Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
5тезисы лек ФУ-1.doc
Скачиваний:
0
Добавлен:
01.04.2025
Размер:
1 Мб
Скачать
☆

1.Тәуелді және қауымдасқан компаниялардың дебиторлық борыштарының есебі.

Еншілес (тәуелді) серіктестіктердің дебиторлық қарыздарын есепке алу үшін шоттардың бас тізбегіндегі 1220 "Еншілес, тәуелді серіктестіктердің дебиторлық қарыздары" деген бөлімшесі қарастырылған.

Бұл бөлімшеге мына шоттар кіреді: 1220 "Еншілес серіктестіктердің қарыздары",

1230 "Тәуелді серіктестіктердің қарыздары", 1220 "Бірлесіп-бақыланатын занды тұлғалардың карыздары".

Аталмыш бөлімшенің шоттарында еншілес, тәуелді және бірлесіп бақыланатын занды тұлғалардың ағымдағы дебиторлык, қарыздары жинақталып көрсетіледі.

Төменде аталған шоттардың (1210,1220,1230,) шоттардың дебеті мен кредиті бойынша жасалатын шоттардың корреспонденциясы келесі бетте келтірілген.

Аталған еншілес кәсіпорындардың дебиторлық қарызы 1220,1230 шоттарында көрсетілсе, ал олардың кредиторлық қарызы 641-643шоттарында көрсетіледі.

Бас және еншілес (тәуелді) серіктестіктердің арасында жасалған есеп айырысулар 641-643 және 1220,1230 шоттары бойынша салыстырылып, тексеру актісінің негізінде дебиторлық және кредиторлық қарыздары жабылуы мүмкін, ол кезде өтелген дебиторлық қарыз сомасына: 641-643 шоттары дебеттеліп, 1220-1230 шоттары кредиттеледі.

Еншілес (тәуелді) серіктестіктердің кредиторлық қарыздарын есепке алу үшін, мына төмендегі синтетикалық шоттар пайдаланылады.: 641 «Еншілес серіктестіктерге қарыз», 642 «Тәуелді серіктестіктерге қарыз», 643 «Бірлесіп бақыланатын заңды тұлғаларға қарыз» шоттарында жүргізіледі.

2. Қызметкерлердің, жал бойынша, алынуға тиісті сыйақылар бойынша, басқа да дебиторлық борыштары.

Бұл шотта жалгерлік бойынша келіп түсетін міндеттемелеріне, бюджетке артық аударылған сомаларына, шағым-талап сомаларына, ТМЗ кем шығуына, нормадан тыс табиғи кемітулеріне, айыппұлдарына т.б. ақпараттарына шолу жасалынады.

Шагым-талап (претезия) бойынша есеп айырысуды есепке алу. Шағым-талап деп — кредитордың өзінің мүліктік құқығы мен мүддесінің бұзылуына байланысты қарыздарды өз еркімен реттеу жөніндегі жазбаша талабын айтамыз. Белгіленген тәртіп бойынша талап еткенге дейін кредитор алдын ала тікелей қарызданушыға шағым-талабымен баруы керек.

Кәсіпорын шағым-талап бойынша қарыздарды уақытында және толығымен өндіріп алудың кажетті шараларын қолдануға міндетті. Шағым-талапта: шағым-талап коюшы кәсіпорынның атауы, шағым-талаптың нөмірі және түскен күні; тиісті (нормативтік) актілерге сілтемесі; мәлімдеушінің талабы; шағым-талаптың сомасы және оның есебі; мәлімдеушінің төлем және есеп айырысу реквизиттері; тіркелген құжаттардың тізімі; кәсіпорын басшысының қолы көрсетілуге тиісті.

Кем шыққан өнімдер, тиісті сапаға сай келмейтін немесе комплектісі (жиыны) түгел емес өнімдер құнының орнын толтыру жөніндегі және осындай өнімдерді жеткізгені үшін айыппұл төлеуді қоса алғандағы шағым-талаптар бір айдың ішінде койылады, ал басқа себептер бойынша туындаған шағым-талаптар екі айдың ішінде койылады.

Бұл шотта жабдықтаушылардың шот-фактураларында жіберілген арифметикалық қателіктері де және бағаның сәйкес келмеуі де; жеткізілген кундылыктардың сапасының мемлекет тарапынан бекітілген стандартына және техникалық шарттарға сай келмеуі де; тауарлардың тізімге енгізілген тауарлар санымен салыстырғанда кем шығуына байланысты туындаған шағым-талаптары да есепке алынады. Осы шотта транспорттық және баска да ұйымдарға койылатын шағым-талаптар: табиғи зиян нормасынан артық көлемде жүктің жетіспей калуы және тарифтің (фрахта) шегінен шыққаны үшін; жабдықтаушылар мен мердігерлердің айыбынан болған ақаулар және тұрып қалғаны үшін; банктегі есеп айырысу және басқа да шоттарынан қате аударылып есептен шығарылған сомалар бойынша банкке қойылатын; сот ұйғарған немесе төлеушілердің өздері мойындаған көлемде (қойылған шағым-талаптағы төлеуші мойындамаған сома есепте көрсетілмейді) жабдықтаушылардан және басқа мекемелерден өндірілуге тиісті айыппұл, өсім айыбы және т.б. сомалары есепке алынады.

Тиісті кұжаттардың негізінде шағым-талап сомаларын 1250 шоттын дебетіне - жабдықтаушыларға шағым-талап койылған жағдайда 3310 "Жабдықтаушылармен және мердігерлермен есеп айырысу" шотының кредитінен; кате аударылып есептен шығарылған сомалар бойынша банкке шағым-талап қойған жағдайда - 1010 "Есеп айырысу шотындағы колма-қол ақша" шотының кредитінен; төлеушілердің өздері мойындаған немесе сот ұйғарған көлемде келісім-шарттағы міндеттемелерін орындамағаны үшін мердігерлерден, жабдықтаушылардан және т.б. өңдірілуге тиісті айыппұл, өсім айыбы, тұрақсыздық айыбы сомаларына 6280 "Басқа да қосалқы қызметтерден түсетін табыстар" шотының кредитінен есептен шығарады.