§ 6 Қимақ қағанаты iх соңы -xIғ басы
Аумағы: солтүстік -шығыс, орталық Қазақстан
Деректер:
-Қытай деректерінде қимақтар б.з. дейін сүрген
-VIIғ басы - Монғолияның солтүстік- батысын мекендеген
-VIIғ- ортасы Алтай солтүстік аудандары,Ертіс өңіріне көшеді.
-Батыс Түрік ыдыраған кезде өз алдына тайпа болған
-Сыма Цянь деректеріҚимақтар мен Қыпшақтар Монғолияның Солтүстігінде өмір сүрген деп жазған
-Гардизи қимақтарда жеті тайпа болған оның ішінде атақтылары қимақтар мен қыпшақтар болған.
-VIIIғ екінші жартысы XIғ басы- түркі тілдес тайпаларда үлкен өзгеріс болған
-766-840 жылдары Батыс Алтай,Тарбағатай, Алакөл ойпаты
-840 жылы Ұйғыр қағандығы ыдырағаннан кейін, Этникалық құрамы: эймур, байандур татар, ланиқаз, ажарлар, имек, қыпшақ- жеті тайпа қимақтар құрамына қосылды
-Астанасы: Имақия
-Екінші астанасы-Алакөл жағасындағы Карантия
* 2 Қоғамдық құрлысы:
-Қаған-билеуші барлық билік қолында болды
-Ябғу- («Имек-байғу». «қимақ-ябғу») тайпа көсемдері (екі саты төмен)
-Шад-түтік- жеке тайпа көсемдері
-Ұлы қаған, кіші қаған, «ябғу-шад»- шонжарларға берілген лауазым-олардың барлығын қаған тағайындайды
- билеушілердің биліктері мұрагерлікпен берілген
-Билеуші ақсүйектер, он бір іс басқарушының үлестік биліктері мұрагерлікпен берілгенн.
-Әскери қызметкерлердің беделі күшті болған.Жаңа үлестік жерлер алып, әскер жасақтаған.
-Әскери-үлестік – тайпалық жүйемен басқарылған.
-Қарапайым халық мал өсіру мен айналысқан.
-Көшіп-қонуға мүмкіндігі жоқтарды-Махмуд Қашғари- бір ауылда отырғандарды -«жатақтар» деп аталған.
*Саяси тарихы:
-Сыртқы жаулардан қорғану үшін, жерін кеңейту үшін шапқыншылық жасаған
-IХ ғ-« тоғыз- ғұздар»- жерін басып алған
-Х ғ басында-Тоғыз- ғұздардың шекаралық қаласы-Шығыс Түркістандағы Жамлекес қаласын басып алған.
-Енесей бойындағы Қырғыздарға шабуыл жасады.
-Оғыздармен бейбіт келісім жасаған немесе соғыс жағдайында болған.
-X ғ-Қимақ жеріне Қарахан мемлекеті шабуыл жасайды
-XІ ғ жиілейді,осының әсерінен әлсіреді
-Ыдырау себептері
-Бірінші-өз ішіндегі қайшылықтар, қыпшақ тайпаларының билік үшін таластары
-Екінші-Шығыстан –батысқа қоныс аударған Түркі тайпалардың жер ұшін болған соғыс әсерінен күші ьасым тайпалар үстемдік етті
*Шаруашылығы:
-Қимақтарда мал шаруашылығы басым болған
-Гардизи – шарулар өз мырзаларының малын баққан, шамасы келгенше қой, жылқы, сиыр етін сүрлеген деп жазды
-Махмуд Қашғари-малсыздар жатаққа айналған.
-Байлар- үйлерін дуалдармен қоршаған.
-Кедейлер егіншілікпен айналысқан-жүзім, күріш, тары, арпа , бидай өсірген.
*Қолөнері:
- жүннен- киім- кешек, тұрмысқа қажетті бұйымдарды жасаған
-Темір қорыту мамандары нағыз шеберлер болған
-Ат –абзелдер жоғары дамыған.
-Қолөнердің ішінде- зергерлік өнерде жоғары дәрежеде дамыған
*Мәдениеті:
*Материалдық мәдениеті-киім түрлері,, қару-жарақ,құрал-сайман
*Рухани мәдениет
-деректер-археологиялвқ қазба жұмыстары жене жазба деректер мәліметі
-о дүниедегі өмір
-ата –баба рухына сиынған
-мәйітті өртеп күлін жерлеген
-көкке (аспанға), Тәңірге табыну
-қамыс қаламмен жазу жазған
- IX-X ғғ қола айналарда түрік жазуымен жазған
-Х ғ ісләм дінін қабылдағанын, Қимақ қағаны Жанақтың Ибн Хакан әл Қимақи аталуынан, жерлеу рәсімінен көруге болады
ІХ-ХІ ғғ алғашқы патриархалдық-феодалдық мемлекет болды