- •Қазақстан республикасының білім және ғылым министрлігі
- •Кіріспе
- •1 Тарау. Электрмеханика
- •1.1 Тұрақты тоқ электр машинелері
- •1.2. Арнайы қызметке арналған электр мәшинелері және шағын машинелері.
- •1.3. Синхронды машинелер
- •1.3.4. Синхронды қозғалтқыштарды жұмысқа қосу тәсілдері.
- •1.4 Асинхронды қозғалтқыштар
- •2.1. Электрлік оқшаулама
- •2 Тарау. Электрлік оқшаулама және кабельдік техника
- •2.1.2. Жұмсақ диэлектриктер
- •2.1.3. Электротехникалық лактар
- •2.1.4. Диэлектрлік материалдардағы физикалық процестері.
- •2.1.5. Диэлектриктердің электр өткізгіштігі
- •2.1.6 . Сегнетоэлектриктер.
- •2.1.7. Диэлектриктерді тесу
- •2.1.8. Пьезоэлектрлік эффект
- •2.1.9. Қатты органикалық материалдар.
- •2.1.10 Электроқшаулағыш эмальдар
- •2.1.11. Табиғи электр оқшаулағыш смолалар
- •2.1.13. Термопластикалық компаунттар
- •2.2. Жоғары кернеулі күштік кабель
- •Маркасы аввг 3х2.5 күштік кабелдің сипаттамасы мен қолданысы
- •Маркасы аввг 3х2.5 күштік кабелдің элементтері
- •Маркасы аввг 3х2.5 -0,66 кВ күштік кабелдің техникалық сипаттамасы
- •Маркасы аввг 3х2.5 - 1 кВ күштік кабелдің техникалық сипаттамасы
- •Маркасы аввг 3х6 күштік кабелдің сипаттамасы мен қолданысы
- •Маркасы аввг 3х6 -0,66кВ күштік кабелдің техникалық сипаттамасы
- •С – қорғасын қаптама
- •3.2. Электролиздің физикалық негіздері
- •3.3. Төмен температуралы плазма
- •3.4 Плазматрондағы қуатты реттеу
- •4 Тарау Жарық техникасы және жарық көздері
- •4.1. Жарықтандыру
- •1. Нүктелік әдіс
- •2. Пайдалану коэффициент әдісі
- •4.2. Сыртқы жарықтандыру қондырғылары
- •5 Тарау. Технологиялық кешендердің автоматизациясы және электр жетегі
- •5.1. Электржетектерінің құрылымы және типтері
- •5.2. Электржетектерінің жіктелуі
- •5.3. Электржетектің типтік статикалық жүктемелері. Статикалық орнықтылық. Тәуелсіз қоздырудың тұрақты токтағы қозғалтқыштың электрмеханикалық және механикалық сипаттамалары
- •5.3.1. Өндірістік механизмдер мен электрқозғалтқыштарының сипаттамалары
- •5.8 - Сурет. Өндірістік механизмдердің механикалық сипаттамалары
- •5.9 - Сурет. Электр қозғалтқышының механикалық сипаттамалары
- •5.4. Электр жетегі қозғалысының теңдеуі
- •5.4.1. Электржетегінің жұмыс режимдерін жіктеу
- •5.10 - Сурет
- •5.11 - Сурет Қозғалтқыштың ұзақ жұмыс режімінің сипаттамалары
- •5.12 – Сурет. Қозғалтқыштың қысқа уақыттық нақты жұмыс режімінің сипаттамалары
- •5.13 – Сурет. Қозғалтқыштың қайталанбалы - қысқа уақыттық нақты жұмыс режімінің сипаттамасы
- •5.5. Автоматтандырылған электржетек жүйесінің қозғалысының теңдеуі
- •5.6. Электржетектерінің бұрыштық жылдамдығын реттеу
- •5.18 – Сурет. Реттелетін электржетегінің құрылымдық сұлбасы
- •5.7. Ақ-ты реттелетін электржетектер
- •5.8.Механизмнің және қозғалтқыштың жүктемелік диаграммалары. Эқ-ты қыздыру және салқындату.
- •Қолданылған әдебиеттер
- •Айтжанов н.М., Абдикулова з.Қ., Рахимжанова п.Т., Шукенова ғ.А.
2.1.5. Диэлектриктердің электр өткізгіштігі
Сыртқы электр өрісі болмаған кезде диэлектрик молекулаларының дипольдик моменттрі нөлге тең немесе хаостық түрде бөлініп таралған болады. Ал сыртқы әріс әсерінен диэлектрик поляризацияланады да оның қорытқы электрлік моменті нөлден өзгеше болады. Диэлектриктің поляризациялану дәрежесін сипаттайтын шама ретінде бірлік көлемдегі оның электрлік моменті алынады:
(2.4)
Осы
шамасы
диэлектриктіңполяризяциялану
векторы
деп аталады.
Поляризация
векторы 1 Кл/м2
– пен өлшенеді.
Сонымен
диэлектриктің беткі жағындағы
поляризацияланған заряд:
,
мұндағыS
– жазық пластинаның ауданы,
-
зарядтың беттік тығыздығы. Егер осы
өрнектің екі жағын даl
векторына
көбетсек:
.
Сонда
беттік зарядтың
векторына көбейтіндісі, яғни диэлектриктің
бірлік көлеміндегі электрлік моменті
немесе поляризация векторы
.
(2.5)
Біртекті
поляризацияланған диэлектрикте
поляризация векторы тұрақты және
диэлектриктегі зарядтың беттік тығыздығы
болса,
онда зарядтың тығыздығы сан жағынан
поляризация векторының нормаль
құраушысына тең
екенін
ескеріп, поляризвция векторын былайша
жазамыз:
(2.6)
мұндағы
-
өлшемсіз шама, оныдиэлектрлік
өтімділігі деп
атайды. Ал
-
өріс кернеулігінің нормаль құраушысы.
Молекулалардың
бағдарлану дәрежесін диэлектрик
шегіндегі
өріс
кернеулігі пропорционал деп алу орынды.
Сөйтіп
поляризация векторының
өріс
кернеулігіне пропорционал екенін
көреміз. Сонымен поляризацияланған
диэлектрик бетінде қандай да бір беттік
тығыздығы
бар заряд пайда болатын беттік және
көлемдік зарядтар байлаулы(связанный)
зарядтар, басқа зарядтар еркін зарядтар
деп аталады. Байланысқан зарядтар
диэлектрик ішінде электр өрісі болғанда
пайда болады. Сөйтіп, өрістің бастапқы
көзі әрқашан еркін зарядтар болып
табылады.
Енді
жоғарыда көрсетілген қайта оралайық.
Ондағы қорытқы
кернеуліктің
мәні:
.
(2.7)
Жазық
конденсаторлар үшін
және
,
мұндағы
және
-
еркін поляризацияланған зарядтардың
тығыздықтары. Диэлектриктің өрісі
сыртқы алғашқы электр өрісіне қарама-қарсы
болғандықтан, өрнек:
(2.8)
немесе
екенін
ескерсек, онда теңдеуді былайша көрсетуге
болады:
.
(2.9)
Енді 3 және 6 өрнектерді пайдаланып:
(2.10)
Сонымен
өрісті
сипаттайтын векторлық шама бізге тыныс
электрлік индукция векторы болып
есептеледі. Сонда сонғы теңдік:
,
(2.11)
мұндағы
-өлшемсіз
шама, ортаның диэлектрлік өтімділігі
деп аталады. Олай болса, сонғы формула:
.
(2.11a)
Сөйтіп, соңғы теңдеу (2.13) өрнекке сәйкес болып тұр. Және де шамасы диэлектриктің электр өрісінде поляризациялануы кезінде диэлектриктің қасиетін сипаттай отырып, электр өрісінің диэлектриктің әсерінен қаншалықты кемитінін көрсетеді.
Байланысқан
зарядтардың еркін электрондардан
айыпмашылығы, олар құрамына кіретін
молекуланың шегін тастап кете алмайды.
Қалған жағынан олардың барлық қасиеттері,
барлық басқа зарядтардікі сияқты, яғни
өрістің векторлық сызықтары
әрі
еркін, әрі байланысқан зарядтардан
басталып және аяқталуы мүмкін. Ал
электрлік индукция векторы
болса,
тек еркін зарядтардан ғана бастап
аяқталады.
Сондықтан,
тұйықталған бет үшін электрлік индукция
векторын
есептуеден Остроградский-Гаусс
теоремасымен мына түрде
(2.12)
жазып
қолданамыз. Тұйықталған бет арқылы
электрлік ығысудың векторлық ағыны осы
беттің ішіндегі еркін зарядтардың
алгебралық қосындысына тең. Енді
тұйықталған бет үшін өрістің кернеулік
вектор ағынын есептегенде зарядтардың
да алгебралық қосындысын есептеу керек.
Сондықтан
векторы түрі үшін Остроградский-Гаусс
теоремасын мына түрде жазайық:
(2.13)
мұндағы
және
-
тұйықталғанS
бет қамтитын еркін және байланысқан
зарядтардың алгебралық қосындысы.
