I. Текстәр көдллһн.

Цә – идәни дееҗ. Мана өвкнр кезәнәс авн цәәһин авъясан хадһлҗ йовсмн. Өрүн чансн цәәһәрн дееҗ бәрдмн. Ирсн гиичнртән түрүн болҗ ааһ цә бәрүлҗ өгдмн. Ааһта цә күндлҗ, тевчҗ хойр һарарн ааһан бәрҗ, барун һарарн бәрҗ берәчүд, күүкд көгшдүдт цә бәрүлҗ өгдмн. Дегәд дүүргҗ халун цә ааһд кедмн биш. Цә цальград, асхрад – эвго йовдл һарх. Ааһин йоралд цәәһән хармҗах бәәдл һарһад бас кедмн биш. Цә уусн күн йөрәх зөвтә. Түрүн болҗ цәәһәр йөрәдмн. Көгшдүдт түрүн болҗ ааһта цә бәрүлҗ өгдмн.

Цә чансн цагт, хар ус айстан буслһдмн биш, хону цә тәвҗ буслһдмн. Үстә, тоста, затьта, давста халун цәәһәр гиичнрән тоох зөвтәвидн.

1.1. Текстиг айслулҗ умштн. Текстд хальмг авьясин тускар келгдҗәнә.Цәәhин тускар келгдҗәнә. Цә – идәни дееҗ. Мана өвкнр кезәнәс авн цәәһин авъясан хадһлҗ йовсмн. Өрүн чансн цәәһәрн дееҗ бәрдмн. Цә уусн күн йөрәх зөвтә. Түрүн болҗ цәәһәр йөрәдмн. Көгшдүдт түрүн болҗ ааһта цә бәрүлҗ өгдмн.

Цә чансн цагт, хар ус айстан буслһдмн биш, хону цә тәвҗ буслһдмн. Үстә, тоста, затьта, давста халун цәәһәр гиичнрән тоох зөвтәвидн.

1.2. Цә – идәни дееҗ.

1.3.. Зул – нас авдг өдр. Зул өдрлә мадн цуһар деерән нег нас немҗ авнавидн. Зулын өмн өдрмүдт хурлд одад, насан утдулх кергтә. Зул өдрлә онһц кеһәд, цаһан өвсәр һол кеҗ, көвңгәр ораҗ тоснд ивтрәх кергтә. Өрк-бүлин күүнә тооһар, насарн, деернь нег нас немҗ, негдүлҗ, күн болһнд нерәдҗ зулын һол онһцд хатхх кергтә. Зулан өргҗ, шүтҗ, әдс авч, насан утдулдмн. Үлгүрнь, бичкн күүкн долата болхла, энүнд нерәдәд нәәмн цаһан өвснә бүчр негдүләд, көвңгәр ораһад, һол белдгднә. Зулын өмн өдрмүдт төрсн нилх күүкдт бас җил тоолад, деернь нег нас немх кергтә.

1.4. Цә – идәни дееҗ. Мана өвкнр, цәәһин авъясан, хадһлҗ йовсмн. Дееҗ бәрдмн. Цә бәрүлҗ өгдмн. Цә цальград, асхрад – эвго йовдл һарх.. Цә уусн күн йөрәх зөвтә. Түрүн болҗ цәәһәр йөрәдмн. Көгшдүдт, түрүн болҗ ааһта цә бәрүлҗ өгдмн.Хар ус айстан буслһдмн биш, цә тәвҗ буслһдмн. Үстә, тоста, затьта, давста халун цәәһәр гиичнрән тоох зөвтәвидн.

1. Күүндвр тогталһн. Сурһульч болн багш хойрин күр.

Мендвт багш

Менд Савр

Сурhулян яhҗ сурнач?

Гем уга

Ямаран секцд однач?

Футболын секцд однав.

III. Келвр тогталһн.

Эн үлгүрлә ирлцҗәх җирһлиннь нег йовдлын тускар келҗ өгтн.

Сурһульд көгшн уга гидг үлгүр бәәнә.Эн сән үлгүр Ямаран чигн күн сурhуль эрдмтә болх зөвтә.Тигәд ямаран чигн наста күн сурhуль сурх зөвтә.Эрдм авхин төлә зәрм әмтн көгшн наста болвчн сурhуль сурна.

IV. Деформированн зәңгс чиклтн.

1) Цоохр Һазрас киитн ур һарчана.

2) Хотна деед үзгт нег ишкә гер бәәнә.

3) Эврәннь төрскн Һазрурн тоһруд нисч ирҗ.

4) Холас цәәhин үнр каңкнна.

5) Герин Һаза модн тергнд татата кер мөрн зогсчана.

V. Билгин көдлмш. Тууль чиләҗ бичтн. “ Ухан зөөр хойр” гидг тууль.

Кезәнә эмгн өвгн хойр бәәҗ. Эдн һурвн көвүтә бәәҗ.Нег дәкҗ өвгн көвүдтән келнә:”Би ода көгшрҗәнәв,тадна негнтн өрк-бүлән толhалх зөвтә.Таднас кен ухата болчкад,зөөртә болна, тернь өрк-бүлән толhалх.Тадн ода ухан-зөөр хойан үзүлтн.Ууhн көвүн алтн билцгтә hаран үзүләд”Мини зөөр эн. Зөөртә күн ухата” гинә. Хойрдгч көвүн алтн мисхл хатхмрта бүшмүдән өмсәд “Намаг эн бүшмүдән өмсхлә, цуг әмтн зөөртәhим медх. Зөөртә күн ухата гинә. Эцкнь толhаhан зәәләд , кесгтән дун угаhар бәәҗәhәд” Нә, ода чи зөөрән үзүл гиҗ бичкн көвүндән келнә..”Нанд мини ахд бәәснлә әдл алтн билцг уга, наадк ахдм бәәсн алтар хатхсн бүшмүдлә өдл бүшмүд уга. Нанд көдлмш кеҗ чаддг хойр hар бәәнә, зөргтә халун зүркн бәәнә”гиҗ бичкн көвүн келнә.

“Көдлмш кеҗ чаддг хойр hарас, зөргтә халун зүркнәс талдан байн зөөр уга,Тиим күүнд ухан чигн бәәдмн.Өрк-бүлин толhач чи болхмч.”гиҗ эцкнь көвүдтән закв.

январь 2013

9-гч класст хальмг келнә шүүврин даалһврмуд

5 - вариант (ответ)