66. Еңбек өндіріс факторы ретінде және жалақы еңбектің бағасы ретінде.

67. Жалақы мәні және түрлері. Экономикалық теорияда екі тұжырымдама бар: 1. Жалақы еңбек бағасы (еңбек пен жұмыс күшінің айырмашылығы ескерілмейді), оның дэрежесі мен динамикасы, рыноктық факторлар - сүраныс және ұсыныспен анықталады. 2.Жалақы жүмыс күші- тауардың қүнының ақшалай көрінісі (бағасы), еңбектің бағасы емес, өйткені еңбек тауар бола алмайды, жалақы өндіріс жағдайымен де (жүмыс күшінің құны), рыноктық факторлар - сүраныс, үсыныспен де анықталады, олардың ауытқуы жалақының жүмыс күші қүнынан бірде жоғары, бірде томен болатындығын көрсетеді.Жалақының екі тұжырымдамасы да ағылшынның саяси экономиясының классиктері А.Смит пен Д. Рикардоның теорияларына негізделген. А. Смит еңбек пен жүмыс күші арасындағы айырмашылықты ашып көрсеткен емес. Оның пайымдауынша, еңбек табиғи бағасы бар (немесе «табиғи жалақы») «тауар» деп саналады. Ал, табиғи баға өндіріс шығындарымен анықталады, яғни жүмысшының жэне оның отбасының тіршілігіне қажетті қүнмен есептеледі. А.Смит «табиғи жалақы» деп жүмыс күшінің құнын түсінді. А. Смит жалақы дэрежесінің төмен жэне оның тіршілік минимумына өте жақын болуы жүмысшы табының үйымшылдыгының жоқтығымен байланысты дейді. Д. Рикардо да, А. Смит сияқты жалақыны еңбек бағасы деп үғынды. Д. Рикардо жалақы теориясын Мальтустың халық өсімі теориясымен байланыстырды. Жалақы, осы теория бойынша, халықтың табиғи өсу заңына сэйкес күн көріс заттарының минимумына үмтылады. Осыған орай жалақының түрақтылық заңы орын алады. Оның мәні мынада: жалақының өсуі жүмысшының отбасында табиғи өсімді (тууды) ынталандырады да, еңбекке деген үсыныстың өсуі жалақының төмендеуіне әсер етеді; керісінше, жалақының темендеуі жүмысшылар саны мен еңбекке үсыныстың қысқаруына, тиісінше жалақының өсуіне эсер етеді.

68. Капитал өндіріс факторы ретінде және процент капитал иесінің факторлы табысы ретінде. Қызмет етуші капиталист табысының қалған бөлігі кәсәпкерлік болып табылады. Қарыз капиталын қолданудың нәтижелігі пайыздық нормасымен немесе ставкасымен анықталады. Қазіргі экономикалық теорияның түсіндірілуі бойынша пайыз бұл адамдардың ресурстарды сатып алуда оған қажетті ақшаны күтіп жинамай ақ ресурстарды қазір алу үшін төлейтін бағасы. Пайыз көлемін сұраныс және ұсыныс теориясы арқылы анықтауға болады. Капиталға деген сұраныс өсіп, ұсыныс азайғанда пайыз деңгейі төмендейді.

69. Пайда кәсіпкердің факторлы табысы ретінде. Пайда-кәсіпкердің факторлық кірісі.Пайда-ол кіріс капиталы. Пайда ең негізгі мақсаты және қызметінің негізгі қорытындысы. Пайданың көлемі кіріс пен шығыстың айырмасынан анықталады.Пайдаға әсер етуші жіктелім факторлары:1.Қолданатын факторлар:А) қолдану;Б) әлеуметтік қажеттілік;В) шығынның жабылуы және басқа шығындар;Г) қаржы капиталынг салу;2. Бөлу факторлары:А) бюджеттік және бюджеттік емес қорға бағытталуы;Б) банкке несие өтеу және салық төлеуіне бағытталуы;В) өндірісте қалады;Г) басқа бөлу факторлары.3. Бір біріне әсер етуші факторлар:А) айналыс құралдарының айналымы;Б) баға, тариф, жиын;В) несиенің пайыздық ақысы;Г) салық және салық ақысы;Д) өзіндік құн;Е) еңбек өндірісі;Ж) қайтарымы қор;З) қордың жасақтануы.4. Құрылу факторы:А) түсімнен түскен тауардың таралуы, жұмыс және қызмет;Б) түсімнен басқа активтердің таралуынан, материалдық қор және материал емес активтар кірісі;В) түсімнен түскен негізгі қаражаттың таралуы;Г) бөлшектік кірістің басқа қорға қатысуы;Д) акция кірісі, облигация, басқа да бағалы қағаздар;Е)айыппұл алуының көптігі, төлеушілердің тұрақсыздығы