2.3. Metody oceny ryzyka na przykładzie projektów inwestycyjnych
Od trafności podjętych inwestycji zależy perspektywiczna konkurencyjność przedsiębiorstwa, jego udział w rynku czy możliwość generowania dochodów. Aby móc prawidłowo wycenić (oszacować), a następnie we właściwy sposób porównać efekty z nakładami trzeba przeprowadzić rachunek ekonomicznej efektywności inwestycji. W potocznym znaczeniu przez efektywność inwestycji rozumie się osiąganie zysków, wydajności, opłacalności itp.. Celem stosowanej analizy ekonomicznej efektywności przedsięwzięć inwestycyjnych jest więc prawidłowy pomiar i wycena efektów oraz nakładów, a następnie właściwe ich porównanie.
Metody statyczne można stosować do oceny efektywności zamierzeń inwestycyjnych przedsiębiorstwa we wstępnych fazach procesu ich przygotowania, gdy firma nie posiada jeszcze odpowiednio szczegółowej i rozbudowanej informacji o ich przyszłym kształcie, przebiegu, konkretnych rozwiązaniach lub do oceny mniejszych, o stosunkowo krótkim cyklu budowy i eksploatacji inwestycji. 70 Za zastosowaniem takich uproszczonych metod oceny przemawia ich prostota, komunikatywność, przystępność dla szerokiego grona praktyków. Ich wykorzystanie nie wymaga dobrej znajomości teorii ekonomicznych dla ich interpretacji, szerokiej i dokładnej informacji, żmudnych obliczeń. Ale trzeba też mieć pełną świadomość ich ułomności i skutków nie w pełni poprawnych decyzji inwestycyjnych, które można podjąć na ich podstawie.71 Do tej grupy metod można zaliczyć:
stopa zwrotu nakładów inwestycyjnych,
przeciętna stopa zwrotu nakładów inwestycyjnych (ARR),
okres zwrotu nakładów inwestycyjnych.
2.4. Metody ilościowe
Przeciętna stopa zwrotu nakładów inwestycyjnych ARR (Accounting Rate of Return) jest to relacja przeciętnego rocznego zysku z danej inwestycji pomniejszonego o wartość inwestycji do nakładów inwestycyjnych.
gdzie: i - okres eksploatacji inwestycji w latach (0...n)
Nii - suma zysków wygenerowanych z inwestycji w poszczególnych okresach eksploatacyjnych [zł]
I - nakład inwestycyjny [zł]. Przeciętna stopa zwrotu informuje, jaka część nakładu zostanie pokryta średniorocznym zyskiem. Ujemna wartość ARR oznacza, jaką część nakładu pokryją zyski z jednego roku eksploatacji inwestycji, a dodatnia jaką część rocznego zysku z inwestycji zostanie przeznaczona na inwestycję.
Okres zwrotu (payback period) jest miarą, która określa ile czasu potrzeba, aby suma przepływów pieniężnych z inwestycji pokryła poniesione na nią wydatki. Inaczej mówiąc, jest to liczba lat, w ciągu, których inwestorzy odzyskają swoje wydatki dzięki uzyskiwaniu dochodów z inwestycji, czyli nadwyżek finansowych (nadwyżka finansowa to suma zysku netto + amortyzacja). Metoda ta umożliwia sklasyfikowanie konkurencyjnych projektów inwestycyjnych według kryterium czasu potrzebnego do spłaty nakładu inwestycyjnego.
okres zwrotu nakładów = nakłady inwestycyjne .
inwestycyjnych (lata) zysk netto + amortyzacja
Przewagę uzyskuje ten projekt, który zapewnia najkrótszy okres zwrotu poniesionych nakładów. Przyjmuje się założenie, że im wcześniej zostaną wycofane zainwestowane kapitały, tym mniejsze jest ryzyko towarzyszące inwestycji, a zwolnione w krótszym okresie kapitały można angażować w inne przedsięwzięcia. Jednocześnie z reguły odrzucane są projekty, które nie zapewniają pewnego uznanego za minimalny (graniczny) okresu zwrotności. Złożone metody oceny inwestycji uwzględniają czynnik czasu, ponieważ wartość pieniądza zmienia się w miarę upływu czasu. Wszystkie podstawowe wielkości finansowe dotyczące projektu inwestycyjnego są realizowane w określonym czasie i mają charakter strumieni pieniężnych. W celu zapewnienia porównywalności wielkości ekonomicznych występujących w różnych okresach czasu przyjmuje się określony moment, jako bazowy (może być to moment rozpoczęcia lub zakończenia inwestycji - charakterystyczny dla przebiegu inwestycji) i wszystkie wielkości ekonomiczne występujące w rachunku przelicza się na jeden określony moment czasu. Do najczęściej prezentowanych dynamicznych metod szacowania opłacalności inwestycji należą:
wskaźnik wartości bieżącej netto NPV (Net Present Value),
wskaźnik wartości zaktualizowanej netto NPVR (Net Present Value Ratio),
wewnętrzna stopa zwrotu IRR (Internal Rate of Return).
Metoda wartości bieżącej (zaktualizowanej) netto pozwala określić rzeczywistą (aktualną) wartość nakładów i efektów związanych z danym przedsięwzięciem inwestycyjnym. Wartość zaktualizowaną netto definiuje się jako sumę zdyskontowanych oddzielnie dla każdego roku przepływów pieniężnych netto, zrealizowanych w całym okresie objętym rachunkiem, przy stałym poziomie stopy dyskontowej.72 Wartość zaktualizowaną netto można wyrazić za pomocą wzoru:
gdzie: NPV – wartość zaktualizowana netto,
NCF – przepływy pieniężne netto w kolejnych latach okresu obliczeniowego,
r – stopa dyskonta,
t – kolejny rok okresu obliczeniowego.
Za korzystne uważa się wszystkie projekty, których wartość zaktualizowana netto przybiera wielkości większe od zera lub równe zero. Oznacza to wówczas, że stopa rentowności badanego projektu inwestycyjnego jest wyższa od stopy granicznej lub jej równa. Ta stopa graniczna jest określona przez przyjętą do rachunku stopę dyskontową. Jeśli NPV jest mniejsze od zera, oznacza to, że przychody z projektowanej działalności nie zapewnią pokrycia wszystkich przewidywanych wydatków inwestycyjnych. Informacje, jakie daje NPV:
- NPV<0 - inwestycja jest nieopłacalna,
- NPV=0 - inwestycja znajduje się na granicy opłacalności,
- NPV>0 - inwestycja jest opłacalna, tym bardziej im większa wartość współczynnika.
Dokonując wyboru spośród alternatywnych rozwiązań należy przyjąć to, dla którego NPV jest największe.
Wskaźnik wartości zaktualizowanej netto NPVR jest to relacja NPV do zaktualizowanej wartości inwestycyjnych PVI (Present Value of Investement).
NPVR
=
NPV
PVI
PVI oblicza się analogicznie do NPV przyjmując zamiast NCF wartości nakładów w poszczególnych okresach czasu. NPVR daje informację podobną do stopy zwrotu (jednak z uwzględnieniem czynnika czasu, ryzyka itp.) jaką część zdyskontowanego nakładu stanowi zdyskontowany dochód. Dzięki temu wskaźnikowi można dokonać oceny możliwości finansowych przedsiębiorstwa do podołania wybranej inwestycji. Najbardziej opłacalnym rozwiązaniem jest to, dla którego wartość NPVR jest największa.
Wewnętrzna stopa zwrotu to stopa procentowa, przy której obecna (zaktualizowana) wartość strumieni wydatków pieniężnych jest równa obecnej (aktualnej) wartości strumienia wpływów pieniężnych. Jest to, więc stopa procentowa, dla której wartość zaktualizowana netto ocenianego przedsięwzięcia inwestycyjnego wynosi zero (NPV = 0). IRR pokazuje bezpośrednio stopę rentowności badanych przedsięwzięć. W praktyce oznacza to, że inwestycja jest opłacalna, gdy IRR jest wyższe od stopy granicznej, czyli stopy dyskontowej będącej najniższą możliwą do zaakceptowania przez inwestora stopą rentowności. Im większa jest różnica między IRR, a stopą graniczną lub kosztem kapitału, tym większa opłacalność i margines bezpieczeństwa danego projektu. IRR obrazuje rzeczywistą stopę zysku analizowanego przedsięwzięcia.
gdzie: i1 - poziom stopy procentowej przy którym NPV jest większe od 0
i2 – poziom stopy procentowej przy którym NPV jest mniejsze od 0
NPV1 - poziom NPV obliczony na podstawie i1
NPV2 - poziom NPV obliczony na podstawie i2
Zasadnicze znaczenie ma różnica między poziomem i1 a poziomem i2, różnica ta nie powinna być większa niż 1 punkt procentowy. Dzięki temu możliwe jest obliczenie wartości wewnętrznej stopy zwrotu z maksymalną dokładnością.Przy zastosowaniu metody wewnętrznej stopy zwrotu do oceny konwencjonalnego projektu inwestycyjnego, uznajemy go za opłacalny, gdy wewnętrzna stopa zwrotu jest wyższa od stopy zwrotu wymaganej przez decydenta (od kosztu kapitału). Wśród dwóch projektów inwestycyjnych za lepszy uznajemy projekt o wyższej wartości wewnętrznej stopy zwrotu. Przy nietypowych projektach obliczone IRR może przyjmować więcej niż jedną wartość. Zdarza się to w przypadkach, gdy w badanym przedsięwzięciu występują ujemne przepływy pieniężne nie tylko w latach początkowych, ale i końcowych. Jeżeli IRR przyjmuje dwie wartości a i b (gdzie b>a), to przedsięwzięcie jest opłacalne, jeżeli obliczona stopa procentowa jest większa od a i mniejsza od b, tj. a<d<b. Zdarza się także, że w niektórych przypadkach w ogóle nie można obliczyć IRR. Oczywiście metod oceny projektów inwestycyjnych jest dużo więcej. Omówione tu metody oceny projektów inwestycyjnych nie wyczerpują całego ich katalogu. Należy również pamiętać o tym, że zazwyczaj stosuje się kilka, wybranych metod jednocześnie. W niektórych przypadkach metody te mogą dać przeciwstawne wyniki. Dzieje się tak np. w przypadku stosowania jako kryterium metod NPV i IRR. Każda z przedstawionych metod posiada swoje zalety i wady, stąd też zarówno w teorii jak i praktyce możemy się spotkać z ich modyfikacjami (np. MIRR – zmodyfikowana IRR).
Rozdział 3. Ocena ryzyka projektu inwestycyjnego Kieleckiego Przedsiębiorstwa Robót Drogowych Sp. z o. o