39.Драма әҫәрҙәрен уҡытыу методикаһы.

Драма жанрына ғына хас түбәндәеге үҙенсәлектәрҙе әйтеп китергә була: 1Әҫәр бер йәки унан да күберәк бүлектәрҙән(шаршауҙарҙан)тора;Ә картина күренештәргә,актәрға бүленә;2 авторҙың хикәйәләүе юҡ,әҫәрҙең конфликты,геройҙар араһындағы ҡаршылыҡтар,бәхәстәр диалог йәкимонолог ярҙамында ғына бүлегендә генә асыла3Һәр бүлек алдынан авторҙың ремаркаһы бирелә тип атала;тамарка геройҙарҙың телмәренә һ эш-хәрәкәтенә бәйле була.4пьесаны сәхнәләштергәндә декорацияның, музыкаль биреүҙең дә әһәмиәте ҙур:улар әҫәрҙең йөкмәткеһен байыта һ тамашасыла билдәле бер кәйеф уята.Роман йәки повестә геройҙарҙы уҡыусы күҙ алдына килтерһә,драмала артистар йөҙөндә кҙ алдына баҫтырыла. Драмала эш-хәрәкәт билдәле бер ваҡыт эсендә үткәрелә (1-2 сәғәт эсендә)

41.Әҙәби әҫәрҙе өйрәнеү этаптары.

Әҙәби әҫәрҙе өйрәнеү этаптары.Методик хеҙмәттәрҙә әҙәби әҫәрҙәрҙе өйрәнеҙең этаптары түбәндәгесә тәҡдим ителә: I.художестволы әҫәрҙең йөкмәткеһен үҙләштереү(класта һ өйҙә уҡыу) IIИнещ әңгәмә инеш дәрестәрIIIӘҫәрҙең тексты өҫтөндә эш этаптары.1 Класта әҫәрҙе тасури уҡыу.2Йөкмәткеһен ҙләштереү(һорауҙарға яуап,план төҙөү,һөйләү) 3Тексҡа анализ а)темаһын һ проблемаһын асыҡлау б)образдарҙы тикшереп,идеяны билдәләү в)художество эшләнешен тикшереү(жанр,сюжют,композиция,поэтика, 4әҫәрҙе тасури уҡырға өйрәте. IV 1үтелгәнде ҡабатлау нығытыу2Уҡытыусыларҙың белемен иҫәпкә алыу,баһалау3. Өҫтәлмә материалдар файҙаланып,уҡыусыларҙың белемен тәрәнәйтеү, тәрбиә мәсьәләләрен хәл итеү 4Яҙма эштәр үткәреү. Һәр бер жанр үҙенсәлектәрен хәтерҙә тоторға, ҙгәртегә мөмкин.

42.Фольклор әҫәрҙәрен өйрәнеү. Фольклор әҫәрҙәре 5-9 кластарҙа өйрәнеү ҡаралған. Фольклор әҫәрҙәрен өйрәнеү аша уҡыусылар әҙәбиәт донъяһына инергә әҙерләнә, уның тәбиғәтенә яҡын килә. Фольклор әҫәрҙәре бай мәҙәни мираҫы һәм рухи ҡомартҡыһы һанала, шуға ла уларҙың иң аҫыл өлгөләре мәктәп программаһына индерелә һәм 5-9 кластарҙа өйрәнеү ҡаралған. Фольклор әҫәрҙәрен мәктәптә өйрәнеүҙе балаларға белем биреү һәм тәрбиәүи әһәмиәте ифрат ҙур. Уҡыусыларға халыҡ тарихы, уның тормошонда һиҙерлек эҙ ҡалдырған мөһим тарихи ваҡиғалар, тарихи шәхестәр хаҡында фольклор әҫәрҙәре күп яҡлы белем бирә. Халыҡ ижады әҫәрҙәренең үҙенсәлекле философия, этнография, география кеүек фәндәр буйынса ла күп кенә мәғлүмәттәр сығанағы булып хеҙмәт итеүен күреп була. Халыҡ ауыҙ-тел ижады, художестволы әҙәбиәт менән тығыҙ бәйләнештә тора.Фольклор әҫәрен өйрәнеү аша уҡыусылар әҙәбиәт донъяһына инергә әҙерләнә. Х.Кәрим,д.Юлтый, Аҡмулла ижадына, “Урал батыр” эпосы, Ғәбит сәсән яҙған әҫәрҙәре өйрәнеү өлкәһендә.Ә.Харисов,С.Галин, Сөләймәнов, Р.Шәкүр өйрәнгән. Халыҡ йырҙары: өс үҙенсәлеге бар: йыр тексы, көй, легенда

43. Әҙәби -теоретик төшөнсәләрҙе өйрәнеү

Урта мәктәптең юғары кластарында әҙәбиәт теорияһын өйрәнеү уҡыусыларҙың 5-8 кластарҙа алған белемдәренә таяныу, был белемдәренә таяныу, бел белемдәоҙе ҡабатлау, системалаштырыу, яңы мәғлүмәттәр менән байытыу нигеҙендә алып барыла. 5-8 кластарҙа әҙәби-теоретик төшөнсәләр айырым әҫәрҙәрҙе өйрәнеү процесында үҙләштереләләр һәм айырым әҫәрҙәр, уларҙың төҙөлөшө менән бәйле мәғлүмәттәрҙе үҙ эсенә алалар. Был кластарҙа әҙәби әҫәрҙәрҙе уҡыу, анализлау процесында әҙәби төр һәм жанрҙар, уларҙың үҙенсәлектәре, әҫәрҙәрҙең төҙөлөшө, плэтик телдең һүрәтләү саралары хаҡында мәғлүмәттәр бирелһә, юғары кластарҙа әҙәби-теоретик төшөнсәләрҙе тарихи аспектта ҡарау талап ителә. Әҙәбиәттең дөйөм һыҙаттар, әҙәби-тарихи процестың законлыҡтары менән бәйле төшөнсәләр беренсе планға сыға. 9-11 кластарҙа яҙыусыларҙың тормош һәм ижад юлын, айырым әҫәрҙәрен текстуаль өйрәнеү процесында художестволы образдың эстетик тәбиғәте, ижтимағи роле хаҡындағы белемдәре артабан үҫтерелә.