Sosnowski%20Jacek

Na terenie powiatu znajduje się wiele ciekawych pod względem architektonicznym obiektów świeckich i sakralnych. Do najbardziej znanych należą:

•pałac w Stoku Lackim, który jest neorenesansową budowlą z1875 roku na miejscu wcześniejszego dworu drewnianego, z wykorzystaniem dawnych sklepionych krzyżowo piwnic,

•zespół pałacowo-parkowy w Korczewie, zaprojektowany w XIX wieku przez Franciszka Jaszczołda,

•XVIII-wieczny pałac o charakterze klasycystycznym w miasteczku Mordy,

•zespół pałacowo–parkowy w Żeliszewie Podkościelnym (gmina Kotuń) zbudowany ok. 1786 r. dla rodziny Grzybowskich,

•dworek w Chlewiskach w gminie Kotuń, zwany „Reymontówką”.

•dwór Mościbrody wzniesiony w latach 40. XIX wieku przez rodzinę Jarząbów. Obiekt odrestaurowano zachowując jego dawny styl, klasę oraz wszystkie detale architektoniczne z okresu świetności.

•zespół dworsko – parkowy w Woli Suchożebrskiej (gmina Suchożebry).

•kościół parafialny p.w. św. Jadwigi w Mokobodach.

Ponadto przez teren Powiatu Siedleckiego przebiegają trasy trzech

szlaków turystycznych:

•Szlak Powstań Narodowych – szlak rozpoczyna się w Stoczku Łukowskim poprzez Domanice – Iganie – Mokobody – Liw – Węgrów

– Miedznej. Przebiega on przez tereny, które były świadkiem walk w okresie Powstania Listopadowego w 1831 roku,

•Szlak „Doliną Bugu”- początek szlaku ma miejsce w Knychówku dalej

poprzez Korczew (przez rezerwaty przyrody „Kaliniak”, „Dębniak” i Przekop” oraz pałac Ostrowskich w Karczewie) – Gródek – Sadowne do Łochowa. Szlak prowadzi przez rozległą dolinę Bugu wijącego się wśród morenowych wzgórz,

•Szlak „Doliną Liwca” swój początek ma w miejscowości Chodów (gmina Siedlce), dalej prowadzi przez Mokobody – Liw do Łochowa. Szlak biegnie piękną doliną rzeki.

samorządowych - Grębków, Korytnica, Liw, Łochów, Miedzna, Sadowne, Stoczek, Węgrów i Wierzbno. Powierzchnia powiatu wynosi 1219,18 km2 (121918 ha). Obszar ten zamieszkuje 72 tysiące mieszkańców, z czego 73% stanowią mieszkańcy wsi. Stolicą powiatu jest miasto Węgrów liczące 13 tysięcy mieszkańców.

Obszar powiatu węgrowskiego został zaliczony do tzw. Zielonych Płuc Polski. Geograficznie przynależy on do Niziny Południowopodlaskiej. Wzdłuż północnej granicy powiatu płynie rzeka Bug. Malowniczą dolinę tworzy również rzeka Liwiec. Obszary prawnie chronione zajmują ponad połowę powiatu.

Powiat węgrowski zalicza się do regionów typowo rolniczych, ale przemysł, handel i usługi odgrywają ważną rolę w jego strukturze gospodarczej. Na terenie powiatu występują gleby głównie IV-VI klasy bonitacyjnej. Powierzchnia użytków rolnych sięga 69% ogólnej powierzchni powiatu. W strukturze użytków rolnych najwięcej zajmują grunty orne 68,3 % (55726 ha). Łąki i pastwiska stanowią 29,9 % (24418 ha), sady 0,9 % (753 ha), grunty pod rowami i stawami 0,9 % (679 ha) powierzchni.

W powiecie węgrowskim łączna liczba gospodarstw wynosi 7884. Najwięcej z nich zajmuje się chowem krów mlecznych i bydła rzeźnego (67%). Należy także podkreślić, że 38 % gospodarstw, nie prowadzi produkcji zwierzęcej.

Powiat oferuje przyjezdnym wiele atrakcji turystycznych. Wartym odwiedzenia jest Dwór i Skansen w Suchej. Obiekt ten jest malowniczo położona nad rzeczką Kostrzyń w sąsiedztwie kompleksu stawów i w pobliżu pięknego lasu. Na terenie powiatu znajduje się również Muzeum Architektury Drewnianej Regionu Siedleckiego oraz Muzeum Zbrojowni na Zamku w Liwie, które jest najstarszym zabytkiem architektury na terenie dawnego woj. siedleckiego. Muzeum zamkowe w swych zbiorach posiada cenna i ciekawą kolekcję malarstwa batalistycznego oraz zespoły militariów. Okazałą budowlą jest także Pałac

Radziwiłłów z XVII wieku w Starej Wsi, który obecnie pełni funkcję Ośrodek Wypoczynkowy NBP. Godnym uwagi jest również Zespół dworsko-parkowy w Paplinie, na terenie którego znajduje się dwór z XVIII wieku Obecnie dwór wraz z parkiem jest własnością prywatną.

Obszar powiatu położony jest na terenie trzech mezoregionów makroregionu Niziny Południowopodlaskiej, Wysoczyzny Siedleckiej, Podlaskiego Przełomu Bugu oraz Równiny Łukowskiej. W rejonie Łosice-Szpaki-Kornica-Horoszki- Mielnik przebiega ciąg zniszczonych moren czołowych zlodowacenia Odry, wysokość bezwzględna sięga tam nawet do ok. 190 m n.p.m., a teren ma charakter falisty. Niestety większość występujących tu gleb należy do niskich klas bonitacyjnych: V, VI klasa w okolicach Łosici zachodnia częściach powiatu, IIIa i IIIb w centralnej i południowej części.

Krajobraz powiatu urozmaica rzeka Bug stanowiący północną granicę powiatu, oraz rzeki Toczna (32 km) i Sarenka (12 km). W gminie Olszanka bierze swój początek rzeka Liwiec. Na terenie powiatu jest wiele miejsc przyrodniczo cennych, które objęte są częściową lub całkowitą ochroną prawną. Do takich obszarów należy Park Krajobrazowy „Podlaski Przełom Bugu”. Powierzchnia tego parku wynosi 30 904 ha, z czego 15 266,3 ha należy do powiatu łosickiego. Park stanowi unikatową ostoja ptasią, zarówno w okresie lęgowym, migracyjnym i zimowym. Ponadto na jego terenie znajdują się również rezerwaty przyrody:

i szuwarową. Zarośla te stanowią schronienie dla takich gatunki ptaków jak: kulon Burhinus oedicnemus, rybitwa białoczarna Sterna albifrons, sieweczka obrożna Charadius hiaticula, które wpisano do "Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt".

W poszczególnych gminach powiatu łosickiego znajduje się ponadto: 18 użytków ekologicznych, o łącznej powierzchni 118,5 ha, 84 pomniki przyrody

tj. pojedyncze drzewa i obiekty przyrody nieożywionej (głazy), jak i grupy drzew oraz całe aleje. Najwięcej pomników przyrody (39) znajduje się w gminie Sarnaki. Na uwagę zasługuje również to, że na terenie powiatu łosickiego znajdują się 1794 obiektów, które można uznać za nieruchome dobra kultury. 61 z nich wpisano do rejestru zabytków nieruchomych, a ponad 120 objęto prawną ochroną konserwatorską. Do tych zabytków należą:

•XIX wieczny neogotycki dwór w Chotczy,

•XVII wieczny dwór w Toporowie,

•XVII wieczny kościół parafialny p.w. Jana Chrzciciela

•w Hadynowie,

• murowany zespół parkowo-pałac w Huszlewie, wybudowany

wpierwszej połowie XIX wieku, w skład którego wchodzą: pałac, kuchnia angielska, Arkada, dom ogrodnika i spichlerz,

•klasycystyczny dwór w Bachorzy,

•wczesnobarokowy kościół cmentarny p. w. Wniebowzięcia NMP

zdzwonnicą w Ruskowie,

•XIX wieczny pałac w Ruskowie,

• oficyna dworska zwana „Kasztel” z oranżerią wybudowana w stylu gotyku romantycznego ok. 1820 roku w Klimczykach.

5. Powiat miński

Powiat miński jest piątym, co do wielkości powiatem w regionie siedleckim. Jego powierzchnia wynosi 1164 km2. 68,8 % tej powierzchni zajmują użytki rolne (80109 ha). Grunty orne stanowią 35,3 % (57335 ha), użytki zielone 13,2 % (21494 ha) i sady 0,8 % (1280 ha). Obszary leśne w strukturze całego terenu zajmują 21,3 %.

Wskład administracyjny powiatu wchodzą Miasta: Mińsk Mazowiecki

iSulejówek oraz Gminy Cegłów, Dębe Wielkie, Dobre, Halinów, Jakubów, Kałuszyn, Latowicz, Mińsk Mazowiecki, Mrozy, Siennica, Stanisławów.

Położony jest on wzdłuż drogi międzynarodowej Berlin-Warszawa-Moskwa w bliskiej odległości od stolicy kraju (ok. 20 km). Przez teren powiatu przebiega również magistrala kolejowa Paryż-Berlin-Warszawa-Moskwa.

Na terenie powiatu mińskiego znajdują się bardzo atrakcyjne obszary przyrodnicze. Należą do nich duże kompleksy leśne, oraz naturalne cieki wodne i rzeki, z czystą wodą, w której zadomowiły się raki i bobry. Lasy tego regionu są ostoją licznych gatunków zwierząt i ptaków. Często można spotkać tu łosie, daniele, bociany czarne, zimorodki, dudki, żurawie. Znalazł tu też swoje miejsca lęgowe orzeł bielik.

W powiecie mińskim występują także pomniki przyrody stanowiące pojedyncze drzewa, grupy drzew, aleje lub głazy narzutowe. Najcenniejszym z nich jest rosnąca nad rzeką Srebrną najstarsza w Polsce sosna zwyczajna, której wiek jest oceniany na 350 lat. Również na terenie tego powiatu znajdują się obszary o szczególnych walorach przyrodniczych. Należy do nich 8 rezerwatów:

•"Rudka Sanatoryjna" w gminie Mrozy, drugi co do wielkości rezerwat jodły w województwie mazowieckim,

•"Jedlina" w gminie Cegłów, obejmuje ochroną najlepiej zachowane najdalej wysunięte na północny-wschód drzewostany jodły pospolitej,

rosnące wyspowo poza granicami naturalnego jej występowania,

• "Rogożnica" w gminie Mrozy, obszar unikalnego, naturalnego olsu i bagien, porośnięty chronioną i rzadko spotykaną roślinnością torfowiskową,

•"Bagno Pogorzel", duży naturalny zbiornik retencyjny w gminie Mińsk Mazowiecki oraz występujące w jego zasięgu stanowiska roślin całkowicie lub częściowo chronionych,

•"Florianów" w gminie Mrozy, pokazuje zachowane naturalne formy

geologiczne i geomorfologiczne pochodzenia lodowcowego i wodnolodowcowego, takie jak ozy, moreny czołowe i wydmy paraboliczne z charakterystycznymi dla nich zbiorowiskami roślinnymi,

•"Przełom Witówki" rezerwat w gminie Mrozy, w uroczej dolinie rzeki

Witówki,

• "Wólczańska Góra" w gminie Siennica to rezerwat geologiczny w formie ozu, stanowi bardzo interesujący teren widokowy na dolinę rzeki Świder i okolicę. W pobliżu znajduje się fragment krajobrazowego rezerwatu "Świder" rozciągającego się dalej na terenie powiatu otwockiego.

Ponadto w powiecie znajdują się też inne cenne obszary przyrodnicze nie objęte prawnie ochroną przyrody. Są to: jezioro "Torfisko" w gminie Jakubów, "Dęby Piaseczyńskie" w gminie Cegłów i torfowiska wysokie "Strugi

7 gmin i zajmuje 30 tys. ha. W gminie Kałuszyn znajduje się także użytek ekologiczny "Sosny Olszewickie" obejmujący zgrupowanie sosen zwyczajnych, z których 14 najstarszych ma wiek około 300 lat.

Elementami krajobrazu na terenach zurbanizowanych powiatu mińskiego są głównie parki zabytkowe, mające charakter krajobrazowy. Najciekawsze z nich to: park w Mińsku Mazowieckim, w Rudzie (gmina Dębe Wielkie), w Kuflewie (gmina Mrozy), w Waliskach, w Wielgolesie i w Dębem Małym (gmina Latowicz), w Janowie (gmina Mińsk Mazowiecki), w Rudzienku (gmina Dobre), w Pogorzeli, Dłużewie, Bożej Woli i Kątach (gmina Siennica).

Walory przyrodnicze, czyste środowisko i atrakcyjne położenie powiatu mińskiego (blisko Warszawy), predysponuje ten rejon jako miejsce do wypoczynku i rekreacji głównie dla mieszkańców Warszawy.

Atrakcja w turystyce jest nie tylko przyroda, ale także specjalnie przygotowane obiekty sportowo-rekreacyjne. Powiat miński może się takimi obiektami poszczycić. Jest nim kompleks sportowo-rekreacyjny „Itaka”, zlokalizowany przy zajeździe „Tirest” w Grębiszewie, gmina Mińsk Mazowiecki. Ośrodek ten jest nowoczesny, posiada bardzo bogata bazę sportową i rekreacyjną oraz wysoki standard zakwaterowania i wyżywienia. Ponadto w każdej gminie tego powiatu znajdują się liczne tereny letniskowo-rekreacyjne, skupione nad malowniczymi rzekami, takimi jak:, Czarna, Kobylanka, Mienia, Osownica, Rynia, Rządza, Sienniczanka, Srebrna.

6. Powiat garwoliński

Powiat garwoliński położony jest we wschodniej części Niziny Południowo-Mazowieckiej na granicy Kotliny Warszawskiej i Wysoczyzny Siedleckiej. W skład powiatu wchodzi 12 gmin: Pilawa, Parysów, Borowie, Garwolin, Miastków Kościelny, Górzno, Wilga, Łaskarzew, Żelechów, Sobole,

Maciejowice i Trojanów. Jego obszar znajduje się w prawym dorzeczu środkowego biegu Wisły oraz jej niewielkich dopływów: Wilgi, Okrzejki i Promnika.

Powierzchnia powiatu garwolińskiego wynosi 1284 km2. Struktura wykorzystania obszaru wskazuje, że jest to region rolniczy. Użytki rolne stanowią tu 63 % ogólnej powierzchni, z czego 49 % zajmują grunty orne, 13 % łąki i pastwiska, 1 % sady. Powiat posiada dość duże kompleksy leśne, których powierzchnia obejmuje 28 %. W strukturze upraw dominują zboża i ziemniaki.

Jednakże na terenie gminy Wilga bogate są tradycje sadownicze i upraw truskawek. Natomiast gmina Maciejowice od lat słynie z uprawy warzyw. Produkcja zwierzęca to głównie chów bydła i trzody chlewnej.

Teren powiatu garwolińskiego zamieszkuje 110899 osób. We wsiach szeroko rozwinięte było tkactwo ludowe. Zachowały się też wycinanki, które dawniej były jedną z form dekorowania wnętrz chłopskich izb. W okolicznych wioskach można często spotkać muzykujące rodziny, ludowych malarzy i poetów.

Dużym atutem powiatu jest bogata flora i fauna. Ciekawy6 skład florystyczny posiada wiele parków dworskich, w których drzewostany pochodzą z XVIII-XIX wieku. Bogata szata roślinna stanowi niewątpliwie dużą atrakcję zarówno dla botaników jak i turystów. Miłośnicy przyrody mogą zwiedzić także:

•„Czerwony Krzyż” - rezerwat florystyczny, którego podstawowym walorem przyrodniczym jest obecność jednego z rzadszych na niżu Polski gatunku storczyka – tajęży jednostronnej,

•„Kopiec Kościuszki”- rezerwat utworzony w celu ochrony i zachowania stanowiska bodziszka żałobnego, rzadko spotykanej na niżu Polski rośliny. W części wschodniej rezerwatu znajduje się kopiec oraz tablica upamiętniająca setna rocznicę śmierci Tadeusza Kościuszki,

•„Torfy Orońskie” - rezerwat utworzony dla zachowania rzadkich chronionych gatunków roślin. Rośnie tu wiele storczyków m.in. narażony na wyginięcie lipiennik Loesela, kukuła krwista czy kruszczyk błotny,

•„Rogalec” - rezerwat leśny utworzony w celu ochrony bogatych florystycznie, wielogatunkowych podmokłych lasów liściastych.

Ponadto na terenie powiatu garwolińskiego można spotkać łosie, dziki, borsuki, kuny, a w rzece Wildze bobry i wydry. Znajduje się też tutaj obszar specjalnej ochrony ptaków tj. „Dolina Środkowej Wisły”, na którym gniazdują bocian czarny i bielik. Planowane jest również utworzenie dwóch specjalnych obszarów ochrony siedlisk: „Bagna Orońskie” i „Podebłocie”. Powiat garwoliński można także przemierzyć sześcioma specjalnie wytyczonymi pieszymi szlakami turystycznymi i dwoma szlakami rowerowymi. Do szlaków pieszych należą: szlak niebieski „Borów Nadwiślańskich”, szlak czerwony „Szlak Walk Narodowowyzwoleńczych”, szlak żółty „Szlak Kościuszkowski”, szlak łącznikowy (czarny), szlak niebieski „Czterech Pancernych i psa” i szlak zielony oraz szlak żółty „Do ścieżki przyrodniczo kulturowej” i szlak zielony „Uroczysko Huta”. Atrakcją powiatu są także ścieżki edukacyjne. Pierwsza zwana „Leśną Ścieżką Przyrodniczo – Kulturową w Hucie Garwolińskiej”, biegnie przez lasy, łąki, aleję starych drzew, obok upraw leśnych i stawów. Ścieżka obejmuje 10 przystanków tematycznych. Na jej trasie zlokalizowano dwie ambony widokowe do obserwacji ornitologicznych. Druga ścieżka przyrodniczo– kulturowa znajduje się w Parku Zabytkowym w Miętnem. Także na jej szlaku zorganizowano 9 przystanków wyposażonych w 10 tablic tematycznych. Ozdobę ścieżki stanowią wiekowe pomniki przyrody, staw z malowniczą wysepką oraz bogatą fauną.

Powiat garwoliński zachęca ciszą, świeżym powietrzem i malowniczymi krajobrazami, typowymi dla Mazowsza. Warto także wspomnieć o zabytkach związanych z dziedzictwem tego regionu. W centrum Maciejowic znajduje się jeden z najpiękniejszych rynków w centralnej Polsce z klasycystycznym ratuszem, w którym mieści się Muzeum Tadeusza Kościuszki. Warto też zwrócić uwagę na urokliwie położony Pałac Zamoyskich w Podzamczu oraz przepiękny klasycystyczny zespół pałacowo-parkowy, wybudowany w 1790 r. dla Ignacego Wyssogoty Zakrzewskiego, ówczesnego prezydenta Warszawy. Godne uwagi są również chrzcielnice w kościołach w Górznie z 1668 r. i Sobolewie z XVII w. a także rokokowa ambona z II poł. XVIII w. z rzeźbą św. Pawła w zwieńczeniu. W kościele w Borowiu cennymi zabytkami są dwa portrety trumienne nieznanych kobiet będące reliktami kultury i obyczajowości sarmackiej, typowe dla polskiej sztuki XVII i XVIII wieku.

IV. METODYKA BADAŃ

Badania przeprowadzono w 2006 i 2007 roku w 87 gospodarstwach agroturystycznych działających na terenie regionu siedleckiego. Region siedlecki według Informatora Agroturystyka - Mazowsze (2005) obejmuje 6 powiatów: sokołowski, siedlecki, węgrowski, łosicki, garwoliński i mińskim. Badania przeprowadzono metoda wywiadu bezpośredniego. Do właścicieli gospodarstw skierowano ankietę zawierającą 47 pytań. Przedmiotem badań były rozmiary produkcji rolniczej, wyposażenie gospodarstwa w sprzęt i maszyny rolnicze oraz produkt agroturystyczny obejmujący bazę noclegowa, żywieniową i rekreacyjną. Zawarte w kwestionariuszu ankietowym pytania dotuczyły także aspektów ekonomicznych działalności turystycznej i cech demograficznych właścicieli gospodarstw agroturystycznych. Uzyskane dane opracowano graficznie i tabelarycznie, a także wykorzystano je do obliczenia następujących wskaźników i wielkości ekonomicznych:

1.Wskaźniki opisujące wykorzystanie bazy noclegowej wyliczono według wzorów podanych w pracy pt. „Turystyka rekreacyjna i specjalna” (2003). Do wskaźników tych należą:

•wskaźnik przeciętnej długości pobytu gościa w obiekcie: liczony jako

iloraz liczby udzielonych osobodni do liczby klientów korzystających z obiektu w danym czasie (np. kwartalnie),

•wskaźnik przeciętnej liczby udzielonych noclegów: liczony jako iloraz liczby udzielonych noclegów w danym czasie ( np. kwartalnie) do liczby stałych łóżek (miejsc noclegowych),

•stopa wykorzystania obiektu noclegowego: liczona jako iloraz wskaźnika przeciętnej liczby udzielonych noclegów przez 365 dni.

2.Wskaźniki udziału gospodarstw agroturystycznych poszczególnych powiatów regionu siedleckiego w badanym rynku wyliczono według wzorów podanych

w pracy Kotaś i Sojak, pt.: Rachunkowość zarządcza w hotelarstwie i gastronomii (1999):

•fair share – wskaźnik określający potencjalny udział gospodarstw danego powiatu w rynku, liczony jako iloraz liczby miejsc noclegowych

w gospodarstwach agroturystycznych w danym powiecie do liczby miejsc noclegowych na analizowanym rynku (regionie siedleckim),

•market share - wskaźnik określający rzeczywisty udział gospodarstw danego powiatu w badanym rynku, liczony jako iloraz liczby sprzedanych noclegów w poszczególnych gospodarstwach danego powiatu do liczby noclegów sprzedanych na analizowanym rynku,

•market penetration - wskaźnik określający relację rzeczywistego udziału gospodarstw danego powiatu w rynku do jego możliwości potencjalnych, liczony jako różnica między market share i fair share.

3.W obliczaniu kosztów wyżywienia uwzględniono dzienne zapotrzebowanie turysty w gospodarstwie agroturystycznym na produkty żywnościowe (Szarek

2006,) zakładając, że surowce do pozyskania tych produktów pochodzą z własnego gospodarstwa i jeśli nie byłby wykorzystane w żywieniu turystów to zostały by sprzedane, z tego względu uwzględniono detaliczną cenę skupu poszczególnych produktów i towarów (Rocznik Statystyczny Rolnictwa i Obszarów Wiejskich 2008). Dzienne zużycie oleju, cukru, kawy, herbaty i innych artykułów nie produkowanych w gospodarstwie przyjęto na podstawie przeciętnego miesięcznego spożycia artykułów żywnościowych na 1 osobę w gospodarstwach domowych według Rocznika Statystycznego GUS 2008. W cenie produktów zbożowych ujęto koszt przemiału na podstawie danych z 5 młynów działających na terenie badanego regionu. Ponadto w cenie mięsne drobiowego i wieprzowego oprócz ceny żywca, uwzględniono także koszt uboju i badań weterynaryjnych mięsa według cen z okolicznych ubojni oraz wydajność rzeźną dla żywca wieprzowego i drobiu (Osek, Milczarek 2005; Osek i in. 2007). W powyższej kalkulacji nie uwzględniono własnej pracy rolnika. Natomiast zużycie wody i energii potrzebnej do przygotowania posiłków uwzględniono w dziennym utrzymaniu turysty.

4. W obliczaniu szacunkowego kosztu utrzymania turysty, bez produktów żywnościowych, uwzględniono dzienne zużycie energii elektrycznej, gazu i wody w gospodarstwach domowych na 1 osobę w latach 2006 i 2007 według Rocznika Statystycznego GUS 2008. Żucie węgla kamiennego na ogrzania pomieszczeń mieszkalnych przyjęto za Gradziukiem (2001) i obliczono dla powierzchni budynku mieszkalnego w poszczególnych gospodarstwach agroturystycznych regionu siedleckiego. Ceny jednostkowe