86.Нарық механизмінің қызметін арттырудағы жарнаманың рөлі (эссе).

Рынок- өндіріс пен қызмет көрсету нәтижелерін айырбастаумен байланысты қатынастар жүйесі. Рынок жүйе ретінде өзінің дамуында стихиялы, бәсекеге негізделген және ұйымдасқан, монопольды сипаттық белгілерге ие болды.

Рыноктың стихиялы дамуы және бәсекеге негізделуі тауар өндірушілерді пайда табу мақсатында бәсекелік күрестің қатысушысына айналдырды. Рыноктың атқаратын қызметтері:

1. Өзін-өзі реттеу қызметі. Өндіріс пен тұтыну құрылымдарын үйлестіру, сұраныс пен ұсынысты көлемі мен бағалары бойынша тепе-теңдігін қамтамасыз ету.

2. Ынталандырушы қызметі. Аз шығын жұмсай отырып, көп пайда алуға мүмкіншілік беретін тиімді өндірісті экономикалық ынталандыру. ҒТП негізінде өндіріс пен жалпы экономиканың интенсивті өсуін қамтамасыз ету.

3. Ақпараттық қызметі. Экономикалық өмірді демократияландыру үшін экономикалық тиімсіз элементтер рыноктық тетіктер арқылы жойылып, өзін-өзі басқару қағидаларын жүзеге асыруға мүмкіндік береді.

Рынок адамдар арасындағы өндіру, бөлу, айырбастау, тұтыну процестерін қамтиды. Ол экономиканың қызмет етуінің күрделі механизмі. Оның қызмет етуі әртүрлі меншік нысандарын, тауар-ақша қатынастарын және қаржы-несие жүйесін пайдалануға негізделген. Қазіргі заманғы өркениетті елдерге реттемелі нарық тән болып отыр. Оны тек қана еркін өндірушілер мен тұтынушылар, еркін бәсеке мен бағалар ғана емес, сонымен бірге - өнім өндіруге мемлекеттік баға белгілеу, нарық конъюнктурасын зерттейтін маркетингтік қызметті еңгізу, өндірістің көлемін тікелей шарт жасау негізінде реттеп отыру, әртүрлі кәсіпорын ассоцияларын, жарнама – ақпараттық жүйелерді құру арқылы реттеуде мемлекеттің шешуші рөлін атап көрсету керек

87. Жиынтық сұраныстың ынталандырудағы инвестициялардың рөлі.

Нарықтық эко-ның қызмет етуі барлық тауралар, қызметтер және өндіріс факторларының нарығындағы тепе-теңдікті тек орнатумен бітпейді, ол сонымен қатар эко-лық жүйенің тұтас оптималды дамуын қамтамасыз етеді. Осыған дейнң нарықтық тепе-теңдікті жекеген жергілікті нарықтарда, салыстырмалы қарағанда, бір-бірінен тәуелсіз және автономиялық түрде орнайтын тепе-теңдік деп жеңіл түсінетінбіз. Шынында, бұл процесс өмірде дәл осылай жүрмейді.

Ұлттық эко-ның қандайында болмасын, барлық нарықтардың дамуы мен реттелуіне бағытталған әрекеттер мезгіл мен эко-лық

кеңістікте тұрақты түрде бір-бірімен келісімды болуға тиімсті. Осы мәселелерді дұрыс шешу үшін эко-лық жүйенің жекелей және жалпы тепе-теңдік болмысын арнайы бөліп алып талдау керек. Тауарлар нарығы тепе-теңдік жағдайда болуы үшін болып тұрған баға дәрежесінде болжам етілген өнімнің шығарылуы жиынтық сұранысқа немесе жоспарланған жиынтық шығындарға тең болуы керек. Жиынтық сұраныс (АД) – бұл нарықта ақша формасында орын алып отырған халықтың, кәсіпорындардың және мемлекеттің қажеттері. Жиынтық сұраныстың эко-ның секторларына сәйкес бөлуіне қатар, оны 4 топқа бөлуге болады: 1) тұтыну (С) – үй шаруашлықтарының сұранысы 2) инвестициялар (і) – кәсіпкерлердің күрделі жабдықтарғға сұранысы 3) мем-тің сатып алуы (g) – мем-тің тауарлар мен қызметтерге сұранысы 4) таза экспорт (х) – ортандық тауарларға шетелдіктердің сұранысы мен шетел тауарларына отандастарының айырымы.

Бұл жерде бізді қызықтыратын мәселе инвестицияның жиынтық сұранысты ынталандырудағы рөлі, яғни, инвестиция-фирманың физикалық капиталын (зауыттар мен машиналар), сондай-ақ тауар қорын ұлғайтуға жұмсайтын шығыстары. Инвестиция мөлшері күтілетін пайда нормасы мен пайыз қойылымына тәуелді болады. Сондай-ақ, инвестициялық сұранысқа құрал-жабдықтарды, негізгі капиталды сатып алуға жұмсалатын шығындар, бизнес салығы, ғылыми-тех-лық процесстің жеделдеуі әсер етеді. Осы факторлардың әсер етуі инвестициялық сұраныс қисығын оңға немесе солға жылжытады. Егер эко-ка кейнстік, яғни толық емес жұмыспен қамту болатын дағдарыс жағдайында болса, онда мүмкін болатын эко-лық қауіптен сақтану ретінде жинақтауға шекті бейімділік артады да, ағымдағы тұтыну қысқарады. Тұтыну үшін сұраныстың ауқымды қысқаруына байланысты өндірушілер қоймада жинақталған өнімін қажетті көлемде өткізе алмайды. Тауарлардың қоймада тұрып қалуы өндірістің қысқаруына, жұмысшылардың жұмыстан босатылуына және соның нәтижесінде ЖІӨ мен көптеген әлеуметтік топтар табысының төмендеуіне әкеп соғады. Фирмалар тарапынан инвестицияның өсуі ЖІӨ көлемі мен халықтың жұмыс бастылығына тікелей әсер ететінін көреміз. Кейнстік теория бойынша инвестиция өскен кезде ЖІӨ алғашқы қосымша инвестициядан көп мөлшерде көбейеді. Бұдан біз инвестиция эко-да рөлі ерекше екенін байқаймыз, себебі инвестиция – кәсіпкерлердің капитал қорын толықтыру үшін сатып алатын тауарлардың құны.