96. Программалық жабдықтау

Қолданбалы программалар ең жоғарғы деңгейде орналасады. Бұл программалар адамға күнделікті қызмет көрсетіп, әр түрлі мақсаттарда қолданылады. Атап айтсақ, мәтіндік құжаттарды жасауда, сызбалар сызуда, музыка мен видеоны ойнатуда, адамдарды өзара байланыстыруда т.б. мақсаттарда қолданылады. Қолданбалы программалар жоғарыда адаммен қарым-қатынас жасай отырып, төменде өзінен төмен деңгейде орналасқан программалармен байланысып отырады. Қолданбалы программалардың көпшілігі әдетте компьютер құрылғыларымен тікелей байланыста болмайды.

97. Санау жүйелері, түрлері.

Санау жүйелері дегеніміз – сандарды цифрлық таңбалар арқылы жазу мен оқу тəсілдерінің жиынтығы. Санау жүйелерінің позициялық жəне позициялық емес болып бөлінетін екі түрі бар. Мұның біріншісі – ерте кезден қалыптасқан ондық санау жүйесі, екіншісі – римдік санау жүйесі. Жалпы алғанда, позициялық жүйе тек ондық санау жүйесі ғана болмауы мүмкін. Егер сан түзетін цифрлар разрядтарының бірліктері оңнан солға қарай есептегенде бір-бірінен тұрақты бір сан есе, мысалы, q есе артып отыратын болса, онда сан q санау жүйесінде берілген деп, ал q осы жүйенің негізі деп аталады. Ондық санау жүйесі үшін q=10. Позициялық санау жүйесінде санды жазу үшін 0-ден бастап (q-1)-ге дейін бүтін сандар пайдаланылады да, олар осы жүйенің базистік (негіздік) цифрлары деп аталынады. Дербес компьютер негізінен екілік, ондық, он алтылық санау жүйелерінде жазылған кодтармен не сандармен жұмыс істейді (базистік цифрларын 1-ші кестеден қараңыз). Он алтылық санау жүйесіндегі А, В, С, D, Е, F əріптері – осы жүйенің сəйкес 10, 11, 12, 13, 14, 15, цифрларын анықтайтын символдар.

98 Транслятор, компилятор, интерпретатор

Программалау жүйелерi немесе құралдық (инструменталдық) жабдықтар - басқа программалар және автоматтандырылған жүйелер жасау үшiн қолданылатын программалар мен программалық кешендер. Олар программалау тiлдерi мен трансляторлардан (түрлендiргiш програм­малар ) тұрады, олар арқылы жүйелiк және қолданбалы программалық жабдықтамалар жасалады. Программалау тiлдерi - ФОРТРАН, ПАС­КАЛЬ, БЕЙСИК, JШСП, СИ, СИ++, ТУРБО-ПАСКAJIЬ, ТУРБО-СИ, АДА, ПРОЛОГ, ЯВА, т.б. белгiлi бiр ереже арқылы жазылған, компьютер жұмысын басқаруға арналған командалар жиынынан тұрады. Олар ағылшын тiлiне жақын жасанды тiлде жазылады да, кейіннен трансляторлар көмегімен машиналық; кодтарға турлендiрiледi.

Травсляторлар интерпретаторларға және компиляторларға бөлiнеді.)

Интерпретаторлар әрбiр команданы машина тiлiне аудара салып, бiрден орындайтын трансляторлар тобы, олардың артықшылығы ­тұтынушымен диалог режимiнде жұмыс атқарады, кемшiлiгi – жұмыс өнiмдiлiгi төмен болады.

Компилятор - командаларды орындамай тұрып, машиналық кодтарға толық аударатын программа. Осының нәтижесiнде объектiлiк модуль деп аталатын программа жасалады, олардың бiрнешеуiн бiрiктiру арқылы жүктеу модулі жасалып барып, осы модульдi oрындау арқылы мәселе (есеп) шешiледi.