15.Күрделіпроценттіесептеужәнедисконттау

Басты мақсатымыз – тәуекел деңгейі бірдей нвестиция бойынша болашақта алынатын табыстарды есептеу мен салыстыру. Бұл салыстыру болашақта келіп түсетін ақша қаражаттарын (дисконтталған ақша қаражаттарының ағыны)талдау көмегімен жүргізіледі.

Инвестицияның болашақ құнын есептеу үшін келесі формуланы пайдаланамыз:

= бастапқы салым

– табыстық нормасы

n- инвестиция салынған уақыт (жыл)

Дисконттау – ақшаның уақытша құнын ескеріп, болашақ қаржы ағынын қазіргі сәттегі ақшаға сәйкестендіру. Оның нәтижесінде дисконтталған құнды аламыз. Күрделі пайыздарды анықтау – бұл дисконттауға кері процесс, себебі күрделі пайыздар көмегімен қазіргі ақшаның болашақтағы құны анықталады. Дисконтталған құнды анықтау үшін келесі формуланы пайдаланамыз:

Күрделі салымдарды бағалаудың 4 әдісі бар:

1. Таза дисконтталған құны бойынша

2. Өтімділіктің ішкі коэффициенті бойынша

3. Өтімділіктің есептік коэффициенті бойынша

4. Өтімділік периоды бойынша

Бастапқы екі әдісті қолдану барысында болашақтағы табысты есепке ала отырып ақша құны ескеріледі, ал қалған екі әдісте бұл жайтты ескермейді.

16. Орталықтандырылған және орталықтандырылмаған басқару. Артықшылықтары мен мен кемшіліктері. Жауапкершілік орталықтары.

Орталықтандырылмаған басқару жүйесінің артықшылықтары:

1. Жауапкершілікті әрбір операцияға дейін бөліп, соның негізінде жоспарды,нақты тапсырмаларды анықтап, ұйымның,мекеменің,орталықтардың жоспары мен нақты көрсеткіштерін қалыптастыру.

2. Уақтылы қабылданған шешімдердің негізінде ұйым табысы мен пайдасының байланыстылығы.орталықтандырылмаған жүйе басқару шешімдерін тез және уақытлы қабылдауға мүмкіндік береді.

3. Сегменттірдің басшылары жұмысшылардың мотивациясын өсіреді.

4. Біліктілікті жоғарлату мүмкіндігі және жауапкершілікті арттыру.Менеджерлердің басқару қабілетін өсіру.

Орталықтандырылмаған жүйе кемшіліктері:

1. Жалпы ұйымның мақсаттық мәселелерін басшылыққа ала бермей,тек кішігірім орталықтардың мақсатына қол жеткізуді ойластыру

2. Менеджерлердің сегменттің қызметін ойластырып,ұйым қызметіне көп көңіл бөлуге тиісті.

3. Ақпаратты жинаумен шоғырландырылған қаржылық есептілікте шығындардың көбеюі.

4. Операцияларды қайталау

Жауапкершілік орталықтары:

1. Шығындар орталығы.Сегменттің басшысы тек қана шығындар деңгейі үшін ғана жауап береді.

2. Табыс жауапкершілік орталығы.

3. Пайда жауапкершілік орталығы.Пайда болу үшін табыс болып,шығын төмен болуы қажет.

4. Инвестициялар жауапкершілік орталығы.

17.Шығындар функциясын бағалауда бұрынғы көрсеткіштерді пайдаланғанда ескерілетін факторлар.

Жалпы қағидалар

• 1. Шығындар сомасы өнім көлеміне байланысты болады. Бірақ, өнім көлемінің өсуі не кемуі шығындар сомасының сәйкес өзгеруіне әрдайым әкелмейді. Осыдан шығындар деңгейінің өзгеруі өнім көлеміне байланыстылығын зерттеу және бағалау, экономиканың және шығындар есебінің негізгі міндеті болып табылады.

•  2 Өнім көлемінің шығуына байланысты шығындарды айнымалы және тұрақты шығындар деп бөлуге болады. Шығындар белгілі бір басқару шешімдерін қабылдауына байланысты өзгеруі мүмкін.

Мысалы, еңбекақы ставкасының өзгеруіне байланысты шешім қабылдау және т.б.

• сызықты мiндет шығын динамиканы турарақ қамтып көрсетедi;

• деңгейдегi тербелiс өзгерiспен айнымалы шақырған, яғни өндiрiс көлемi және келесi түрi болады: У(х)= а + вх;

Бұл жерде атап өтуге керек:

• У(х)= вх – айнымалы шығындардың мiнез-құлық суреттейтiн теңдеу;

• У(х)= а – тұрақты шығын суреттейтiн теңдеу;

• У(х)= а – аралас шығын суреттейтiн теңдеу.

Шығынды функцияның өңдеуiнiң кезеңдерi:

Шығынның функцияның өңдеуiнiң алты кезеңдерi бар болады:

• алдын ала баға;

• таңдау тәуелсiз айнымалы;

• таңдау тәуелдi айнымалы;

• деректер жиыны;

• график түрiнде бейне;

• нәтижелердiң бағасы.

Әдiстер кең таралғанды:

• (а ) технологиялық мөлшерлеу стандарт жүйесi бар серiктестiкте қолданылады - Косталар.

• (б) есептердiң талдауы анықтар едi және шығынды классификациялайды: тұрақты, айнымалы және араласы.

• (в)(2) ыдырауды графикалық тәсiл немесе диаграмма) бойынша шығынды функция көрiп мәлiметтердiң шашылуды ұруынан кейiн анықталатын (1 ) көз мөлшерiмен.

• г ) ((2) ең кiшi квадраттардың әдiсi) регрессиялық талдауды әдiс

• д ) ең кiшi және ең үлкен (2 ) мәннiң (1 ) абсолюттiк өсiмдi әдiс немесе әдiсi.

Сызықтылықтың келесi шарттары бар болады:

• Факторлардың арасындағы технологиялық өзара байланыс және шығарылымның көлемiмен сызықты.

• Алған қорлардың саны қолданылған қорлардың санына тең.

• Алуға шығындар саннан тәуелдi болады.

Бiз шығын мiнез-құлықтың талдауында қол жеткiзгiлерi келедi ме?

• Тұрақты шығындардың бөлiмшесi айнымалы

• Сызықтылық немесе сызықты еместiк

• Тәуелдiлiктердiң себеп және ықпалы

• Болжалғандық

18.Көлем мен ассортименті таңдау негізінде шешімдер қабылдау.Мысалы,Компания 3 түрлі өнім шығарады:А,В,С.Өнімдердің өзіндік құны,жұмсалатын машина-сағаттары және сатылу бағасы төменде келтірілген:

Көрсеткіштер	А	В	С
Мвшина-сағат	10	12	14
Негізгі материалдар (1 кг=1 а .б.)	14	12	10
Айнымалы үстеме шығын	18 а. б. 12 маш/сағ	12 а. б. 8 маш/сағ	6 а. б. 4 маш/сағ
Қалған құн	38	30	22
Сату бағасы	50 а. б.	40 а. б.	30 а. б.
Марж табыс	12	10	8

Анықталған сұраныс 4000д 6000д 6000д

Өнімді өндіруге қойылатын талаптар:

1)Компания саясатына сәйкес А өнімі 1000 данадан кем емес болуы қажет.

2)Материалды қолдану шектеусіз

3)Машина-сағат пайдалану қуаты 200000

4)Норма-сағат шектелген 50000

Табу/керек:а)В өнісінің қаншалықты шығарылуын,пйда деңгейін максималды алуын анықтаңыздар.

Ә)маржиналды твбыстың максималды деңгейін анықтаңыз-?

Өнім түрлері	Сатылуы мүмкін өнім көлемі	Машина-сағат саны	Норма сағат саны
А	4000	40000 (4000*10=40000)	48000
В	6000	72000 (6000*12=72000)	48000
С	6000	84000 (6000*4=84000)	24000
		196000	120000

Бұл жерде шектеулі фактор норма-сағат.Өнімнің 1 норма-сағ. Түсетін маржиналдық табыс деңгейі.

А-1 норма-сағ марж. Табысы-1 а.б.

В- 1 норма-сағ. Табысы-1,25 а.б.

С-1 норма-сағат Табысы-2

Сонымен бірінші с өнімін, содан кейін В өнімін, соңғы А өнімін шығарғанымыз қажет.

Жоғарыдағы шектеуді еске ала отырып өнімдерді шығару мүмкіндіктерін анықтаймыз.

Өнім	Өндіріс көлемі	Еңбек-сағ	Норма-сағ. сомасы	Шектеуші фактор	Норма-сағ. қалдығы
А	1000	12000	12000	1000	38000
С	6000	24000	36000	МТ	14000
В	1750	14000	50000	МТ	-

МТ=77000