Аитигснді өндеу және таныстыру
Антигендсрді Т-лимфоциттер танитын түрге дейін өңдейтін және опарды таныстыратын (процессию және презентация) жасушаларды антиген таныстырушы жасушалар (А ТЖ) деп атайды.
Негізінен бұл жасушаларга моноцшпарлы-макрофагалды жүйе жасушалары (МФ), дендритті жасушалар (ДЖ), В-лимфоциттер және Лангерганс жасушалары жатады (13-ші сурет). Кейбір жағдайларда антигендерді таныстыру қызметін ма-манданған апителиалды жасушалар да атқарады.
Макрофагтардың қоздырғыштарды ұстауы және оларды ендеуі арнайы иммундық жауаптың ең алғашкы кезеңі болып саналады.
Макрофагтар экзаантигендерді, ең алдымен бактерияларды фагоцитозга ұшыратады. Оларды лизосомалды ферменттердіц көмегімен ұзындыгы 9-25 аминқышқылынан тұратын пептидті фрагменттерге дейін ыдыратады. Бұл құрамындагы ферменттер көмегімен макрофаггардын ыдырата алмаған бөлігі. Осы ыдырамаған фрагменттер организм үшін шынайы бөтен антигенді детерминанта (эпитоп) болыи табылады.
Келесі кезеңде фагосома гистосэйкестік комплексінің (МНС) II класс нәруыз молекулалары бар вакуолдермен қосылады. Бүл молекулалар а және р.-полипептндтті тізбектерінен тұрады. Олардың ортасьнда инвариантты ү-тізбек орналасқан. Вакуолдер фаголизосомамен қосылган жағдайда, қышқыл протеаза әсерінен ү-тізбегі ыдырайды, ал оның орнына зпитоп орналасады. Нәтижесінде II класс МІІС молекуласымен қосылғап эпитоптың иммуногенді кешені түзіледі, оны суперантиген деп те атайды.. Бүл кешен секреторлы грануланың құрамында макрофаг бетіне қарай жылжиды. Ол өте турақты және макрофаг бетінде бірнеше апта сақталады. Бул жағдай макрофаг бетіндегі иммуногенді кешенмен сәйкес келетін Т-хелперлердіц клоны арнайы танығанша көптеген Т-лимфоциттердің жанасуына мүмкіншілік береді. Осылайша клонньң сұрыпталуы өтеді жәнс оның антигентәуелді дифферснцировкасы басталады.
АТЖ бетіндегі иммуногенді кешенді maнy кезінде Т-жасушалык рецептор (ТЖР) көмегімен Т-хелпер қабылдаған белгіні арнайы деп атайды. Бұл белгіні қабылдау Т-хелпсрлердің белсенуі үшін өте қажетті, бірақ жеткіліксіз. Сондықтан тағы бір белгі - костимулдаушы белгі керек. Егер жасуша скінші белгіні алмаса, онда ол апоптозға ұшырайды. Т-хелиерлер екінші белгіні, өздерінің бетіндегі CD28 (CD40L немесе CTLA-4) молекуласы мен АТЖ бетінде экснрессияланатын костнмулятор молекулалары (оған нәруызды молекулалар жатады) бір-бірімен жанасу кезінде алады. Мұндай молекула кызметін макрофагтар мен дендритті жасушалар үшін В7молекуласы атқарса, В-лимфоциттер үшін В40 молекуласы атқарады.
Макрофагтарда В7 молекуласы индуцибелді. Мысалы, оны бактериалды қабырғаның полисахаридтері мен липополисахаридтері шакыра алуы мүмкін. Бүл қосылыстар В7 мен В40 молекулаларының В-лимфоциттер бетінде де экспрессиясын шакыруы мүмкін. Бүгінгі күні В7 экспрессиясын шақыратын баска факторлар белгісіз.
Микробты комноненттері әсерінен В 7 костимуляторының индукциясы иммундьгқ жүйеге бактериалды антигенді организмнің меншікті антигендерінен ажыратуға мүмкіндік береді. Кейбір
нәруьпдарға иммундык жауапты тек өлтірілген микроорганизмдер немесе бактериалды қабырғаның компоненттері қосылған адъювантгарды қолданған кезде ғана алуға болатындығы эксперименталды зерттеулерде көрсетілген Мұны келесідей түсіндіругс болады егер бактериалды компонент жоқ нәруызды антиген макрофагтармен ұсталып және таныстырылса, онда Г-лимфоиит ііптигснді арнайы түрде таниды. бірак ол инертті жагдайда (анергия) қалып кояды немесе костимулдаушы белгі болмағандықтан апопгозга ұшырайды. Иммунизациялаушы қоспага бактериалды қабырганың компонеттерін (макрофаггарда В7 экспрессиясын шақыратын) қосса, Т-хелперлердің толығымен жүмысқа қосылуы камтамасыз етшеді. Нәтижесінде адьюванттардың комегінсіз ангиденелердің өндірілуін шакыра алмаған нәруыздарга қарсы лнтнденелердің өндірілуі басталады.
Макрофагтар Т-лимфоциттермен әрекеттесе алатын кәсіби антигентаныстырушы жасушаға жатады. Антигендерді таныстыру бірнеше кезеңнен тұрады.
Жасуша ішіне түскен антиген өңделуге ұшырайды, бұл үрдіс кезінде нәруызды молекулалар шектелген протеолиз арқылы псптидті фрагмегптерге ыдырайды, олардың бір бөлігі антигенді эпитоп болып табылады. Түзілген пептидті фрагменттер АТЖ вакуолдері ішінде II класс HLA (адам лейкоциттерінің антигендері) антигендсрімен иммуногенді кешен түзеді Тузілген кешен АТЖ мсмбранасына тасымалданады, бұл жерде оның Т-хелперлерге таныстырылуы өтеді. Т-лимфоцит белсендірілу үшін АТЖ бетіндс 200-ден 1000-га дейін иммуногенді кешен болуы керек.
Экзогенді антигенді таныстыру үрдісі кезінде дамитын оқиғалардың реті осындай.