I. Текстәр көдллһн.

Хальмг улс кезән-кезәнәс авн эврәннь өвкнрин авг-бәрц күндлг бәәсмн.

Кезәнәс авн хальмгуд һалан хадhлдг заң – бәрцән бәрдг бәәсмн. Халун хотан чанхларн, дееҗ бәрдмн. Цааранднь чигн маднд халун хот учртха гиҗәх авг-бәрц. Тегәд өрүн халун цәәһән уухин өмн, сәәһән хәәсн улстан нерәдҗ, зальвр, салу ааһд кеҗ, дееҗ бәрцхәнә. Деед бурхдтан зальврҗ, идсн-уусн мадна хот аршан болтха гиҗ хальмгуд зальврцхана.

Ом – теңгрин орнд насн бидн ут болтха,

Ма – әср орна өвчн, ад му, зүүдн, му йорнь даргдтха,

Ни – күмни орна, өдр-сөөһин му даргдтха,

Пад – азд-аля улсин хамг мунь даргдтха,

Хум – зовлңта әмтнд сән үзгдтхә!

1.1. Текстиг айслулҗ умштн. Хальмг авьясин тускар келгдҗәнә.Дееҗ бәрлhнә туск авьяс бәәнә.Халун хот хальмгуд чанхларн, дееҗ бәрнә. Сәәһән хәәсн улстан нерәдҗ, зальвр, салу ааһд кеҗ, дееҗ бәрцхәнә. Деед бурхдтан зальврҗ, идсн-уусн мадна хот аршан болтха гиҗ хальмгуд зальврцхана.

1.2. Дееҗ бәрлhн

1.3. Хальмг улс сәәхн йөрәл тәвдг авъяста. Ямаран болвчн сән учрта йовдл һархла, хальмг күн йөрәх зөвтә. Әмтн хурсн һазрт түрүн болҗ йөрәлһнә үг көгшн күүнд өгдмн. Көгшдүд түрүн болҗ йөрәх зөвтә. Олн зүсн йөрәлмүд бәәнә: хаалһин йөрәл, Цаһана йөрәл, Зулын йөрәл, шин хувц йөрәлһн болн нань чигн. Йөрәл тәвлһн – чинртә, хара биш йовдл. Олн Деедс бурхдас йөрәл авлһн болҗ һарчана. Йөрәл тәвснә хөөн йөрәлин үг нерәдгдсн күүнд туслҗ тоолгдна.

1.4. Өвкнрин авг-бәрц, күндлг бәәсмн.Хальмгуд һалан хадhлдг заң .Бәрцән бәрдг бәәсмн. Дееҗ бәрдмн. Сәәһән хәәсн улстан нерәдҗ, зальвр, салу ааһд кеҗ, дееҗ бәрцхәнә. Деед бурхдтан зальврна, идсн-уусн мадна хот аршан болтха гиҗ хальмгуд зальврцхана.

II/ Күүндвр тогталһн. Сурһульч болн җолач хойрин күр.

Мендвт

Менд

Тана машинд сууҗ болхий?

Болх

Альдаран йовнат?

Герүрн йовх кергтә.Би адhҗанав.

Нә, йовий. Ямаран хайгар бәәнәт?

Нәәмдгч микрорайон, долагч Гер.

Йовий.

Кедү мәңгн болх?

Зун арслң

Ханҗанав.

III. Келвр тогталһн.

Эн үлгүрлә ирлцҗәх җирһлиннь нег йовдлын тускар келҗ өгтн.

Сурһуль – ухани булг. Эн хальмг үлгүр.Сурhульта күн ухата,омгта,медрлтә.Сурhуль сурх кергтә.

IV. Деформированн зәңгс чиклтн.

1) Хаврин теегт шар, улан, цаhан цецгүд урhна.

2) Бичәчнр Нармин Морхаҗболн Балакан Алексей сурhульчнрла ирҗ харhцхав.

3)Нуурт цуглрсн шовуд хәәкрнә.

4) Мана тег малар байн,

5) Элстд олн гермүд тосхгдв.

V. Билгин көдлмш. Тууль чиләҗ бичтн. “ Ухан зөөр хойр” гидг тууль.

Кезәнә эмгн өвгн хойр бәәҗ. Эдн һурвн көвүтә бәәҗ.Нег дәкҗ өвгн көвүдтән келнә:”Би ода көгшрҗәнәв,тадна негнтн өрк-бүлән толhалх зөвтә.Таднас кен ухата болчкад,зөөртә болна, тернь өрк-бүлән толhалх.Тадн ода ухан-зөөр хойан үзүлтн.Ууhн көвүн алтн билцгтә hаран үзүләд”Мини зөөр эн. Зөөртә күн ухата” гинә. Хойрдгч көвүн алтн мисхл хатхмрта бүшмүдән өмсәд “Намаг эн бүшмүдән өмсхлә, цуг әмтн зөөртәhим медх. Зөөртә күн ухата гинә. Эцкнь толhаhан зәәләд , кесгтән дун угаhар бәәҗәhәд” Нә, ода чи зөөрән үзүл гиҗ бичкн көвүндән келнә..”Нанд мини ахд бәәснлә әдл алтн билцг уга, наадк ахдм бәәсн алтар хатхсн бүшмүдлә өдл бүшмүд уга. Нанд көдлмш кеҗ чаддг хойр hар бәәнә, зөргтә халун зүркн бәәнә”гиҗ бичкн көвүн келнә.

“Көдлмш кеҗ чаддг хойр hарас, зөргтә халун зүркнәс талдан байн зөөр уга,Тиим күүнд ухан чигн бәәдмн.Өрк-бүлин толhач чи болхмч.”гиҗ эцкнь көвүдтән закв.

9-гч класст хальмг келнә шүүврин даалһврмуд

6 - вариант