62 Дербес компьютердің архитектурасы

Казіргі дк-лердің көбі джон фон нейман принципіне негізделген. Ол модель казір классикалық болып кеткен. Дк архитектурасы ол дк-ның бөліктердің негізгі құрамын жасаушы және оларды қосатын қосатын модель. Ол арифметикалық-логикалық құрлғы (арифметико-лог устройство), есте сақтаушы құрылғы (запоминающее устройство), басқарушы құрылғы (устройство управления),кіргізу жне шығару құрылғыларының өзара байланыстары.

аппараттық құрам

- жүйелiк блок (тiк немесе жатық қорапқа орналасқан);

- мәтiндiк және график алық информацияны

бейнелеуге арналған мони­тор немесе дисплей;

- әp түрлi символдарды компьютерге енгiзуге арналған пернетақта мен "тышқан" қолтетiгi;

Жүйелiк блок ең маңызды құрығылар салынған компъютердiң негiзгi қондырғысы болып табылады. Оның iшiндегi құрылғылар негiзгi, ал оған қосылатындары - сыртқы деп аталады. Жүйелiк блок микропроцессордан, оперативтi (жедел жады) есте сақтау құрылғысынан, тұрақты есте сaқтay құрылғысынан, мәлiмет жинақтауыш дискiлерден және мәлiмет енгiзу-шығару порттарынан тұрaды.сыртқы құрылғыларға – мәлiмет енгiзу, шығару құрылғылары және кейбiр мәлiмет жинақтауыштар жатады. ДК-нiң құрамында ең аз дегенде жүйелiк блок және бiр-бiрден енгiзу, шығару құрылғылары кiредi.

63.Дербес компьютердің енгізу-шығару құрылғылары.

Қосымша құрылғыларды бірнеше топқа бөліп қарастыруға болады:енгізу құрылғылары (мәтіналғы,дигитайзер,сандық фотокамера, графикалық планшет); шығару құрылғылары (басып шығарғыш,плоттер); бір мезгілде енгізу және шығару құрылғыларын атқаратын құрылғылар (модем, дыбыстық бейімдегіш, желелік бейімдегіш).

Мәтіналғы сызбалық ақпаратты қағаздан, үлдірден, фотографиядан оқып, ДК-ға сандық пішімде енгізуге арналған құрылғы. Мәтіналғылар қолмен істелінетін планшет тәрізді және барабанды болып бөлінеді.Мәтіналғы кескінді компьютерге көптеген нүктелер жиынтығы ретінде,әр нүктеге өзіндік координата және түс номерін бере отырып енгізеді.Осы мәліметтер бойынша кескіннің көшірмесі мониторға шығарылады. Басып шығарғыш (принтер) ақпаратты шығаруға арналған .Принтерлер ақпаратты өткізу тәсілі бойынша ерекшеленеді. Едәуір кеңінен қолданылатыны матрицалық,ағымды,лазерлік ж/е жарықдиодты принтерлер. Олар сондай-ақ түрлі-түсті ж/е монохромды болып бөлінеді. Модем–компьютерлерге өзара мәләмет алмасуға мүмкіндік беретін құрылғы. Модемнің негізгі сипаттамасы–мәліметтерді жеткізу жылдамдығы(бит/секундына) Мысалы,Dial-up модем-56кбит/сек дейін,ADSLмодем-128кбит/сек бастап.

64 Дербес компьютердің ішкі құрылғылары

Аналық тақша (материнская плата) - компьютердiң негiзгi тақшасы. мұндa процессор, микропроцессорлық комnлект, шиналар, жедел жады, тұ­рақты жады, қосымша құрылғылар үшiн қосқыш тарақшалар орналақан.

Жүйелiк блоктың негiзгi тақшасы - аналық тақшада (Mother­Board) мыналар орналасқан:

процесор - математикалық және логикалық операцияларды орындайтын негiзгi микросхема;чипсет (микропроцессорлық комплект) - ДК iшкi құрылғыларын басқарып, аналық тақшаның негiзгi қызметiн анықтайтын микросхемалар жиыны;шиналар - компьютердiң iшкi құрылғылары apacында сигналдар (мәлiмет) алмасу үшiн қолданылатын өткiзгiштер жиыны;оперативтi есте сақтау құрылғысы (жедел жады) - компьютер токқa қосылып тұрғaндa, процессор өңдейтiн мәлiметтердi уақытша caқтayға арналған микросхемалар жиыны;тұраты есте сақтау құрылғысы (тұрaқты жады) - компьютер токқа қосылмай тұрcaда, кepeктi мәлiметтердi ұзақ мерзiмде сақтауға арналған микросхема;ажыратып қосқыш тарақшалар (разъемы) - қосымша құрылғыларды (слоттар арқылы) жалғау үшiн қолданылады.

Кэш-жады. Процессор iшiнде мәлiмет алмасу процесi процессор мен жедел жады apacындaғы мәлiмет алмасу жылдамдығынан әлдеқайда жоғары. Сондықтан жедел жадынан жиi мәлiмет алмас үшiн процессор iшiнде өте жылдам iстейтiн iшкi кэш-жады бар. Процессорға мәлiмет керек болса, ол алдымен кэш-жадындағы регистрлерден алады, тек керектi мәлiмет таусылғaн кезде ғана жедел жадымен мәлiмет алмасады. Кэш-жадының көлемi үлкен болса, онда көптеген кepeктi мәлiметтер сақталады да, процессордың жұмыс жылдамдығы жоғары болады. Сол себептi кэш­-жады көлемдi компьютерлер жылдам iстейдi Компьютердiң iшкi жады. Оперативтi есте сақтау құрылғысы немесе ДК-нiң жедел жады (RАМ), сондай-ақ тұрақты есте сақтау құрылғысы (ROM) компьютердiң iшкi жадын құрайды, осы eкeyiмен процессор жұм­ыс кезiнде мәлiмет алмасып отырады. Өңделуге тиiстi кез келген мәлiмет алдымен компьютердiң сыртқы жадынан (магниттiк дискiлерден) жедел жадына жазылады.Бейнекарта (бейнеадаптер). Монитормен бiрге бейнекарта компью­тердiң бейне көрсету жүйесiн құрайды. Дисплей монитор мен бейне­адапmерден тұрады. Бiз тек мониторды көремiз, ал адаптер - жүйелiк блок iшiнде орналасқан мониторды басқару блогы. Монитордың өзiнде тек электрондық-сәулелi түтiкше бар. Ал, адаптерде бейне сигналдарын берeтiн логикалық схемалар орналасқан. Негiзiнде экранды басқаратын барлық операциялар осы құрылғыға жинақталган. Бейнеадаптер физикалық тұрғыдaн алғанда аналық тақшаның бiр слотына қосылатын жеке тақша - бейнекарта ретiнде жасалған. Бейнеадаптер өзiне бейнеконтроллердiң бейнепроцессордың және бейнежадтың функцияларын қосып алып экранды бiр орталықтан басқару құрылғысына айналды.