Өткендi шолу және прогностиялық ғылым

Мақсат: Қазіргі тандағы археология ғылымынын дамуы және жетістіктері

Жоспар:

1. Еуропадағы археологиялық ғылымның дамытуы ма?

2. Қазақстандағы археологиялық зерттеулерi бізге не бередi?

3. Мәдени мұраның бағдарламасының мәндерi қандай?

Әдістемелік нұсқа:археологияның басы бұл ғылым, кәрiнiң әуесқойлары және тiптiлердi коллекция жасады бiз археологиялық бүгiн санайтын әр түрлi объекттер суреттейтiн көруi керек. Ғылымның басы ұқсас жиындар қайда ондада болады нысананы көздейтiн сипат, осы ғылымды тиiстi таңырлық есептерге тасысты.

Негізгі әдебиет

Маргулан А.Х., Акишев К.А., Кадырбаев М.К., Оразбаев А.М. Древняя культура Центрального Казахстана. Алма-Ата, 1966.

Марғұлан Ә. Беғаза-дәндібай мәдениетті. Алматы, 2006

Байпақов К., Таймағанбетов Ж. Қазақстан археологиясы. Алматы, 2008

Вагнер Г.А. научные методы датирования в геологии, археологии и истории. М., 2006

Черных Е.Н., Завьялов В.И. Археология и естественнонаучные методы. М., 2005

Қосымша әдебиет

Тәуелсіздік кезіндегі Қазақстан археологиясы: қортындылары мен келешегі. 1-2 Том., Алматы. 2011

Роль естественно - научных методов в археологических исследованиях// сборник научных трудов. Барнаул, 2009

Петров А.Е. Фальсификация исторических источников и конструирование этнократических мифов. М., 2011

Мартынов А.И. Культурогенез. М., 2008

Ткачев А.А. Центральный Казахстан в эпоху бронзы. В двух частях.Тюмень, 2002. ч.I – 289 с. ч.II – 243 с.

Винаградов Н.Б. Степи южного урала и Казахстана. Челябинск. 2011

Кузьмина Е.Е. Древнейшие скотоводы от Урала до Тянь-Шаня. Фрунзе, 1986.

Черников С.С. Восточный Казахстан в эпоху бронзы // Материалы и исследования по археологии СССР (МИА), № 88. М.-Л.,1960.

Бөж бойынша методикалық ұсыныстар

ТАПСЫРМА №1

1. Төменде сізге сйектен жасалған бұйымдардың сипаттамасы берілген.

Сіздің мақсатыңыз №1 Карточкадағы суреттерді мына сипаттамалар арқылы табу

А) дөңгелек сүйектен жасалған түйіндік, диаметрі3,5 см, дөңесті-ойысты. Түйіндіктің әйнекті жағы өрнектеген; өрнекті құрайтын шеңбер циркульмен салынған.

Сипаттамаға сай суретті жабыстырыңыз.

Б) Гантельтипті бұйымдар. Оларда мальтиялық крест және ортасында циркульдің аяқ жағында тереңдетілген нақты өрнектелген дөңгелектер түрінде өрнек бар. Түйіндіктің келесі беті жоғары сапалы өрнекпен әшекейленген.

Сипаттамаға сай суретті жабыстырыңыз.

В) Дөңгелек пішінді пластинка. Басты жағында өрнектелген шоғырлас шеңберлері бар. Бүйір жағының бойында толқын тәрізді өрнек бар.

Сипаттамаға сай суретті жабыстырыңыз.

Г) Шеңбер тәріздес бұйым. Жалпы дөңес жағы ағаш өрнегімен әшекейленген. Бұйымның қалың жалпақ ішкі жағында доға тәрізді ойыс.

Сипаттамаға сай суретті жабыстырыңыз.

Сипаттамаға сай суретті жабыстырыңыз.

Сипаттамаға сай суретті жабыстырыңыз.

Д) Бұйым-ілгек. Негізгі бөлігі қосымша саңырауқұлақ тәрізді дөңес жерлері бар шар тәріздес. Қисық түзулер түріндегі оюлармен әшекейленген. 2 тесігі бар.

Сипаттамаға сай суретті жабыстырыңыз.

Ж) шеңбер тәріздес бұйым, бет жағы кішкене дөңестеу келге, ал ішкі жағы- жалпақ. Солярлы ою өрнегімен әшекейленген.

Сипаттамаға сай суретті жабыстырыңыз.

2. Мыналарды қандай категорияға жатқызуға болады?

ТАПСЫРМА №2

1. Төменде сізге оқтың темір ұштарының сипаттамасы берілген. Барлық оқтардың ұштары моңғол кезеңіндегі қырғыз ескерткіштеріне жатады, барлығы темірлер класына, қысқа саптылар бөліміне жатады.

А) Қауырсын ұзындығы– 8 см, ені– 4 см, сап ұзындығы – 8 см. Ұштар өткір жүзді, жалпақ қалақты, жантайма ілгішті, тіреуішті. Жеке даналардың қалақтарында шеңбер тәріздес тесіктері бар.

Сипаттамаға сай суретті жабыстырыңыз.

Сипаттамаға сай суретті жабыстырыңыз.

Б) Қауырсын ұзындығы– 8 см, ені– 4 см, сап ұзындығы – 8 см. Ұштар өткір жүзді, жалпақ қалақты, жантайма ілгішті, тіреуішті.Қалақтарында шеңбер тәріздес және бейнелі тесіктері бар.

Сипаттамаға сай суретті жабыстырыңыз.

В) Қауырсын ұзындығы– 8 см, ені– 5 см, сап ұзындығы – 8 см. Ұштар дөңес жүзді, жалпақ қалақты, жантайма ілгішті, тіреуішті.Қалақтарында шеңбер тәріздес және бейнелі тесіктері бар.

Сипаттамаға сай суретті жабыстырыңыз.

Сипаттамаға сай суретті жабыстырыңыз.

Сипаттамаға сай суретті жабыстырыңыз.

Сипаттамаға сай суретті жабыстырыңыз.

Сипаттамаға сай суретті жабыстырыңыз.

2. Жоғарыда сипатталған оқтардың ұштарын типтері бойынша жіктеп көріңіз. Оқтар ұштарының осы сипаттамларына сүйене отырып.

ТИПТЕРІ	Темір оқ ұштары
Дөңес-қанатты	Сипаттамаға сай суретті жабыстырыңыз.
Ромб тәріздес-созылған	Сипаттамаға сай суретті жабыстырыңыз.
Алтыбұрышты-созылған	Сипаттамаға сай суретті жабыстырыңыз.

КАРТОЧКА №2

КАРТОЧКА №2

ТАПСЫРМА №3

1. Төменде сізге оқтың темір ұштарының сипаттамасы берілген. Барлық оқтардың ұштары моңғол кезеңіндегі қырғыз ескерткіштеріне жатады, барлығы темірлер класына, қысқа саптылар бөліміне жатады.

А) Қауырсын ұзындығы–7см, ені–3см, сап ұзындығы –6см. Ұштар доғал жүзді, жайпақ ілгішті, тіреуішті.

Сипаттамаға сай суретті жабыстырыңыз.

Б) Қауырсын ұзындығы – 7 см, ені – 2,5 см, сап ұзындығы– 5,5 см. Ұштар дөңгелек жүзді, жайпақ ілгішті, тіреуішті.

Сипаттамаға сай суретті жабыстырыңыз.

В) Қауырсын ұзындығы – 6,5 см, ені – 3 см, сап ұзындығы– 4,5 см. Ұштар дөңгелек жүзді, ойысты жақтарлы, жайпақ ілгішті, ұзын мойынды, тіреуішті.

Г) Қауырсын ұзындығы – 5,5 см, ені – 1,5 см, сап ұзындығы– 4,5 см. Ұштар өткір жүзді, ерекше өткір басты, ұзын мойынды, тіреуішті.

2. Жоғарыда сипатталған оқтардың ұштарын типтері бойынша жіктеп көріңіз. Оқтар ұштарының осы сипаттамларына сүйене отырып.

ТИПТЕР	Оқтарлың темір ұштары
Өткірбасты	Сипаттамаға сай суретті жабыстырыңыз.
Секторлы	Сипаттамаға сай суретті жабыстырыңыз.
Асимметрлы-ромб тәріздес	Сипаттамаға сай суретті жабыстырыңыз.
Секторлы, ойыс жақтарымен	Сипаттамаға сай суретті жабыстырыңыз.

КАРТОЧКА №3

ТАПСЫРМА №4

1. Төменде сізге оқтың темір ұштарының сипаттамасы берілген. Барлық оқтардың ұштары моңғол кезеңіндегі қырғыз ескерткіштеріне жатады, барлығы темірлер класына, қысқа саптылар бөліміне жатады.

А) Қауырсын ұзындығы – 10,5 см, ені – 6 см, сап ұзындығы – 6 см. Ұштар доғал жүзді, жайпақ ілгішті,тіреуішті.

Сипаттамаға сай суретті жабыстырыңыз.

Сипаттамаға сай суретті жабыстырыңыз.

Б) Қауырсын ұзындығы – 9 см, ені – 5,5 см, сап ұзындығы– 6 см. Ұштар дөңес жүзді, шығыңқы қанатты, шеңбер тәріздес ілгішті, тіреуішті.

Сипаттамаға сай суретті жабыстырыңыз.

В) Қауырсын ұзындығы – 8,5 см, ені – 5,5 см, сап ұзындығы– 5 см. Ұштар доғалбұрышты жүзді, параллельді жақтарлы, жантайма ілгішті, тіреуішті.

Сипаттамаға сай суретті жабыстырыңыз.

Г) Қауырсын ұзындығы – 9 см, ені – 5,5 см, сап ұзындығы– 6 см. Ұштар ойыс жүзді, жайпақ жаұтарлы, жантайма ілгішті, тіреуішті.

Сипаттамаға сай суретті жабыстырыңыз.

Д) Қауырсын ұзындығы – 5,6 см, ені – 2,5 см, сап ұзындығы– 3 см. Ұштар жұмыр жүзді, жантайма ілгішті, мойынды, тіреуішті.

Сипаттамаға сай суретті жабыстырыңыз.

2. Оқтардың темір ұштарын типтері бойынша жіктеңіз.

ТИПТЕРІ	ОҚ ҰШТАРЫ
Доғал-қанатты
Томарлы
Айыр тәріздес
алтыбұрышты-созылған
доғал-сатылы

Карточка №4