27.Эссе.Қр-да қолма-қолсыз ақша түрлерін дамытсақ экономикамызға қалай əсер етеді

Экономиканың тиімділігі толассыз ақша айналымын ұйымдастыруда айналыс шығындарын азайта түсудің жаңа ғылыми технологиялық әдістерін іске қосқан сайын арта түспек. Әсіресе, жаңа төлем инструменттерін ақша айналымында қолданудың және банк секторында осыған байланысты озық электрондық технологияны ақшаның белсенді қызметтерін атқаруды жеделдету үшін тәжірибеге енгізудің келешегі зор. Әрине, бұл экономикасын жаңа инновациялық негізде дамытуға бет алған Қазақстанның қаржы нарығының инфрақұрылымын әлемдік стандартқа сай қалыптастыруда өзекті мәселе. Қолма қолсыз ақша негізгі түрлерінің біріне төлем карточкалары жататынын бәріміз білеміз. Егер де біз төлем карточкаларының қолданылуын дамытатын болсақ, еліміздің экономикасына қалай әсер ететін еді? Әрине, экономикамызда қолма қолсыз ақшаның дамуы экономикамызда айналым шығындарын қысқартады. Сонымен қатар артықшылықтары да бар: яғни айналым және пайданың қсуі, банктер, кәсіпорындар мен ұйымдардың беделі мен бәсекелестік қабілеттілігін көтеру төлем кепілдемесінің болуы, т.б.

Елімізде төлем карточкалары жүйесiн дамыту қолма-қолсыз ақша айналысын кеңейтуге, ақша эмиссиясына жұмсалатын шығындарды азайтуға, тиiмдiлігі аз төлем құралдарынан (мәселен, чек) оның тиiмдiрек жаңа түрлерiне көшуге мүмкiндiк бередi.

Сонымен қатар мұндай қолма қолсыз ақшамен жұмыс жасайтын, яғни карточкасы бар адам қолма қол ақшасы бар адамға қарағанда тауарды көп сатып алуға икемді. Бұдан шығатын қорытынды, карточкаларды қолдануды дамыту нәтижесінде қарапайым халыққа да және экономиканың бір бөлшегі дүкендерге де ұтымды болып тұр. Статист көрсеткіштерге сүйенетін болсақ, Қ Р Ұ Б мәліметтері бойынша, 2010 ж1 қыркі жағдай бша банктердің шығарған төлем карточкаларының саны 8,2 млн. дана құрап, бұл карточкалардың ұстаушыларының саны – 7,7 млн. адам болды. (2009 жылдың осы кезеңімен салыстырғанда бұл көрсеткіштер сәйкесінше 14,5% және 14,1%-ға артқан). Төлем карточкаларының ішінде неғұрлым көп тарағаны халықаралық жүйе карточкалары болып келеді. Олардың өзіндік үлесі 97,9%, ал, жергілікті жүйе карточкаларының үлесі –

28. ҚР қор биржасының қазіріг жағдайы және мәселелері. Қаз қор нарығы жағдайының негізгі индикаторы KASE–қор биржасы ұсынған ұйымдастырылған нарық болып таб. KASE айналысқа жібе рілген бағалы қағаздардың негізгі үлес салмағы борыштық бағалы қағаздарға келеді - 58,7% (303 шығарылым). Акциялар мен мемлекеттік бағалы қағаздар секторлар бойынша – тиісінше 18,4% (95шығарылым) жəне 22,5% (116 шығарылым). Бағалы қағаздар нарығында негізгі проблемалардың бірі бағалы қағаздардың ұйымдастырылған нарығындағы мемлекеттік емес борыштық бағалы қағаздардың секторында кредиттік тəуекелдің жоғарғы шоғырлануымен негізделген. Осы шоғырландырудың себебі сенімсіз эмитенттер жəне олардың төмен сапалы бағалы қағаздары, оның салдары – купондық сыйақыны жəне борыштық бағалы қағаздың номиналды құнын өтеу бойынша өзіне алған міндеттемелері. 01.12.2009 ж. KASE ресми деректері бойынша бағалы қағаздардың ұйымдастырылған нарығында дефолтқа жеткізген эмитенттердің саны 21-ді құрады, олардан бағалы қағаздары қазіргі уақытта KASE тізімінен алып тасталған эмитенттердің саны 10-ды құрады. Бұл ретте, KASE ұсынған есептер бойынша 01.11.2009 жылғы бағалы қағаздардың ұйымдастырылған нарығында қаржы құралдары бойынша эмитенттер орындамаған міндеттемелердің көлемі 30 млрд.теңгені құрады. Сонымен бірге, инвестициялауға қол жетімді қаржы құралдарының аз болуы да қысқа мерзімге ұйымдастырылған бағалы қағаздар нарығына тəн проблема болып табылады. Сенімді қаржы құралдарының жеткіліксіздігі бағалы қағаздар нарығының инвесторларына тəуекелдердің, оның ішінде кредиттік тəуекелдердің əртараптандыруын мейілінше толық жүргізуге мүмкіндік бермейді, бұл өз кезегінде осы инвесторлардың активтерінің жай-күйіне жағымсыз əсерін тигізеді. Бұл ретте, жоғарыда аталған проблемалардың болуы қысқа мерзімді перспективада бағалы қағаздар нарығының барлық қатысушыларының, оның ішінде əлеуметтік маңызды болғандықтан жинақтаушы зейнетақы қорларының тұрақты жұмыс істеуіне қауіп төндіреді. Қазір елімізде осы проблемаларды шешу мақсатында «Қ Р Қаржы нарығын жəне қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігінің 2010-2014 жылдарға арналған стратегиялық жоспары» жұмыс істеуде. Тағы да бір бағалы қағаздар нарығын дамыту жолдарының бірі «Халықтық IPO» болып табылады.