısallardıń kópshiligi fonetikalıq nı-

zamlar tiykarında payda bolǵan ózgerislerden ibarat. Haqıyqatında da, fonetikalıq qubılıslar menen morfonologiyalıq qubılıslardı birbirinen ajıratıp, olar arasına shegara belgilew haqqındaǵı avtordıń pi-

kiri dıqqatqa ılayıq. Biraq búgingi kúnge shekem bunday anıq shegaralar islenbedi. A.Ayǵabılov morfonemanı morfonologiyanıń tiykarǵı birligi dep esaplaydı. Seslerdiń almasıwınan basqa dawıssız seslerdiń dizbegin, dissimilyaсiya, metateza, infiks, geminat dawıssızlardı morfonologiyanıń izertlew predmeti retinde qarap, olardı hár tárepleme túsindiriwge háreket etken.

Qırǵız til biliminde T.Sadıqovtıń morfonologiya boyınsha monografiyası1 jarıq kórdi hám bul másele boyınsha doktorlıq dissertaсiya2 jaqladı. Onıń anıqlawınsha, morfonologiyanıń bas maqseti morfema variantlarınıń invariantın belgilew, onıń tiykarǵı izertlew obekti morfemanıń dáslepki forması bolıp eslaplanadı.3

Ózbek tili morfonologiyası boyınsha A.Nurmanovtıń,4 A.Abduazizovtıń monografiyası5 jarıq kórdi. A.Nurmanovtıń miynetinde

morfonologiya tarawınıń izertleniw obekti, morfonema túsinigi, oppoziсiya dúziwshi seslerdiń bir-biri menen almasıwı, olardıń sebepleri

úyrenilgen. A.Abduazizov morfemalardıń birigiwinen sóz hám sol sóz strukturasındaǵı morfemanıń fonologiyalıq tárepi, ondaǵı kombinator-

lıq seslik ózgerisler hám fonemalar almasıwı morfonologiyanıń tiykarǵı wazıypası bolıp e saplanadı. .... morfemadaǵı fonemalar alma-

6 Ayǵabılov A. Qazaq tiliniń morfonologiyası. –Almatı. Sanat. 1995. B.4.

1Sadıkov T. Osnovı kırgızskoy fonologii i morfonologii. –Bishkek: Ilim. 1992.

2Sadıkov T. Teoreticheskie osnovı kırgızskoy fonologii i morfonologii. Avtoref. diss…. dokt. fil.nauk. –Almatı. 1995.

3Sadıqov T. Kórsetilgen miyneti. B.3-8.

4Nurmonov A. O’zbek tili fonologiyasi va morfonologiyasi. –Tashkent: Wqituvchi. 1990.

5Abduazizov A.A. O’zbek tili fonologiyasi va morfonologiyasi. –Tashkent: Wqituvchi. 1992.

-22-