2.Кластер құрамына кіретін субъектілердің ұйымдық-экономикалық механизмдері.

Кластерлерде тиім барлық салаларға таралады:

• жаңа салалардан келетін өндірүшілер НИР-ді ынталандырып, жаңа технологияларды енгізуге қажетті заттармен қамтамасыз етеді.

• Еркін ақпарат айналысы.

• Кластерішілік байланыстар, кейде олар кұтпгене жаңа өндіріске әкеледі.

• Адам ресурстары мен идеялары жаңа топтар құрады. .

Кластер қатысушылары

өндірушілер

жабдықтаушылар

Инжинирингтік фирмалар

Консалтинтік фирмлалар

Банктер және басқа несиелік мекемелер

Жоғары оқу орындары

басқарушылық органдар және әлеуметтік мекемелер

Ғылыми-зерттеушілік мекемелер

Мамандандандырылған бөлімшелер

Транспорт, энергетика, байланыс және т.б.

Көптеген елдерде салалық кластерлер бизнес байланыстарын ұйымдастырудың негізгі түріне айналды. Мысал ретінде, машина жасу кластері (Солтүстік Рейн-Вестфалия, Германия), биотехнологиялық (Сингапур), тамақ (Аризона, АҚШ), телекоммуникация (Италия), тамақ және аэрокосмостық (Испания) кластерлері.

Әдетте кластерлер келесі мақсаттарға қол жеткізу үшін құрылады:

• Кластерге қатысушылардың бәсекеге қабілеттілігін жаңа технологиялар енгізу арқылы жоғарылату.

• Аутосринг және қайта реформалау нәтижесінде жұмысбастылықты қамтамасыз ету.

• Басқарудың әртүрлі органдарында кластер қатысушыларының қызығушылығын қорғау және өткізу (лоббирование).

Кластер қатысушылары

Жоғары оқу орындары

өндіріс

жабдықтаушылар

басқарушылық органдар және әлеуметтік мекемелер

Ғылыми-зерттеушілік мекемелер

Консалтинтік фирмлалар

Инжинирингтік фирмалар

Мамандандандырылған бөлімшелер

Транспорт, энергетика, байлансы және т.б.

Банктер және басқа несиелік мекемелер

өндірістің бәсекелік тұрақтылығын талдау 3 сатыдан өтеді

• Сандық талдау

• Сапалық тлдау

• Класстерлерді талдау.

3. кесте – кластерлің стратегиялық талдануы

Кластер түрінің сипаттамасы	Аймақ үшін стратегиялық маңызы	Басқарушылық әрекеттер
1. салалық, кластерлік дамудың және ЖӨӨ-ң жоғары	Аймақ үшін өте маңызды	Белсенді қолдау
салалық дамудың төмендігі, кластерлік дамудың және ЖӨӨ денңейінің жоғарылығы салақы дамудың жоғары деңгейі, кластерлік дамудың төмен деңгейі және жоғары ЖӨӨ	Аймақ үшін өте маңызды Аймақ үшін өте маңызды	Белсенді қолдау Кластер құруды Белсенді қолдау
кластерлік және салалық дамудың төменңгі деңгейі, жоғарғы ЖӨӨ	Аймақ үшін мәселелік маңызы бар	Кластерлерді дамту мақсатында қайта құру
кластерлік және салалық дамудың жоғар деңгейі, төмен ЖӨӨ	Аймақ үшін орташа маңызы бар	Араласпау
салалық дамудың жоғары деңгейі, кластерлік даму мен ЖӨӨ-ң төменгі деңгейі	Аймақ үшін орташа маңызы бар	Араласпау
салалық дамудың төмеңгі деңгейі, кластерлік дамудың жоғары деңгейі, төмен ЖӨӨ	Аймақ үшін орташа маңызы бар	Араласпау
салалық дамудың, кластерлық дамудыңб ЖӨӨ-ң төмеңгі деңгейі	Аймақ үшін қатысты маңызды	Ресурстарды босату мақсатындағы кәсіпорындарды қайта құру

Өз-өзін бақылау сұрақтары

1. Кластерлер дамуына әсер ететін факторлар және олардың топтастырылуын атап беріңіздер.

2.Кластер құрамына кіретін субъектілердің ұйымдық-экономикалық механизмдері қандай?

3.Кластерлердің бәсекеге қабілетілігің және тиімділігінің көрсеткіштерін атап беріңіздер

Ұсынылатын әдебиеттер:

1) Портер М. «Международная конкуренция». М, Международные отношения, 1993г*.

2) Портер М. «Конкурентная стратегия» Пер.с англ. – М. 2006г.

3) Портер М. «Конкуренция» Пер.с англ. Издательский дом, 2002г*.

4) Цихан Т. «Кластерная теория экономического развития» Теория и практика управления. №5, 2003г.

5) Худова Л.Н. Кластерное развитие легкой промышленности отрасли, Алматы 2006

5-тақырып. Кластерлердің қалыптасуы мен дамуындағы мемлекеттің ролі

Лекцияның мақсаты: Кластерлердің қалыптасуы мен дамуындағы мемлекеттің ролін қарастыру

Лекцияның сұрақтары

1. Мемлекеттік реттеудің принциптері

2. Кластердің құрылуы мен дамуында мемлекеттің ролі

3. Кластерлер және инновациялық саясат

4. Мемлекеттің дамуы мен кластерлердің дамуы арасындағы аймақтық стратегиялық байланыс

5. Кластерлер мен шағын және орта бизнестің арасындағы өзара байланыс

6. Кластерлерді басқарудың ұйымдастырушылық-экономикалық механизмі

Лекцияның мазмұны

Қазақстанда кластерлерді құру мәселесіне әсіресе назарды 2003 – 2008 жылдарға арналған индустриалды – инновациялық стратегиясын жазағанда аударған. Кластерлерді құру мен дамыту үрдісі кезінде кластерлерді құру мен дамытудағы мемлекеттік саясаттың негізінде келесі принциптер болуы керек:

1. Алдыңғы тұтастық қағидасы – кластердің мақсаттары мен міндеттерін анықтау кезде сыртқы ортаның өзгеру динамикасын есепке алу қажет. Мақсаттарды анықтау кезде қазіргі қолда бао күштер, ресурстардың, қызығушылықтар мен шарт жағдайларының қатынасын ғана ескеріп қоймай, сонымен қатар мақсаттардың қол жеткізу сәтіндегі пайда болуы мүмкін әлеуеттерді есепке алу керек.

2. Кластерді көп сатылы мемлекеттік реттеу қағидасы. Үкімет өндіріс пен салаардың дамуының тұтастық бағдарламалары мен концептияларын тек қана мемлекеттік деңгейде ғана емес, сонымен қатар аймақтық деңгейде де құрылуы тиіс.

Жалпы ұлттық саясат шеңберңнде келесі мәселелерді шешуге бағытталған минималды стандарттар орнатылуы тиіс:

• заң жүйесін жетілдіру

• уақылылы шешім қабылдауды ынталандыру

• инновацияларды қолдау. Бірақ орталықтандыру мен қадаңдылықтың орнауына жол бермеу, себебі олар аймақтың салалары мен өндірістің еркіндігін шектейді.