13 Есеп.
Берілгені:
Құбылмалы айырбас бағамы бойынша
бюджет салық саясаты әсер етеді
r=10%
r*=12%
Nx=100
Y=250
Y*=300
IS→IS*↑
Табу керек:
IS-LM қисықтарының қиылысы СМ
сызығынан жоғары болса қандай
саясат жүргізіледі?
Шешуі:
Y
=250→Nx=100
r ˄
LM
Y
*=300→Nx=150↑
Nx=150→100↓ 12
IS→IS*↓
Y↓→Nx↓→IS↓ 10 CM
IS'
IS
˃y
250 300
Жауабы:
Бұл ел ішінде капиталдың ағымын тудырады, ҰБ құбылмалы
айырбас бағамында бұл процеске араласпайды,
сондықтан ше тел волютасының артық ұсынысы
ұлттық волютаның қымбаттауына алып келеді. Ол кезде
таза экспорт қысқарады.IS* қисығы IS қисығы аралығына
дейін жылжиды.
14 Есеп.
Берілгені: Шешуі:
E=600→720↑ Nx=S-I
I=1000→1150↑ I↑→(S-I)↓→E↑→P↑
(S-I)=1000→850↓
Т
абу
керек:
E
˄
N
x-?
Nx(E)
S-I* S-I
720
600
850
1000 Nx
Ақша нарығына байланысты есептер
Кестедегі бос орынды толтырыңыздар:
|
M |
V |
P |
Y |
А |
100 теңге |
40 |
10 теңге |
400 |
Ә |
200 теңге |
40 |
20 теңге |
400 |
Б |
100 теңге |
8 |
8 теңге |
100 |
В |
200 теңге |
8 |
16 теңге |
100 |
Г |
50 теңге |
5 |
1 теңге |
250 |
Ғ |
100 теңге |
8 |
40 теңге |
20 |
Шешуі:
MV=PY
А)
=
Ә)
Б)
В)
Г)
Ғ)
2. Келесі деректерге сүйене отырып: cr = 20%, rr = 12%, C = 200000.
Мұндағы: cr – халықтағы қолма – қол ақшаның депозит мөлшеріне үйлесімі;
rr - коммерциялық банктің міндетті резерв нормасы;
С – айналыстағы қолма – қол ақша.
Табу керек: а) ақша мультипликаторы;
ә) ақша ұсынысының мөлшері
Шешуі:
а)
m
=
ә) Ms = C + D
cr
=
cr
=
M = 1000000 + 200000 = 1200000 Жауабы: а) 3,75; ә) 1200000
2.Міндетті резерв нормасы 15%-ға тең. Депозит мөлшері
10000 теңгені құрайды.
Табу керек: Ақша ұсынысы қаншаға ұлғаяды?
а) бір коммерциялық банктің;
ә) барлық коммерциялық банктің.
Шешуі:
а) rr =
Резерв = 10000*0,15 = 1500
Артық резерв мөлшері: 10000 – 1500 = 8500
ә) 8500 *
Жауабы: а) бір коммерциялық банк ақша ұсынысын
8500 теңгеге ұлғайтады;
ә) барлық коммерциялық банкінің ақша
ұсынысын 56666,7 теңгеге ұлғайтады.
4. Ұлттық банк 6 млн. теңгеге мемлекеттік облигация сатып алды.
Төлемнің 85%-ы облигацияны сатушының ағымдағы шотына аудару
арқылы, ал қалғаны қолма-қол ақшамен төленді. Банкке қолма-қол
ақша жетпеді. Міндетті резерв нормасы 10%-ға тең.
Табу керек: Экономикадағы ақша ұсынысы қалай өзгереді?
Шешуі: Сатушылардың ағымдағы шотына аударылған ақша мөлшері
: 6млн * 0,85 = 5,1 млн
Қолма-қол ақшаның мөлшері: 6млн – 5,1 млн = 0,9 млн
Артық резервтер мөлшері = аударылған ақша мөлшері –
міндетті
резервтер =
5,1млн – 0,51 млн = 4,59 млн.
Коммерциялық банктердің ақша ұсынысын ұлғайтуы:
4,59
млн *
Ақша ұсынысының өзгеруі: 45,9 млн + 0,9 млн = 46,8 млн
Жауабы: Экономикадағы ақша ұсынысының өзгерісі 46,8 млн теңгеге тең.
5. Фирма өзінің қызметкерлеріне банк арқылы ай сайын 9000
теңге төлейді. Банкке бір баруға 20 теңге шығын
жұмсалады, ал пайыз мөлшерлемесі 2%-ға тең.
Табу керек: Ақша иесінің қолма-қол ақша түрінде ай бойы
ұстайтын ақшаның орташа қалдығы.
Шешуі: Фирма қызметкерінің банкке бару саны:
Орташа
қалдық =
Жауабы: Ақша иесінің ақшасының орташа қалдығы 2122,64-ке тең.
6. Пайыздың жылдық мөлшерлемесі 14%-ды, банкке барудың
шығыны – 15 теңгені құрайды. Азамат Асқаровтың есеп айырысу
шотында 25000 теңге бар.
Табу керек: Азамат Асқаровқа банкке қанша рет бару қолайлы?
Шешуі:
=
Жауабы: Банкке 11 рет бару қолайлы.
7. Атаулы ақша ұсынысы жылына 15%-ға, бағаның
деңгейі 12%-ға, ақшаның айналу жылдамдығы 6%-ға ұлғаяды.
Табу керек: Шығарылым мөлшері қаншаға өседі?
Шешуі:
MV = PY
Y =
Жауабы: Шығарылым мөлшері 9%-ға өседі.
8. Кестеде көрсетілген мәліметтер бойынша М1, М2, М3 ақша агрегаттарының көлемін анықтаңдар.
|
Млрд.тг |
Аз көлемді қысқа мерзімді салымдар |
1630 |
Көп көлемді қысқа мерзімді салымдар |
645 |
Чексіз салымдар |
448 |
Чексіз жинақтық салымдар |
300 |
Қолда бар ақша |
170 |
Шешуі: М1 = қолда бар ақша + чектік салымдар;
М2 = М1 + чексіз жинақтық салымдар + аз көлемді қысқа мерзімді салымдар;
М3 = M2 + көп көлемді қысқа мерзімді салымдар;
М1 = 170 + 448 = 618 млрд. теңге
M2 = 618 + 300 + 1630 = 2548 млрд. теңге
M3 = 2548 + 645 = 3193 млрд. теңге
9. Шарт жасасуға арналған әр теңге орта есеппен жылына
6 рет айналады және соңғы тауар немесе қызмет көрсетуді
сатып алуға бағытталады. ЖҰӨ атаулы көлемі 2400 млрд теңге.
Табу керек: Шарт жасасуға арналған ақшаға деген сұраныс көлемі.
Шешуі:
MV = PY
Жауабы: Шарт жасасуға арналған ақшаға деген сұраныс көлемі
400 млрд теңгеге тең.
10. Сіз қолда ұстағыңыз келген ақша сомасы 150 мың теңгеге тең. Сіз оны 50 мыңға дейін қысқартып, қалған 100000 теңгені банктегі ағымдағы шотыңызға салдыңыз.
Табу керек: Ақша базасы қалай өзгереді? Банк резервінің жалпы сомасы қалай өзгереді? Сіздің ісіңіз алғашқыда және соңында М ақша агрегаты көлемінің өзгеруіне қалай әсер етеді?
Шешуі: Ақша базасы өзгеріссіз қалады. Банк резервтері 100000 теңгеге өседі, өйткені ағымдық шоттар – банк резервінің құрамдас бөлігі. Алғашқы сіздің депозиттік салымыңыз М ақша агрегатын өзгертпейді (оның құрамына қолда бар ақша және ағымдық шоттар кіреді). Бірақ ағымдық шоттағы салымдардың өсуі сіздің банкіңіздің резервін ұлғайтады, ал соңында – басқа де банктердің. Сондықтан М ақша агрегатының көлемі өсіп отырады.
11. Банк депозиттері 950000 доллар құрайды, банктің жалпы
резервтері 220000 долларға тең, міндетті резерв нормасы 20%.
Табу керек: Банктің артық резервтерінің көлемі қанша?
Шешуі: Міндетті резервтер = 950000 * 0,2 = 190000
Артық резервтер = 950000 – 190000 = 760000
Жауабы: Банктрің артық резервтерінің көлемі 760000 долларға тең.
12. Міндетті резервтер нормасы 15%. Банктік жүйенің депозиттері
қолма- қол ақша массасынан 5 есеге артық. Міндетті резервтердің
жалпы көлемі 300 млрд. тг.
Табу керек: Экономикадағы ақша ұсынысының көлемі қанша?
Шешуі: Ms = C + D
Міндетті резервтер көлемі = Депозит * Міндетті резервтер нормасы =>
Депозит
=
=
C = 5D = 5*2000 = 10000
Ms = 10000 + 2000 = 12000
Жауабы: Ақша ұсынысының көлемі 12000 млрд теңгеге тең.
13. Ақшалай база 200 млрд.долар, міндетті резервтер нормасы
10%, ал қолма- қол ақша мен депозиттер қатынасы 0,3 тең.
Табу керек: Депозиттер көлемі қанша?
Шешуі: МВ = C + R
Міндетті резервтер көлемі = Депозит * Міндетті резервтер нормасы
R = 0,1D
C = 0,3D
0,3D + 0,1D = 200 => 0,4D = 200
D = 500
Жауабы: Депозиттер көлемі 500 млрд долларға тең.
14. Коммерциялық банктің депозиттерінің сомасы 400 млрд. доллар,
артық резервтер 12 млрд. доллар.
Табу керек: Міндетті резервтер нормасы қанша?
Шешуі: Артық резервтер = Депозит – Депозит * Міндетті резервтер
нормасы
Міндетті
резервтер нормасы=
15. Коммерциялық банктің резерв сомасы 230 млн. теңге, ал депозиттер көлемі 800 млн. теңге. Депозиттегі міндетті резерв нормасы 25%.
Табу керек: Егер банк өзінің барлық артық резервтеріне несие беретін болса, ақша ұсынысы қалай өзгеруі мүмкін?
Шешуі: Міндетті резервтер көлемі = Депозит * Міндетті резервтер нормасы => 800*0,25 = 200
Артық резервтер = 230 – 200 = 30
Жауабы: Ақша ұсынысы 120 млн теңгеге өзгереді.
Ақша нарығы
Кестеде көрсетілген мәліметтер бойынша М1, М2, М3
ақша агрегаттарының көлемін анықтаңдар.
-
млдр. тг
Аз көлемді қысқа мерзімді салымдар
Көп көлемді қысқа мерзімді салымдар
Чектік салымдар
Чексіз жинақтық салымдар
Қолда бар ақша
1630
645
448
300
170
Жауабы: М1 = қолда бар ақша + чектік салымдар;
М2 = М1 + Чексіз жинақтық салымдар + аз көлемді қысқа
мерзімді салымдар;
М3 = М2 + Көп көлемді қысқа мерзімді салымдар;
М1 = 170 +448 = 618 млрд. тг.
М2 = 618 + 300 + 1630 = 2548 млрд. тг.
М3 = 2548 + 645 + 3193 млрд. тг.
2.А. айталық, шарт жасасуға арналған әр теңге орта есеппен жылына 6 рет айналады және соңғы тауар немесе қызмет көрсетуді сатып алуға бағытталады. ЖҰӨ атаулы көлемі 2400 млрд. тг. Шарт жасасуға арналған ақша дегенге сұраныс көлемін табыңдар.
Ә. Кестеде активтерден әр түрлі пайыз мөлшері бойынша ақшаға деген сұраныс көлемі көрсетілген. Мәліметтерді колданып, ақшаға деген жалпы сұранысты көрсетіңдер.
-
Пайыздық қойылым (%)
Ақшаға сұраныс көлемі
Активтер бойынша
жалпы
16
20
420
14
40
440
12
60
460
10
80
480
8
100
500
6
120
520
4
140
540
Б. Ақша ұсынысы 480 млрд тг. болды. Тепе – теңдік пайыздық қойылымды анықтаңдар.
Жауабы: А) 2400 / 6 = 400 млрд тг.
Ә) 420, 440, 460, 480, 500, 520, 540
Б) 10%
3.Айталық, сіз колда ұстағығыз келген ақша сомасы 150 мың тг. тең. Сіз оны 50 мыңға дейін қысқартып, қалған 100 мың тг. банктегі ағымдағы шотыңызға салдыңыз. Ақша базасы қалай өзгереді? Банк резервінің жалпы сомасы қалай өзгереді? Сіздің ісіңіз алғашқыда және соңында М ақша агрегаты көлемінің өзгеруіне қалай әсер етеді?
Жауабы: Ақша базасы өзгеріссіз қалсын. Банк резервтері 100 мың тг. өседі, өйткені ағымдық шоттар – банк резервінің құрамдас бөлігі. Алғашқы сіздің депозиттік салымыңыз М ақша агрегатын өзгертпейді (оның құрамына қолда бар ақша және ағымдық шоттар кіреді). Бірақ ағымдық шоттағы салымдардың өсуі сіздің банкіңіздің резервін ұлғайтады, ал соңында – басқа да банктердің. Сондықтан М ақша агрегатының көлемі өсіп отырады.
4.Коммерциялық банктің резерв сомасы 230 млн. теңге, ал депозиттер көлемі 800 млн. теңге. Дипозиттегі міндетті резерв нормасы 25%. Егер банк өзінің барлық артық резервтеріне несие беретін болса, ақша ұсынысы қалай өзгеруі мүмкін?
Шешуі: 20%-дық резервтеу нормасында міндетті резервтер
Rr= 800 * 0,25 = 200 млн. теңге;
Бұдан шығатын артық резервтер мынаған тең:
Re = 230 – 200 = 30
Егер олардың ьарлығы несие беруге жұмсалса, онда қосымша ақша ұсынысы келесідей болады:
Δ М = 30 * (1/0.25) = 120 млн.тг
Бұл жағдайда біз тек банктік мультипликаторды ғана (1/rr) қолдана аламыз. Себебі бізде ақша базасы және қолма-қол ақшаның дипозиттерге қатынасы туралы мәліметер жоқ. Алынған сома ақша ұсынысының ең жоғары шегі қаншаға артуы мүмкін екенін қөрсетеді.
Жауабы: 120 млн. тг
5.Міндетті резервтер нормасы 15%. Коммерциялық банк
депозиттер көлемінің 5%-ын артық резерв ретінде сақтап отыр.
Егер депозиттер көлемі 9000 тг. болса, банк несие беру үшін
қандай ең жоғары шекті соманы қолдана алады?
Жауабы: 7200 тг.
6.Орталық банк коммерциялық банктерден 150 млн. теңгеге мемлекеттік облигациялардысатып алды. Егер коммерциялық банктер өздерінің несиелік мүмкіндіктерін қолданса, дипозиттердегі резерв нормасы 15% болған жағдайда ақша ұсынысы қалай өзгеруі мүмкін?
Жауабы: 1000 млн. тг.
7.Кестеде берілген мәліметтер бойынша М1, М2, М3 ақша агрегаттарының көлемін анықтаңдар.
-
млдр. тг
Аз көлемді жедел салымдар
Көп көлемді жедел салымдар
Чектік салымдар
Чексіз жинақтық салымдар
Қолда бар ақша
1290
476
413
280
210
М1 = қолда бар ақша + чектік салымдар;
М2 = М1 + Чексіз жинақтық салымдар + аз көлемді жедел салымдар;
М3 = М2 + Көп көлемді жедел салымдар;
Жауабы: а) 623 б) 2193 в) 2669
8.Ай сайын түсетін 10 мың доллардың бір бөлігін (n) үй шаруашылығы колма-қол ақша күйінде, қалғанын (n-1) жылына 4% әкелетін облигация күйінде ұстап отыр. Облигация пакеттерін ақшаға конверсиялау үшін төлем көлемі 50 доллар. Нақты кассаны ұстап тұру үшін қандай минималды мөлшердегі орташа ақша көлемі керек?
Жауабы:
.
1/n — қолма-қол ақшаға конверсияланған
облигация саны болса, онда 50/n — бір
айдағы трансакционды шығындар, ал 10
000 n/2 — қолма-қол ақшаның орташа қоры.
Кассаны ұстап тұрудағы балама шығындар
10 000n*0,04/2 = 200n. n-нің тиімді мәнін
анықтайық.
Сонымен,
орташа кассалық қалдық МН
= 0,5 х 10 000 х 0,5 = 2500
тең.
9.
|
Млрд.тг |
Аз көлемді қысқа мерзімді салымдар |
2000 |
Көп көлемді қысқа мерзімді салымдар |
700 |
Чектік салымдар |
620 |
Чексіз жинақтық салымдар |
400 |
Қолда бар ақша |
220 |
Табу керек: М1,М2,М3 – ақша агрегаттар
Жауабы: М1= қолда бар ақша+чектік салымдар=220+620=840
M2=M1+чексіз жинақтық салымдар+аз көлемді қысқа мерзімді
салымдар= 840+400+2000=3240
M3= M2+көп көлемді қысқа мерзімді салымдар=3240+700=3940