15.Фашизмнің қалыптасуының алғышарттары,идеологиясы және практикасы. Фашизмді классификациялау.

Фашизм – ( латынша –шоғыр, байлам, бірлестік) –барлық демократиялық бостандықтармен прогресшіл қоғамдық қозғалыстарды басып жаншуға бағытталған ашықтан- ашық терорлық диктатура .Фашизмге адамгершілікті теріске шығару, нәсілшілдікті, шовинизмді, зорлық-зомбылықты қолдаумен қолдану, көсемнің жеке басына табыну мемлекеттің жаппай билігі жеке адамның өміріне толық бақылау орнату, адам баласына деген жек көрушілік милитарландыру, басқыншылық тән.

Фашизм-саяси әлеуметтік қозғалыс, тотаритарлық үлгідегі идеологиялар мен мемлекеттік режимдер.Дәлірек айтқанда фашизм жиырмасыншы ғасырдың 20-40 жылдарындағы Италия мен Германияның саяси өмірінің көрінісі. Фашизм өзінің қай түрінде болмасын демократияның институттары мен құндылықтарына оны орнықтырудың шектен тыс қатаң құралдарын қарсы қояды. Фашизм тек тотаритарлы саяси партияға ( билікке келісімен ол мемлекеттік- монополиялы ұйымға айналады) және «көсемнің», «фюрердің» шексіз беделіне сүйенеді. Идеологиялық жаппай террор шовинизм, «бөтен» ұлттық және әлеуметтік топтарға деген геноцид , даму құндылықтарына деген өшпенділік – фашизм идеологиясы мен саясатының міндетті элементтері. Фашисттік режим және фашисттік үлгідегі қозғалыстар демогогияны, популизмді, империя құдыретін, соғыстың қажеттілігін кеңінен насихаттап қолданады. Көбнесе фашизмге жалпы ұлттық тоқырау және модернизация катаклизмі жағдайында тығырыққа тірелген әлеуметтік топтар амалсыз қолдау көрсетеді. Фашизмнің көптеген белгілері оңшылдар мен солшылдардың түрлі әлеуметтік және ұлттық қозғалыстарына тән. Идеологиялық тұрғыдан қарағанда (м/ы «класс» немесе «ұлт»), қоғамның саяси жұмылдырылуы әдістеріне, терорлық үстемдік пен насихаттау тәсілдеріне қарап оны большевиктердің тоталитарлық қозғалысымен тәртібіне, сталинизмге, «қызыл кхмерлерге» ұқсастыруға болады. Демократиялық иниституттардың әлсіздік танытқан жағдайында фашисттік үлгідегі қозғалысының даму және фашизмнің шын қауіпке айналу мүмкіндігі сақталады. Фашизм әлем тарихындағы қаралы беттердің бірі болып табылады. Бұл ең алғаш Италияда пайда болған. Фашизм Италия халқына өте ауыр өшпес қайғы алып келген. Бұл жылдары Италияда «қаралы жылдар» деп атаған. Фашистер адамдарды еш аяусыз басып-жаншып, өлтіруге де дайын болған. Фашизм тек Италия халқына ғана емес дүние жүзі халықтарына теңдесі жоқ азап әкелді.Фашизм қазіргі таңдада үлкен проблемалардың бірі. Қазіргі таңда фашизмнің жаңа ағымы Ресей Федерациясында көрініс беруде.

16.Жаңа экеономикалық доктриналардың пайда болуы мен алғы шарттары.

2.Неолиберализм XIXғ ІІжартысында пайда болды. Мем-тің экономикаға араласуына өз көзқарасын білдіретін жеке жуйе. Мем-тің экономикаға белгілі бір дәрежеде араласып,бәсекелестіктің сақтлуын қалайды. Принциптері: -Экон-лқ еркіндіктер(либерализация); -баға еркіндгі; Экон-ғы негізгі ролді мем.емес жеке кәсіпкерлік ойнайды. Мем.экон-да «тунгі күзет» қызметінатқаруы керек. Ерекше жағдайларда(соғыс,катакмум) араласады.

1.Неолиберализмнің Фройбург мектебі Н.Германияда жақсы дамыды.1948ж бастап мем. доктрина ретінде қаралды. Лидерлері-В.Ойкен, В.Репке, А.Рюсов, Л.Эрхард. Теориялық негізі: Нарық еркіндігі және «әлеуметтік теңдік» Ав:Мюллер-Армак. Германия концлері К.Аденауэр «әлеуметтік нарықтық шору» деп аталатын модельін жариялайды. Осында марксистік теорияға байланысты болған. «Табиғи экон. Реттілікті іздеген» бағаны реттеу, монополиялық бағаны жою.

2. Неолиберализмнің Чикога мектебі.АҚШ кейстік теорияға қарсы теория ретінде қалыптасты. Идеясы 20ж пайда болған. Дамуы Милтон Фридмен мақаласынан кейін,яғни 50-60ж. Экон-ғы ақша процессін жаңартты. Инфл.төмендеп,доллор ықпалын күшейтті. Н.әскерімен70-80ж көптеген мем қарамағындағы салалар жекешеленді. Бұл экон-ның өсуін алып келді. А.Смиттің «көрінбейтін қол» теор.бпстау алды.

3.Д.М.Кейнс, оның « Общая теория денег,процента и занятости» еңбегі.

Дж Кейнс(1883-1946) 30ж экон. Ғылымында аты шыға бастады. Еңбегі шыққан соң «көрінбейтін қол» теор. Куйреуге ұшыpады. Капитплизм дағдарыстан шығара алмайды. Мәс.шешу ушін мем араласу керек. Жұмыссыздық артық өнім өндіруден шығады. Дағдарыс пен жұмыссыздыққа «сұраныс жиыныстың» болмауы әсер етеді.оның 2 себебі бар: 1.Азаматтар кірісі тұтынушыдан асып кетсе. 2.капиталистердің ақшаны ұстап отыруы. % бул тұтынушылр дәр. Төмендетед.і Товар асып кетеді. Экон-ка өзін-өзі реттесе тоқырауға ұшырйды. Макроэкономикалық модель жасады. Негізгі рольді мем ойнайды. 100ж ішіндегі классикалық теор сынаған алғашқы адам.Клас қарсы шықты. Кейнсиандық теор. Ықпалы кушті болңаны сондай 1971ж АҚШ пр. Ричард Никсон «Бугін бәріміз кейнсиандықпыз» деген.

17)Германиядағы фашизм. Фашизм идеологиясын ұлтшыл шовинизм, тоталитарлық билік, Германия қоғамындағы барлық әлеуметтік топтар қолдай бастады. Фашистік партия НСДАП үкіметтік билікті алуға шақырды. Ірі монополия иелері Ф.Тиссен, Э.Кирдорф, Г.Стин- нес фашистік партияға мүше болып, оларға ақшалай көмек көрсете бастады. Мысалы: «Болат трест» басшысы Ф. Тиссен партияға кіру жарнасы үшін 300 мың марка төлеген. Ірі монополияның көмегімен фашистік партия мүшелерінің саны 100 мыңнан 1927 жылы 300 мыңға жетті. 1930 жылы рейхстаг сайлауында НСДАП-сын қолдап 6,5 млн адам дауыс берді. Парламентте депутаттар саны жағынан екінші партияға айнал- ды. Фашизм беделінің тез өсуіне не себеп болды? Соғыстан кейінгі Веймар Республикасының үкіметі орта және ұсақ буржуазияның жеке меншігіне қолдау көрсеткен жоқ. Ірі монополия үстемдігі басым болды. Орта және ұсақ буржуазияға салынатын салықтың мөлшері жоғары болды. Жеке меншік иелері қайшылықта өмір сүрді. Әлеуметтік қайшылыққа түскен орта және ұсақ топтар фашизмнің үгіт-насихат жұмысын қолдап, оның негізгі әлеуметтік қолдауына тірек бола алды. Фашизмнің әлеуметтік негізі - орта және ұсақ буржуазия, кәсіп- керлерден тұрды. Фашистік партия НСДАП бұл топқа көмек көрсетіп, жағдайларын жақсартуға уәде берді. Тіпті кәсіп- керлерге дүкендер ашуға көмектесетінін де айтты. Ұсақ және орта шаруаларға ірі помечиктердің жерлерін тартып алып үлестіретінін, жер рентасын жоятынын айтып, уәде берді. Ұсақ буржуазия алдында Версаль шартын жойып, «Ұлы Германия» құруға шақырды. 1932 жылы орта және ұсақ кәсіпкерлерді қолдайтын «орта кәсіпкерлердің одағы» ұйымын құрып, ірі кәсіпкерлердің қолындағы иеліктерді ұсақ-орта кәсіпкерлерге алып беру туралы талап жасай бастады. Фашизмнің ұлттық-социализм идеологиясы орта буржуазия мен неміс аристократия мүддесін қолдады. Ұлттық социализм марксизмге қарсы болға- нымен, фашистік идеологияның түпкі шыққан негізі социа- листік қозғалыс болды. Социалистік идеяның солшыл қанаты- нан қалыптасты. Қазіргі кезде фашизм және коммунистер арасындағы ұқсастық осыдан басталады. Фашизм дегеніміз - ірі монополияның қолдауынан туындаған шовинистік, тоталитарлық диктатура. Коммунистік партия жүргізген саясатқа тоталитарлық және ұлтшылдық тән болғандығына СОКП (Совет Одағы Коммунистік партиясының) КСРО-да жүргізген саясаты дәлел болды. Екі идеологияның негізі бір екені тарихта дәлелденіп отыр. Герман фашизмі негізінде үгіт-насихат, ұлттық және әлеуметтік уәде арқылы жүргізілді. Пролетарлық интернационализм жұмысы тобының мүддесін сатты, Антанта мемлекеттері Германияны тонауға қатысты, сондықтан немістерге соғыс, кек алу керек деп уағыздады. Фашистік партия - НСДАП жастар арқылы әскери-патриот- тық ұйымдар құрып, әр уақытта күш көрсету арқылы көмек көрсетіп отырды. Оларға арнаулы әскери киімдер кигізіп, арнайы танылым белгілерін беріп отырды. Олардың ішінде СА (штурмовые отряды) және СС (охранные отряды) ұйымдары жұмыс істеді. Бұлардың саны тез өсіп отырды. 1929 жылы 280 адам болса, 1933 жылы 52 мың адамға жетті. Фашистердің ірі монополия мен аристократтардың қолдауымен өкіметтік билікті өз қолдарына алуы шындыққа айналды. Фашизм қаупі елде кең етек алды. Германияда фашизм қаупіне қарсы күресуші саяси күштер де болды. Олар: Германия социал-демократ партиясы (ГСДП) және Германия коммунистік партиясы. Рейхстагта депутаттардың —бөлігі болды, бірақ та бұл екі саяси партия фашизмге қарсы күресте тактикалық қателіктер жіберді. Фашизм қаупіне онша сене берген жоқ, ұсақ және орта топтардан құрылған фашистік партияны социалистік қозғалыстың бір бөлігі ретінде қарады. ГПК-сы да осы тактиканы ұстап, фашизмге қарсы күресте біртұтас жұмысшы майданын құра алған жоқ. ГСДП-ын социал- фашистік партия деп бағалады. Сондықтан екі партия да фашизм қаупіне сене бермеді. Бірақ та ГКП фашизмге қарсы үгіт-насихат жұмысын жүргізіп, антифашистік акциялар ұйымдастырды. Ереуілдік қозғалысқа еңбекшілердің көбі қатысты. ГКП-ның беделі өсті. 1931 жылы ГКП-ның саны 195 мың болса, 1932 жылы 360 мың адамға жетті. 1932 жылы рейхстаг сайлауында ГКП-сы 6 млн сайлаушылар қолдады. Пролетариат диктатурасын орнату ұраны, сол кездегі ГКП-ның тактикалық қателігі болды. Антифашистік күрестің барысында ГСДП мен ГКП фашистік партияға қарсы шыққан ірі оппозициялық саяси күшке айнала алмады.