15.Компьютер және денсаулық

Он бес жылда компьютер есептеп шығару орталықтарының экзотикалық жабдығынан миллиондаған адамдардың күнделікті жұмыс құралына айналды.Әлемде копьютерлер мен ақпараттық желілер жаппай қолданылуда.Қазіргі уақытта компьютерлер мен Интернет қоғамының байланыс жолдарынан немесе электр жүйесінен бірде кем емес маңызды инфрақұрылымдар болып отыр.Компьютерлік технологияларды пайдалану адамның білім алуына принципті жаңа мүмкіндіктер жасайды.Компьютер (ағылшынша: computer — «есептегіш»), ЭЕМ (электрондық есептеуіш машина) — есептеулерді жүргізуге, және ақпаратты алдын ала белгіленген алгоритм бойынша қабылдау, қайта өңдеу, сақтау және нәтиже шығару үшін арналған машина. Компьютер дәуірінің бастапқы кезеңдерінде компьютердің негізгі қызметі — есептеу деп саналатын. Қазіргі кезде олардың негізгі қызметі — басқару болып табылады.Денсаулыққа зияны.Компьютерлердің барлығы радиация шығарады.Бұл адам өміріне қатеріән тигізетін сәулелердің бір түрі.Компьютермен жұмыс кезінде арақашықтық 50-70 болу керек, және компьютерда отырған адам ақ халатпен монитордан қорғайтын көзілдірік киюі қажет

16 ЭЕМ-де есептерді шығару қадамдары.Алгоритмді бейнелеу түрлері

ЭЕМ көмегімен есептерді шешуге дайындау барысында бірнеше кезеңді ерекшелеуге болады:

1.Еcептің математикалық қойылуы Есеп қойылғанда алғашқы және ең қажетті деректерді анықтап атап өту керек,қандай нәтижелер және қандай жағдайда алу қажеттілігін айқын түсіну керек,

2.Есепті шешудің алгоритмін жазу. Есепті шешу әдісі шын мәнісінде есептің қойылуында көрсетілген.Бірақ егер тәсілдер сипаттамасында формулалар кез келген тәртіпте жазылуы мүмкін болса,алгоритмдерде айналымдардың әрқайсысы өз мәнін оны басқа операцияларда қолданғанша иемденуі керек.

3.Программаны құрастыру Деректерді ЭЕМ ге енгізу ережелерін жұртқа ақпаратты көрсету пішінін ғана ойластыру қажет

4.Программаны жөндеуАлгоритмдерді программалу тіліне аударғанда жіберілген си нтаксистік қателердің көпшілігі ЭЕМ мен автоматты түрде айқындалады.Қазіргі заман ЭЕМ дері қателер жөніндегі ақпаратты программа мәтінімен қоса шығарады,олардың орындарын және мінездерін көрсетеді.

5.ЭЕМ ді есепті шешу және нәтижелерді талдау Тест есебімен айқындалған қателерді жойғаннан кейін берілген есептердің шешуі нәтижелерін алуға болады.Есептің алғашқы деректері дайындалып ЭЕМ ге енгізіледі Шешу нәтижесінде алынған шығыстық деректер есепті қоюшымен талданады өңделеді.

Алгоритмді бейнелеу түрлері

Алгоритмдер сипатттамасының әдістері көп. Біз төртеуіне тоқталамыз:Табиғи тіл, графикалық тіл, алгоритмдік тіл,программалау тілі.

• Табиғи тіл(орындаушы адам) орыс қазақ ағылшын тілдерінің сөздері

• Графикалық тіл (орындаушы адам) әрекеттер сипаттамасы бар графикалық схемалар(блок схемалар)

• Алгоритмдік тіл(орындаушы адам) әрекет немесе орындаушыға арналған командалар мағынасы берілетін табиғи тілдің белгілі сөздері

• Программалау тілі (орындаушы компьютер) программалау тілінің командалары

Алгоритмдердің құрылымын құру әдістерін үйрену үш көрсетімде бірден жүреді:блок схемалар,алгоритмдік тілде, программалау тілінде

Алгоритм көрсетімінің ең көрнекті әдісі болып блок схемалар түріндегі графикалық көрсетілімдер саналады.Алгоритм бұл жерде блоктар бірізділігі түрінде бейнеленеді.Олардың ішінде орындалып жатқан Әрекеттерді түсіндіретін ақпарат орналасқан.

Алгоритм тілі бұл алгоритмдер мен оларды орындаудың біртекті және дәл жазбаларына арналған белгілер мен ережелер жүйесі.Алгоритм тсіілі бір жағынан,кәдімгі тілге жақын сондықтан әдеттегі мәтін ретінде оқылады және жазылады.Екіншіжағынан алгоритм тілі пішіні жөнінен программалау тіліне жақындайды,бұл ЭЕМ үшін программалау тілін тез үйренуге мүмкіндік береділ.Алгоритм тілінің өз сөздігі бар.Оның негізін осы тілдің жеткізетін сөздер құрайды.Алгоритм тілінде сондайақ мағынасы менү қолдану әдісі өзгермейтін сөздер пайдаланылады.Олар қызмет етуші сөздер деп аталады.Алгоритм тілінің қызмет етуші сөздері әдетте қысқартылған түрде ерекшеленеді және жазылады да,алгоритмді безендіру үшін пайдаланылады.Алгоритмнің аты қызмет етуші алг(алгоритм) сөзінен кейін жазылады және мүмкіндігінше ол осы алгоритммен сипатталатын есептің шешуін көрсетуі керек.Алгоритм атынан соң командалар келеді,олар алгоритмнің басталуы мен аяқталуын көрсететін қызмет етуші басы (начало) және соңы (конец) сөздерінің арасында тұрады.Алгоритмнің жалпы көрінісі мынадай болады:

Алг алгоритмнің аты

Басы

Алгоритм командалары(серия);

Соңы

Алгоритм командалары рет ретімен жазылады:Бір жолда бірнеше команда жазылуы мүмкін.Алгоритм тілінде ұсынылған алгоритмдердің орындаушысы адам екенін ескере отырып біз қажетіне қарай жаңа командаларды айқындаймыз және енгіземіз олардың әрекеттері біздің орындаушыға түсінікті.Біз қолданатын алгоритм тілі командаларының пішіні алдағы біз пайдаланатын Q BASIC тілі командаларының пішіндеріне мейлінше жақындатылған.

Программалау тілдері көптеп саналады.Q BASIC тіліIBM PC дербес компьютерлер үшін программалаудың ең үздік оқу тілдерінің бірі.Оның басқа да кез келген тіл сияқты алфавиті, символдар жиынтығы,өз грамматикасы ,операторлар жазбалары мен программаларды бейнелеу ережелері бар

17. ЭЕМ-де есептерді шығару қадамдары Алгоритм қасиеттері

ЭЕМ көмегімен есептерді шешуге дайындау барысында бірнеше кезеңді ерекшелеуге болады:

1.Еcептің математикалық қойылуы

Есеп қойылғанда алғашқы және ең қажетті деректерді анықтап атап өту керек,қандай нәтижелер және қандай жағдайда алу қажеттілігін айқын түсіну керек,

2.Есепті шешудің алгоритмін жазу.

Есепті шешу әдісі шын мәнісінде есептің қойылуында көрсетілген.Бірақ егер тәсілдер сипаттамасында формулалар кез келген тәртіпте жазылуы мүмкін болса,алгоритмдерде айналымдардың әрқайсысы өз мәнін оны басқа операцияларда қолданғанша иемденуі керек.

3.Программаны құрастыру

Деректерді ЭЕМ ге енгізу ережелерін жұртқа ақпаратты көрсету пішінін ғана ойластыру қажет

4.Программаны жөндеу

Алгоритмдерді программалу тіліне аударғанда жіберілген си нтаксистік қателердің көпшілігі ЭЕМ мен автоматты түрде айқындалады.Қазіргі заман ЭЕМ дері қателер жөніндегі ақпаратты программа мәтінімен қоса шығарады,олардың орындарын және мінездерін көрсетеді.

5.ЭЕМ ді есепті шешу және нәтижелерді талдау

Тест есебімен айқындалған қателерді жойғаннан кейін берілген есептердің шешуі нәтижелерін алуға болады.Есептің алғашқы деректері дайындалып ЭЕМ ге енгізіледі Шешу нәтижесінде алынған шығыстық деректер есепті қоюшымен талданады өңделеді.

Алгоритмнің қасиеттері

Алгоритмдік алдын ала жазбаларды құрастыру процесі алгоритмдеу деп аталады.Кез келген адам күнделікті көптеген жұмысқа кезігеді.ал оларды атқарудың жолдарын көрсететін белгілі ережелер болады

Бұл арада компьютерді өшіру жөніндегі ретті әрекеттерден тұратын сізге таныс нұсқаулық үлгі болады.

Алгоритм қасиеттері: дискреттік анықтық көпшіліккке бірдейлік нәтижелілік

Орындаушының белгіленген мақсатқа жетуіне бағытталған түсінікті де дәл ұйғарым алгоритм деп аталады.Алгоритмдерді Құрастырғанда келесі талаптар ескерілуі керек.

1. Алгоритм айқын аяқталған әрекеттер болып табылатын жеке қадамдарға бөлінуі керек.Орындаушының Келесі қадамға өтуі алдыңғысын аяқтағаннан кейін ғана мүмкін.Алгоритмнің жеке қадамдардан құрылатын қасиеті дискреттігі деп аталады.

2. Алгоритмнің ә ұйғарымы немесе деп орындаушыға түсінікті болуы тиіс яғни бір мағынада түсініліп қайталанатын алғашқы дерек тер бойынша бірыңғай нәтижелерге әкелуге тиіс.Алгоритмнің бұл қасиеті анықтығы деп аталады.

3. Алгоритмнің нақты бір мәселені емес бүкіл біртипті мәселелерді шеше алатын мүмкіндігі бар.Мысалы квадрат теңдеуін шешетін алгоритм оның түбірін кез келген коэфиццент мәндерінде табуға мүмкіндік береді.Ал жол жүру ережелері баршаға ортақ.Алгоритмнің бұл қасиеті көпшілікке бірдейлігі деп аталады.

4. Нәтижелілігі Айқын белгіліенген әрекеттер тізімінің әрқайсысы нәтижеге жеткізе бермейді.Мысалы шахматта 10₁₂₀ жүрістен ұтылыссыз ұтыс стратегиясы бар, бірақ оны түгел орындауға адам баласының ғұмыры жетпейді.Орындаушы үшін ол орындап отырған әрекеттер тізімі егер ол мәселені қолайлы мерзімде шешуге жеткізсе, алгоритм болып есептеледі.