Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
Кластердің экономикасы және ұйымдастырылуы.doc
Скачиваний:
3
Добавлен:
01.05.2025
Размер:
2 Мб
Скачать
☆
  • Бәсекелік артықшылықтар негізінде кластерлерді құру. Кейбір кластерлер үкіметтің қызметінен, ал кейбіреулері оның шараларына қарсы құрылады. Кластерлер локальды артықшылықтар бар жерлерде құрылады.

    Үкімет қазіргі кезде қызмет етіп жатқан және құрылып жатқан кластерлерді қолдау керек.

    1. мамандану негізінде кластерлердің құрылуы. Кластерлердің дамуын нығайту бәсекеге қабілеттіліктің артықшылықтары мен мамандану негізінде жүзеге асырылуы тиіс. Бұл қағида кластерлердің жергілікті ерекшеліктерін оның артықшылықтары ретінде пайдалануды, кластердің күшті жағына айналдыруды қарастырады. Мамандану саласындағы ізденіс, басқа аймақтағы кластерлерден бәсекелестеріне қарағанда көп тиімді. Мамандану, сонымен қатар нарық аясын кеңейту мен жаңа қажеттіліктерді қамтамыз етуге мүмкіндік береді.

    2. Тікелей инвестицияларды тарту. Инвестицияларға байланысты кластерлердің күшею мен кеңеюі мүмкін. Бірақ шетелдік инвестициялардың кластерердің құрылуына жеткіліксіз болып отыр.

    Осы жерде нақты мемлектеттің кластерлердің құрылуына қандай қолдау көрсете алатындығын анықтап алу қажет. Ол кадрларды дайындау мен қайта дайындау, инновациялық қызметтер мен технологиялық трансферттерді қолдау.

    1. Маманданған факторлардың дамуының қағидасы. Үкіметтің экономикалық саясаты өндірістік және қаржылық инфрақұрылымның дамуына қаражат салу негізінде макроэкономикалық тиімділікті жоғарылатуға бағытталуы тиіс.

    2. Прогрессивті факторлардың даму қағидасы. Уақыт өте келе барлық кластерлер дамып жетіледі. Осыған орай оның болашақтағы алға қойған мүдделері де өзгереді. Бастапқы кезеңде ол кластерлік инфрақұрылымды нығайту болса, кейін жаңашылдықтарды енгізуде шектеулердің болмауын қамтамасыз етеді.

    3. халықаралық деңгейдегі өзара байланыс қағидасы. Бұл қағида бір – біріне көршілес жатқан мемлекеттің кластерлерді құруда бірегей роль атқару керектігі айтады. Яғни экономикалық саясатқа бағытталатын кластер.

    4. жеке қоғамдардың және экономикалық топтар тарапынан криминалды, экономикалық, қаржылық және ақпараттық экспансияны болдырмау қағидасы.

    Қазақстан әртүрлі экономикалық секторын талдау барысында нарықтық, ұсыныстық, сұраныстық және даму болжамының ең тартымды жеті бағыт таңдалды:

    1. мұнай газды машина құрылысы

    2. жеңіл өнеркәсіп

    3. азық-түлік логистикасы

    4. транспорт және логистика

    5. металлургия

    6. құрылыс материалдарын өндіру

    7. туризм

    2.Мемлекеттің кластерлердің құрылуы мен дамуындағы ролі.

    Өндірісті ұйымдастырудың кластерлік тәсілдерінде мемлекеттік саясаттың қандай болуы керек? Әлемдік тәжірибеде бұл саясат көптеген өзгертулерден өтуде. Мемлекеттік қолдау қазіргі кезде жеке кәсіпорындар мен салаларға бағытталмаған. Оларды өзара байланысты жабдықтаушылар мен өндірушілер, тұтынушылардың жүйесінің құрылуына бағытталған.

    Мемлекеттің кластердің құрылуында атқаратын ролі әр түрлі болуы мүмкін. Мысалы, Финляндияда мемлекет кластерлердің құрылуында басты ролді атқарды. Ал АҚШ – та оның ролі минималды болды.

    Кластерлік талдау ЕО құрамындағы мемлекеттерде басты орын алады, сондай – ақ оның құрамында жаңадан енген елдерде (Словения, Венгрия) бар. Мысалы Словенияда оның индустрия салалары мен инновациялық жүйесінің географиялық орналасуы мен өзара байланысуын зерттей отырып бұл жерде әлеуетті кластерлерді анықтады. Барлығы 12 аймақ, 55 мың кәсіпорын, оның ішінде 46 сала қарастырылда. Нәтижесінде 10 әлеуетті кластер анықталып, олардың ары қарата дамуының бағдарламасы жасалып шықты. Осындай нализдер басқа да мемлекеттерде жүргізіледі және осы тәжірибе Қазақстанның экономикасы үшін қажет.

    Қазіргі кезде экономиканы салалар мен секторларға бөлу өзінің маңыздылығын жоғалтып отыр. Бірінші орынға кластерлер шықты. Ол – фирмалар мен ұйымдардың өзара байланыс жүйесі. Классикалық мысал ретінде Силикон алаңындағы технологиялық кластер немесе итальяндық аяқ-киім кластерін жасау алынып отыр.

    Бұрынғы ССРО – да «ғылыми- өндірістік комплекс» те, «аймақтық өндірістік кооперация» түсінігі де болған. Бірақ олардың еркіндіктері болған жоқ және олардың қызметі шектеліп отырды. Мысалы жабдықтаушыларды таңдау кәсіпорынның қажеттіліктерімен анықталған жоқ, ол жоғарыдан түскен бұйрықпен анықталды. Нәтижесінде аймақта өндірілетін бөлшектерді басқа республикалардын әкелуге мәжбүр болады.

    Дамыған мемлекеттерде кластерлік жүйені пайдаанудың өзінің тарихы бар. Финдік және Скандинавтік өндірісі толығымен кластерленген. АҚШ жартысынан көп кәсіпорындары осындай модель бойынша жұмыс істейді. Германия мен Франциядағы басты кластерлер өткен ғасырдың 50-60 жылдары қалыптасқан. Нәтижесінде кластерлер ішіндегі салалық топтардың өзара байланысы жұмысбастылықтың, инвестициялардың жоғарылауына және ұлттық экономикадағы алдыңғы қатарлы технологияларының таралуына әкеліп соқты.

    ЕО мемлекеттері кластерлік жүйесінің шотландтық моделін таңдаған. Бұл модельде кластердің неізі болып ірі кәсіпорын табылады. Ол өзінің қарамағына кішігірім фирмаларды біріктіру арқылы кластерлерді құрады. Сонымен қатар итальяндық модель бар, яғни бұл ірі кәсіпорындар мен кішігірім кәсіпорындардың өзара теңдігі.

    3.Кластерлер және инновациялық саясат

    Кластерлердің ерекшелігі болып оның инновацияларға бағытталуы болып табылады. Ең табысты кластерлер әдетте «технологиялық жарылыстың» болуы көзделетін жерде қалыптасады.

    Мемлекеттің инновациялық саясаттың 4 негізгі нысанын бөліп қарастыруға болады:

    • жаңа технологиялар мен тауарларды жасап шығару мен оларды енгізудегі тікелей бюджеттік қолдау

    • Әкімшілік реттеу салалық саясат негізінде жанама қолдау

    • Білім жүйесіне инвестициялар

    • Инновациялардың тез дамуын қамтамасыз ететін шаруашылық инфрақұрылымның элементтерін қолдау

    Қазіргі кезде Еуропалық Парламентте Бірегей Еуропалық ғылыми кеңістікті құру туралы мәселе көтеріліп отыр. Оның авторы ЕО ғылыми зерттеулер коммисары Филипп Бюскэн. Оның айтуы бойынша «Менің қолдап отырған ұсынысым 3 мақсатты көздейді:

    1. Еуропада ғылыми зерттеулер жүргізуді максималды жағымды жағдайларды қалыптастыру

    2. ғылыми зерттеулердің табыстылығына әсер ететін шараларды қолдау

    3. Еуропаның инновациялық плацдарм ретіндегі ролін күшейту.

    Кластерлердң құрылуы 3 сценарийда жүзеге асырылуы мүмкін:

    • «жоғарыдан төмен қарай»

    • Кластерлердіңмақсатты стратегиясын анықтау мен оны ресурстық қолдау

    • «төменнен жоғары қарай»

    Сонымен қатар кластерлерді қаржыландыру механизмі де аса маңызды болып табылады. Кластерлердің жұмысына жұмысалатын қаржылардың ішінде келесілерді атап өтуге болады:

    • кластерлерді құруға шығындар

    • инфраструктураны дамыту мен оны қалпында ұстап тұру шығындары

    • кластерлердің жеке жобалары мен бағдарламаларына шығындар

    Кластерледі қаржыландыру әдеттебюджеттен немесе ірі демеушінің есебінен жүргізіледі. Кейбір мемлекеттерде қаржыландыру аралас түрде жүргізіледі, яғни кәсіпорынның салымы – кластер қатысушысының және бюджеттік қаржыландыру (Германия), сондай-ақ олар бюджеттік қржыландырудың минималды көлемі болуы мүмкін (Ұлыбритания).

    Сонимен қатар қаржыландыруды әр түрлі бағдарламалар мен қорлардың есебінен жүргізгенде ресурстар интеграциялану мүмкіндігі қарастырылады. Әлемдік тәжірибеде шағын инновациялық кәсіпорындарды ынталандырудың бірнеше негізгі нысандары бар, сонымен қатар өндірістік кластерлік жүйелер шеңберінде:

    • тікелей қаржыландыру , олар жаңа өнім мен технологияларды шығару шығындарының 50 пайызын құрайды

    • несие беру, соның ішінд пайыссыз несие беру

    • Ғылыми – зерттеушілік жасауларға мақсатты дотациялар

    • Мүмкін болатын коммерциялық тәуекелді есепке ала отырып инновациялық қорларды құру

    • Жаңашылдықтарды енгізудегі шығынның 50 пайызын құрайтын қайтарымсыз несиелер

    • Жеке жасапшығаруларға мемлекеттік төлемдерді төмендету

    • Төлем төлеу мерзімін ұзарту немесе егер оар электр энергиясын үнемдеуге бағытталса төлемдерді тіптен алып тастау

    Жалпы әр түрлі компаниялар мен университеттер арасындағы инновациялық байланысты деңгейі бойынша мемлекеттер келесідей болып бөлінеді

    Исследовательская кооперация(между компаниями и университетами)

    Технологическая кооперация (между фирмами)

    1. Финляндия

    1.Финляндия

    1. АҚШ

    2.Жапоня

    1. Швейцария

    3.Нидерланд

    1. Швеция

    4.Швейцария

    1. Нидерланд

    5.АҚШ

    1. Ирландия

    6.Германия

    1. Германия

    7.Швеция

    1. Дания

    8.Дания

    1. Бельгия

    9.Норвегия

    10.Жапония

    10.Ирландия

    11.Норвегия

    11.Франция

    12.Ұлыбритания

    12.Бельгия

    13.Исландия

    13.Исландия

    14.Франция

    17.Италия

    18.Ұлыбритания

    Әлемдік тәжірибесі көрсеткендей кластерлер шағын бизнеске күшті әсер етеді.

    Біздің республикамызға байланысты айтатын болсақ бұрынғы «өндірістік алыптарды» қайта құрудан өткізу шағын және ірі бизнес, Үкімет пен жоғарғы оқу орындары арасындағы тығыз байланысты қажет етеді. Мұндай кластерлік тәсіл қажетті құралдар мен аналитикалық тәсілмен қамтамасыз етеді. Кластерлік тәсілді пайдаланатын шағын және орта бизнестің дамуына өз ықпалын тигізеді.

    Дегенмен, кластерлерге бірігудің мотивациялары жоғары болғанымен, көптеген шағын бизнес иелері үшін бұл оңай іс емес. Себебі олар өздерінің жекелігі мен қызметіне байланысты өркендейді. Сондықтан оларға ұзақ уақыт өздерінің бәекелестерімен, жабдықтаушылармен немесе тұтынушылармен тығыз байланыста болу расында үлкен тәуекел тудырады.

    Кластерлерді басқарудың ұйымдастырушылық – экономикалық механизмін көптеген факторларды ескере отырып жүзеге асыруға болады.

    Механиздер

    Механизм сипаттамасы

    Нарықтық механизмдер

    1. ұсыныс

    2. сұраныс

    3. баға

    Мелекеттік реттеу

    1. заңдық жүйе

    2. экономикалық әдістемелер :

    - салықтық-бюджеттік тетіктер

    - неиелік-қаржылық тетіктер

    - бөлу қатынастарын реттеу

    - валюталық реттеу

    - жоспарлау мен болжау

    -кедендік реттеу

    -аграрлық саясат

    -бағалық саясат

    - инновациялық саясат

    -инвестициялық саясат

    - экспортты-импортты саясат

    3. мемлекеттік қолдау

    4. әкімшілік әдістер

    Кластерді басқару сызбасы

    1.ұйымдастырушылық тетіктер :

    -өндірістік құрылымды оңтайландыру

    - басқару жүйесінің тиімді ұйымдастырылуы

    - Кластер ішілік (кластераралық) өндірістік қатынастарды ұйымдастыру

    2. экономикалық тетіктер :

    -стратегиялық жоспарлау

    - табыстар мен шығындарды басқару

    - инвестицияларды басқару

    -еңбек ресурстарын басқару

    Өз-өзін бақылау сұрақтары

    1. Мемлекеттік реттеудің принциптері қандай?

    2. Кластердің құрылуы мен дамуында мемлекеттің ролі қандай?

    3. Кластерлер және инновациялық саясат байланысы неде?

    4. Мемлекеттің дамуы мен кластерлердің дамуы арасындағы аймақтық стратегиялық байланыс қандай?

    5. Кластерлер мен шағын және орта бизнестің арасындағы өзара байланысы неде?

    6. Кластерлерді басқарудың ұйымдастырушылық-экономикалық механизмі қандай?

    Ұсынылатын әдебиеттер:

    1) Портер М. «Международная конкуренция». М, Международные отношения, 1993г*.

    2) Портер М. «Конкурентная стратегия» Пер.с англ. – М. 2006г.

    3) Портер М. «Конкуренция» Пер.с англ. Издательский дом, 2002г*.

    4) Цихан Т. «Кластерная теория экономического развития» Теория и практика управления. №5, 2003г.

    5) Худова Л.Н. Кластерное развитие легкой промышленности отрасли, Алматы 2006

    6-тақырып. Кластерлерді ұйымдастырудың әлеуметтік – экономикалық негіздері

    Лекцияның мақсаты: Кластерлерді ұйымдастырудың әлеуметтік – экономикалық негіздерін қарастыру

    Лекцияның сұрақтары:

    1. Қазақстанда кластерлердің құрылуы мен дамуының әлеуметтік-экономикалық алғышарттары.

    2. Кластерлердің қалыптасуы мен дамуының көздері.

    3. Кластерлердің құрылуы мен қызмет етуінің технико-экономикалық жағдайлары.

    Лекцияның мазмұны

    Мемлекеттің жоғары бәсекеге қабілеттілігінің негізі - жеке кластерлердің мықты позициялары болды, ал кластерлері жоқ ең күшті дамыған экономикасы бар мемлекеттердің табысы төмен болуы әбден мүмкін.

    Кластер құрылған кезде барлық өндірістік өнеркәсіптер бір біріне көмек көрсете бастайы. Тиім барлық байланыс бағыттары бойынша таралады. Басқа кластерлік салалардан келетін жаңа өндірушілер ҒЗТКЖ-ны ынталандыруда әртүрлі жолдарды пайдаланып, дамытуды жеделдетеді; сонымен қатар жаңа стратегияларды енгізу үшін қажетті құралдармен қамтамасыз етеді.

    Көптеген бәсекелестермен келісім – шаттары бар жабдықтаушылар мен тұтынушылардың каналы бойынша жаңашылдықтармен, ақмараттармен тез арада және еркін түрде алмасуы, кластер ішіндегі өзара байланыстар кейде тіпті күтілмеген бәсекелестіктің жаңа жолдары мен мүмкіндіктерін жасап шығарады. Адам ресурстары мен идеялары жаңа комбинацияларды құрайды. Кластер ішкі мәселелері шешудегі проблемаларды, фмрманың инеттілігін, икемсіздігін және бәсекелестер арасындағы кәсіпорынның бәсекеге қабілеттілігін жоғарылатуда және жаңа фирманың пайда болуына жағымсыз әсерін тигізетін немесе олардың қалыптасуына бөгет болуы мүмкін ауыз бірігушілікті болдырмау құралы болып табылады.

    Кластердің пайда болуы технологиялық тізбек арқылы жоғары тұтынушылық құндылығы бар тауарлардың берілуі, сонымен қатар кластердің негізін құраған фирмадан көмекші фирмаларға басқа да жоғары бәсекелестік артықшылықтардың берілуі арқылы сипатталады.

    Осылайша кластерлердің болуы ұлттық салаларда өзінің артықшылықтарын ұстап тұруды қамтамасыз етеді, яғни оны жаңаруға бейім мемлекеттерге шығармайды.Салада кластерлердің болу факторы ішкі бәсекелестердің тобы бар жерде оны құру және қалыптастыру үрдісін тездетеді. Өзара байланысты саладағы кластерлердің барлық фирмалары мен мамандандырылған, бірақ ұқсас технологияларға, ақпаратқа, инфрақұрылымға, адам ресурстарына инвестициялар жасайды. Бұл өз кезегінде жаңа фирмалардың пайда болуына әкеледі.

    Кластерлер күрделі қаржы салымдарының себебі болып табылады. Кластерлердің даму үрдісіде оған экономикалық ресурстар басқа шектелмеген салалардан келе бастайды. Себебі олардың кейбіреулері бұл ресурстарды кластерлер сияқты ұтымды пайдалана алмайды.

    Осылайша ұлттық бәсекеге қабілеттілік көп жағдайда жеке кластерлердің даму деңгейімен байланысты, яғни экономика дамуында маңызы зор.

    Өз-өзін бақылау сұрақтары

    1. Қазақстанда кластерлердің құрылуы мен дамуының әлеуметтік-экономикалық алғышарттары қандай?

    2. Кластерлердің қалыптасуы мен дамуының көздерін атаңыз

    3. Кластерлердің құрылуы мен қызмет етуінің технико-экономикалық жағдайлары?

    Ұсынылатын әдебиеттер:

    1) Портер М. «Международная конкуренция». М, Международные отношения, 1993г*.

    2) Портер М. «Конкурентная стратегия» Пер.с англ. – М. 2006г.

    3) Портер М. «Конкуренция» Пер.с англ. Издательский дом, 2002г*.

    4) Цихан Т. «Кластерная теория экономического развития» Теория и практика управления. №5, 2003г.

    5) Худова Л.Н. Кластерное развитие легкой промышленности отрасли, Алматы 2006

    7-тақырып. Өнеркәсіп саласындағы кластерлерді ұйымдастыру мен дамыту

    Лекцияның мақсаты: Өнеркәсіп саласындағы кластерлерді ұйымдастыру мен дамытуды қарастыру

    Лекцияның сұрақтары:

    1. ҚР өнеркәсіп салаларының ерекшеліктері мен даму тенденциялары.

    2. Өнеркәсіптік кластерлердің құрамы мен құрылымы (ауыр, жеңіл өнеркәсіп және т.б.).

    3. Өнеркәсіп салаларында кластерлер дамуының перспективалары.

    Лекцияның мазмұны

    «Тоқыма өнеркәсібі» кластері төңірегінде Оңтүстік Қазақстан облысында 2005-жылы 6-шілдеде Қ.Р-ң Президентінің Жарлығымен құрылған «Оңтүстік» ЕЭА инфраструктурасы өз дамуын жалғастырады. Оның пайда болу мақсаты – тоқыма өнеркәсібін, соның ішінде дайын өнім өндіру, біздің экономикамыздың әлемдік шаруашылық байланыстар жүйесіне енуін белсенділеу, дайын тоқыма өнім шығару үшін әлемдік сауда маркаларын өндірушілерді Қазақстанға тарту, жоғары технологиялы өндіріс құру, сонымен қатар сапаны жақсарту және тоқыма өнім ассортиментін кеңейту. Бүгінгі күнде ЕЭА-ты дамыту Кеңесі ЕЭА аумағында іске асырылатын бес инвестициялық жобаны мақұлдады: қайта құрастырушы тоқыма және бояушы бөлімшелі өндіріс арқылы дайын мақталы-қағаз маталарын шығаратын «Хлопкопром-Целлюлоза» ЖШС, «Каздемиртекстиль» ЖШС, «Oxy Textile» ЖШС, «Ютекс-KZ» АҚ, «Есенжол-Назар» ЖШС. Бұл мекмелер мақта талшықтарын шығаратын, мақтаны қайта өңдеуші заводтармен өндірістік тік-интеграциялы байланыста. Әйтсе де бұл мекемелер әртүрлі номерлі өрімдер шығарғандықтан, өзара бәсекеге түспейді. Аталған кәсіпорындардағы өндіріс көлемі жыл сайын артып келеді.

    «Құрылыс материалдары» кластері шеңберінде Астанада «Құрылыс материалдары» атты индустриалды аймақ құрылды. Оның территориясында ағаш өнімдерін шығаратын жоба іске асырылды. Бетон және темірбетон өнімдерін өндіру мен құру жобалары іске асырылуда.сонымен қатар құрғақ құрылыс ұнтақтарын, жиһаз, үй қаңқасын тұрғызу заводтарының құрылысы жоспарлануда.

    Алматы облысында қазіргі уақытта керамзитті кірпіш, керамо-гранитті және кафельді плитка, сэндвич-панельдер үшін минералды плитка (шыныталшық) өндірісінің жобалары іске асу сатысында. Жалпы Қазақстан бойынша құрылыс материалдары өнімдерінің көлемі артып келе жатқандығы байқалады. Мамандардың айтуы бойынша, ол мемлекеттік тұрғын үй бағдарламасы шеңберінде құрылыс көлемдерінің артуы есебінен орын алып отыр.

    «Құрылыс материалдары» кластерінде өндірілетін өнім көп жағдайда көлденең байланысатын өндірушілер арасында кең ассортиментке ие. Сондықтан құрылыс материалдарының барлық ассортиментіне кластерлік қатынас қолдану мүмкін емес. Берілген жағдайда кластерлік қатынасты қолдануға болатын бағытты анықтауға ғана болады. Мысалы, «Жиһаз бен ағаштан жасалған өнімдер» немесе «Лак бояушы өнімдер» кластерлері.

    Республикада тамақ өнеркәсібі де динамикалы сипатта дамуда. Оның барлық салаларында өндірістік өсу, шығарылатын өнім саны мен ассортиментін кеңейту байқалады. Сөйтіп, Шығыс Қазақстан облысындағы «Тамақ өнеркәсібі» кластері төрт басымды және бәсекеқабілетті бағыттан тұрады: май, сүт, ет және бидай.Облыстың жекелеген аудандарында тамақ өнеркәсібі өнімдерін өндіруге маманданған тағы он кластер құру жоспарлануда. Соның ішінде, бидай, ет, сүт, көкөніс пен балыққа бағытталған кластерлер құрылатын болады.

    Ауыл шаруашылық өнімдерін өндірушілерді тікелей және жанама мемлекеттік қолдау, Солтүстік аймақта аймақтық бидайды қайта өңдеуші және сүт кластерлерін, Оңтүстік аймақта көкөніс, сүт кластерлерін құруға ықпал ету бұл бағыттарды сәйкесінше әрі жоспарлы түрде дамытуға мүмкіндік береді. Солтүстік Қазақстан облысында кластерлік даму бидайды қайта өңдеумен тығыз байланысты. Алматы облысында көкөніс және сүт кластерлері құрылып, дамуда. Мұнда көкөніс өнімдерін қайта өңдейтін 19 мекеме бар. Облыстың ірі сүт заводтары: «Райымбек Агро» ЖШС және «ФудМастер» АҚ кіретін сүт кластерінің негізгі қатысушылары анықталған. Компаниялар ұзақ мерзімді сақтауға арналған сүт өнімдерін, концентратты сүт, йогурттар және ащысүтті өнімдерді шығарады.

    Қостанай облысындағы сүт кластерінің бүгінде 14 сүтті қайта өңдеуші кәсіпорындар, 42 сүт өнімдері фермалары, ғылыми-оқыту ұйымдары мен мекемелері, лабораториялар, дистрибьютерлік орталық, «Мал өнімдері корпорациясы» АҚ, даму институттары, несие мекемелері мен ұйымдары, қоғамдық ақпараттық-консультациялық орталықтар мен бірлестіктер, қаптамаларды өндіретін компаниялар.

    Сайып келгенде, «Тамақ өнеркәсібі» кластерін жүзеге асыру шаралары потенциалды қатысушыларды жаңа және қолда бар өндірістерді жетілдіруге итермеледі. Тамақ өнеркәсібіне кластерлік көзқарас ақталған және ол бұл бағытта нақты мемлекеттік қолдау алуы тиіс.

    Батыс Қазақстан облысында «Мұнай-газ машина жасау» пилот кластері іске асырылуда. Кластерлік бастаманы жүзеге асыру шеңберінде Қазақстан Республикасының «Пайдалы қазбалар және пайдалы қазбаларды пайдалану туралы» Заңы мен Салық кодексіне өзгерістер мен толықтырулар енгізілген болатын. Отандық өндірушілер мен шет елдік инвесторлар үшін Бірыңғай құжаттар тізілімі жасалған.

    «Алгоритм» Технопаркі ЖШС базасында машина жасау комплексі кәсіпорындарының материалдары мен өнімдерін диагностикалау үшін бақылауды бұзбайтын лабораторияларды құруға жұмыстар атқарылды. Германия, Америка, Ресейдің жетекші фирмаларының құрал-жабдықтары орнатылды. Қазіргі уақытта лабораторияларды аттестациялау мен аккредитациялау бағытында жұмыстар жүргізілуде.

    «Алгоритм» технопаркі ЖШС облыстық бюджеттен бөлінген 263 миллион тенге негізінде Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан Агротехникалық университетімен бірлесіп оқу орталықтарын ашты. Бұл автоматты жобалау жүйесінің, прототиптеу жүйесінің, ЧПУ станоктарымен технологиялық жұмыстардың сабақтары болып табылады. Жапондық компониялардың құрал-жабдықтары орнатылған. Осының барлығы аталған университеттің машина жасау факультетінің студенттерін қазіргі заманғы құрал-жабдық негізінде оқытып, халықаралық стандарттар деңгейінде мамандар дайындауға, өнеркәсіптік кәсіпорындардың технологтары мен инженерлерінің квалификациясын көтеріп, қайта даярлауды ұйымдастыруға, машина жасау сферасында ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстар өткізуге мүмкіндік береді.

    Отандық кәсіпорындарды жіберуші технологиялармен қамтамасыз ету және РГУ «Микрография» ҒЗИ мен «Алгоритм» технопаркі ЖШС базасы негізінде инновациялық жобаларды өңдеуге жағдай жасау мақсатында мұнай-газ машиналарын жасау өніміне жобалық-технологиялық құжаттама жасайтын жобалық-конструкторлық бюро құрылған болатын. РГУ «Микрография» ҒЗИ-ның жөндеу цехі базасы негізінде конструкторлық технологиялық орталықта дайындалған және сәйкес сынақтар жүргізуге құжаттардың тәжірибелік үлгілерін әзірлейтін тәжірибелік-эксперименттік өндірісті құру жоспарлануда. РГУ «Микрография» ҒЗИ мен «Алгоритм» технопаркі ЖШС-нің арасында оптикалық талшықты кабель өндірісіне жұмыстары басталған болатын.

    Өз-өзін бақылау сұрақтары

    1. ҚР өнеркәсіп салаларының ерекшеліктері мен даму тенденциялары қандай?

    2. Өнеркәсіптік кластерлердің құрамы мен құрылымын (ауыр, жеңіл өнеркәсіп және т.б.) атаңыз

    3. Өнеркәсіп салаларында кластерлер дамуының перспективалары қандай?

    Ұсынылатын әдебиеттер:

    1) Портер М. «Международная конкуренция». М, Международные отношения, 1993г*.

    2) Портер М. «Конкурентная стратегия» Пер.с англ. – М. 2006г.

    3) Портер М. «Конкуренция» Пер.с англ. Издательский дом, 2002г*.

    4) Цихан Т. «Кластерная теория экономического развития» Теория и практика управления. №5, 2003г.

    5) Худова Л.Н. Кластерное развитие легкой промышленности отрасли, Алматы 2006

    8-тақырып. Агроөнеркәсіптік кешендегі кластерлерді ұйымдастыру мен дамуы

    Лекцияның мақсаты: Агроөнеркәсіптік кешендегі кластерлерді ұйымдастыру мен дамуын қарастыру

    Лекцияның сұрақтары:

    1. Агроөнеркәсіптік кешен жүйесіндегі кластерлер

    2. Қазақстандағы тоқыма өнімдері өндірісінің кластерлер жобасы

    Лекцияның мазмұны

    Агроөнеркәсіптік кешен (АӨК), аймақтың әлеуметтік-экономикалық дамуына жағдайлар АӨК-де жасалатындықтан, аймақтық экономиканың негізін құрайды. Қазіргі уақытта АӨК аймақ экономикасының ірі әрі маңызды секторларының бірі болып табылады. Оның негізін жалпы аймақтық өнімнің 6,2% құны келетін ауыл шаруашылығы құрайды. Соңғы жылдарда ауыл шаруашылығы өндірісінде экономикалық өсу байқалады.

    1. кесте. АӨК-ң туыс және қолдаушы салалары.

    Қолдаушы салалар

    Туыс салалар

    • ауыл шаруашылық машина жасау

    • ауыл шаруашылық техникаларын жөндеу

    • жемдік

    • микробиологиялық

    • құрама жемдік

    • минералды тыңайтқыштар мен өсімдіктерді қорғау әдістері

    • тұқым шаруашылығы

    • ветеренария

    • отын-энергетикалық кешен

    • қаржы-несие мекемесі

    • сақтандыру ұйымдары

    • құрылыс

    • көлік

    • мепиорация

    • білім беру

    • қайта өңдеуші

    • тамақ

    • жеңіл

    • тамақ және жеңіл өнеркәсібінің машиналарын жасау

    • тамақ және жеңіл өнеркәсібінің құралдарын жөндеу

    • сауда-делдалдық ұйымдар

    Қазіргі уақытта өз негізіне рыноктық құралдарды мемлекеттік қолдау әдісіне сәйкес қазіргі заманғы талаптарға сай АӨК-ді дамытудың жаңа құрылғыларын жасауда үлкен жұмыстар атқарылып жатыр.

    Қазіргі уақытта, белгілі бір оң тенденцияларға қарамастан, Қазақстан экономикасының аграрлы секторы тиімсіз болып табылады. Осыған байланысты, АӨК құрылымының өз шаруашылық қызметінде өндірістік және ғылыми-техникалық қызмет көрсету кәсіпорындарымен өзара байланысты күшейту, жаңа технологиялық және ұйымдық негізде тауарлар мен қызмет көрсетудің жоғары тиімділікті өндірісін құру, кәсіпкерлік қызмет үшін жағымды жағдай туғызу, кластерлерді дамыту сияқты факторлардың рөлі арта түседі. Бұл арада аграрлық сфераның тосын агроклиматтық жағдайларға тәуелділігі, қазіргі жағдайда кәсіпкерлік пен инновациялық қызмет белгілеріне ие болып, аграрлық рынокты талдауды негіздейтін өндірістің маусымдық сипаты ескерілуі тиіс. Қазақстанның аргарлық сферадағы қазіргі кездегі жағдайын өзге мемлекеттердегі аграрлық сектордың жағдайымен салыстыра қарастыру оның дамуының төменгі деңгейін көрсетеді. Біздің мемлекетіміз сауда мен шикізатты импорттаушы, ауыл шаруашылық өндірісі тұрақсыз, агроөнеркәсіптік өндірісті реттеудің әлсіздігімен сипатталады. Бұл арада өзге мемлекеттерде азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуде қазіргі орын алып отырған жағдайда, аймақтық АӨК дамуымен, оның өндірістік құрылымымен, аграрлық саясатты іске асырауда аймақтық АӨК-ді оның құрылу және функциялану спецификасын есепке ала отырып, АӨК жүйелері мен салаларын мемлекеттік қолдау мен реттеу құрылғыларымен тығыз байланысты болып келеді. Агросфера күрделі әлеуметтік-экономикалық және агробиологиялық жүйе болғандықтан, мемлекеттің аграрлық саясатын іске асыру ретінде ол өндіріс (ауыл шаруашылық және агроөнеркәсіптік) шеңберінде ғана шектелмеуге тиіс. Аграрлық сфераны құруда «2006-2010 жылдарға арналған Батыс Қазақстан облысының агроөнеркәсіптік кешенін дамыту» аймақтық бағдарламасында атап көрсетілгендей, оны өмірді қамтамасыз ету (сауда өндірісі), тіршілік қарекеті (ауылдық жерлерде өмір сүру сапасының шарты), өмірлік орналасу (мекендейтін ортаны игеру) ресурстарының маңыздысы ретінде көңіл бөлу керек.

    Аймақта аграрлық қайта құру тактикасы мен стратегиясы келесі проблемаларды қозғайды:

    • агроөнеркәсіптік өндірістің қазіргі заманғы индустриалды базасын құру мен жаңарту;

    • тұрақты ауыл шаруашылығын жүргізудің табиғи-климаттық және әлеуметтік-экономикалық шектеулерін анықтау;

    • облыстың қажетті деңгейдегі азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуде әлеуметтік-бағытталған нарық талаптарын қалыптастыру;

    • нақты азық-түлік тауар өндірушілерді мемлекеттік қолдаудың құрылғыларының құқықтық-нормативтік және рыноктық құралдарын анықтау, ауыл шаруашылығының бағалық реттеу;

    • аймақтың агроөнеркәсіптік өндірісінің ресурстық потенциалын ұтымды пайдалану жолдары мен өндірістің салалық, сонымен қатар территориялық құрылымында қажетті ілгерілеуді анықтау;

    • аймақтың АӨК-де тік және көлденең өндірістік кооперациялар мен интеграцияларды ұйымдық шарттарын құру мен заңды қамтамасыз ету;

    • аграрлық секторда жерді тиімді пайдалануды қамтамасыз ету, ауыл шаруашылық жер айналысының нарықтық және нарықтық емес нысандарын қолдану, заңға сәйкес ауылдық жерлерде жер қатынастарын реттеу;

    • аймақтың ауылдық жерлерінде лайықты тіршілік қарекетін қамтамасыз ету мен мекендейтін ортаның инфрақұрылымын орналастыру.

    Аймақтық аграрлық саясатты жетілдірудің негізгі мақсаттары: аймақтық аграрлық саясатқа кешенді сипат беру, өндіріс құрылымын аймақтың табиғи-климаттық ерекшеліктерін есепке ала отырып оңтайландыру, шаруашылық жүргізудің көпқырлы нысандарында рыноктық серіктестік құру, ауыл тұрғындарының лайықты өмір сүру деңгейін қалыптастыру, аймақ территориясында азық-түлік қауіпсіздігі пен өмірлік орналасуды (игеру деңгейі) қамтамасыз етуді іске асыру болып табылады. Қазіргі жағдайда аймақтық АӨК-тің тиімділігін арттырудға қатысты мемлекеттік саясаттың басымды бағыттары агроөнеркәсіптік кешен өндірісін мемлекеттік қолдау мен қорғау,ауыл тұрғындарын әлеуметтік және экономикалық жағдайын жақсартуға стимулдау, ауыл шаруашылық өнімдерін өндіру мен қайта өндірудің коорпоративті және бейімделген құрылымдарын құру мен дамыту. Аймақтың қаржы-несиелік құрылымдарымен байланысты нығайту, соның ішінде инвестициялық және инновациялық қызметті дамыту аумағында АӨК-ң кәсіпкерлік құрылымын іскерлік белсенділігін пайдаалану.

    АҚШ, Канада, Франция, Германия және өзге де елдердің фермерлік шаруашылығының даму тәжірибесін әдеби көздер негізінде зерттеу экономиканың аграрлық секторының дамуында мемлекеттің рөлі әкімшілік аудандар деңгейінде де, селолық деңгейде де әлеуметтік бағытталған экологиялық-экономикалық жүйелердің мақсаттары мен міндеттерін қоюмен анықталады деп тұжырымдауға мүмкіндік береді. Мемлекеттің перспективалы дамуы тұрғысындағы маңызды проблемаларды шешпей, әлеуметтік және экономикалық сипаттағы міндеттерді шешу мүмкін емес.

    1. Қазақстандағы тоқыма өнімдері өндірісінің кластерлер жобасы. Әлемдік тенденцияға шолу. 2003 жылы бүіл әлем бойынша киім-кешек пен тоқымаға сұранысты қанағаттандыру көлемі 53,5 млн. тоннаны (ақша түрінде -630 млрд. USD) құрады. Мұнда бұрынғы КСРО, Орталық және Шығыс Европаның үлесіне 2,7 млн. теңге, ал Қазақстанға - 0,14 млн. теңге келеді.

    ДСҰ шеңберінде тоқыма өнімдеріне квота бөлу процесі жүріп жатыр. Бұл бұрынғы КСРО, ЕО пен Канаданың қорғалған рыноктарына қол еркін жетімділікті тоқтатпайды. Аталған рыноктарға еркін кіруге Қытайдың ізінен әлемнің көптеген мемлекеттері мүмкіндік алады.

    Жаңа өндірістік және ақпараттық технологияларды енгізу, сонымен қатар әлемдік нарықтағы жоғары бәсекелестік нәтижесінде тоқыма өнеркәсібі айтарлықтай қайта құрулар мен модернизацияларды бастан кешірді.

    Халықаралық және аймақтық рыноктардағы тоқыма саласының бәсекеқабілеттілігіне әсер ететін жоғарыда көрсетілген факторларды ескерсек, Қазақстан тоқыма мен тігін саласының өндірістік қуаттарын шоғырландыру үшін сегменттер мен нишаларды анықтау қажет.

    Эскпорт пен импорттың қатынасы мен ассортименттік анализге сүйенсек, Қазақстандағы тоқыма өндірісінің потенциалды сегменттері ретінде төмендегілерді көрсетуге болады:

    • Джинсы матасы

    • Трикотаж

    • Түкті (махровый) маталар мен өнімдер

    • Төсек орын

    • Техникалық тоқыма (Оңтүстік Қазақстан облысындағы «Оңтүстік» ЕЭА)

    • Дайын трикотаж өнімдері

    • Дизайнерлік киім

    • Арнайы киім («Оңтүстік» ЕЭА мен Алматы қаласы)

    Ағымдағы жұмыс нәтижелері. Қазақстандағы тоқыма өнімдерінің кластерін ұйымдастыру шеңберінде мынадай жұмыстар атқарылды:

    • Тоқыма және мақта салаларының кәсіпорындарының жетекші мамандары мен басшыларымен кеңейтілген кездесулер өткізілді;

    • Елде бірінші халықаралық тоқыма және мақта конференциясы (Астана, 12-мамыр 2005 жыл)

    • Кластердің болашақ қатысушыларымен бірлесе отырып, «Мақта саласының дамуы туралы» заң жобасы мақұлданды.

    • Арнайы «Оңтүстік» ЕЭА құрылды

    • Тауар өндірушілер үшін тиімді жағдайларда БРК-Лизинг компаниясымен алғашқы келісімшарттар жасалды. (Төменгі пайыздық деңгей, кепілмен қамтамасыз етілмеген несие алу мүмкіндіктері)

    • Саланы дамытуда өз пікірлерін білдіретін халықаралық эксперттерді тарту

    • Қазақстан Республикасының Үкіметі мақта саласының көктемгі-егістік және жинау жұмыстарына қаражат бөлді

    • Халықаралық конференцияларға қатысу мен Қазақстанға инвесторларды, жабдықтаушылар мен тұтынушыларды тарту мақсатында веб-сайт құруда үлкен ауқымды ақпараттық компания құрылды.

    • Іскелік келіссөздер шеңберінде Түркия, Германия, Ұлыбритания мемлекеттерінің ЕЭА-мен, салалық министрліктермен, сауда-өнеркәсіптік палаталармен,тоқыма өнеркәсібінің кәсіпорындарының өкілдерімен келіссөздер жүргізілді.

    • Сала дамуының негізгі мәселелері, сонымен қатар ICAC, World Bank және Cotton Outlook өкілдерімен серіктестіктің мүмкін жолдары талқыланды.

    Қазіргі уақытта мынадай жұмыстар атқарылып жатыр:

    • Қазақстандағы мақтаны сертификаттау жүйесі мен стандарттарды өңдеу:

    • Мақта сапасын бағалаудың тәуелсіз агенттігін ұйымдастыру (100% сертификаттау)

    • Отандық тауа өндірушілер үшін тауарды нарықта жылжыту Орталығын құру (Алматы)

    • Қазақстанның жеңіл және тоқыма өнеркәсібіне, соның ішінде «Оңтүстік» ЕЭА үшін де отандық немесе/және шетелдік инвесторларды іздеу және тарту;

    • Мақтаны қайта өңдейтін үлгілік завод салу;

    • Бәсекеқабілеттілік пен Қазақстанның мақта, тігін және тоқыма өнеркәсібінің өнімділігін бағалау факторларын жетекші-елдердің көрсеткіштерімен салыстыру арқылы анализ жасау, үздік тәжірибе негізінде рекомендация жасау;

    • Кәсіпорынды ЕЭА қатарына қосу үшін балама мүмкіндіктерді іздеу;

    • Арыс станциясындағы транспорттық-логистикалық орталық жобасын өңдеу;

    • Қазақстанның жеңіл және тоқыма өнеркәсібінің техникалық регламент жүйесін жасау;

    • Салалық кластерлерді мемлекеттік қолдау шаралары бойынша ұсыныстарды реттеу.

    Алдағы уақытта жоспарлануда:

    • Кластердің координациялық кеңесін ұйымдастыру;

    • Мақта өндірушілердің коорпоративін құру;

    • Фермерлерге білім беретін және тренинг ұйымдастыратын орталық құру;

    • «Сапа маркасы» атты бағдарлама ұйымдастыру;

    • Кластер қатысушыларына білім беру сұраақтарына жауап беретін комитет құру;

    • Қазақстанда контрафактілі өнімнің деңгейін төмендету;

    • Сапа мен кәсіпорын жұмысының өнімділігін арттыру бойынша бағдарлама ұйымдастыру.

    Болашақта мақсатты түрде:

    • Қазақстанның мақта бойынша Консультациялық комитетке кіруін тездету;

    • Тоқымалы кластер құру;

    • «Синтетикалық және аралас маталар өндірісін дамыту» бизнес-жоспарын жасау.

    «Оңтүстік» еркін экономикалық аймағы. Қазіргі уақытта халықаралық консалтингтік Werner International компаниясы ЕЭА концепциясын жасап шығарды. Шетелдік инвесторларды тарту мақсатында Германия мен Түркияда іскерлік кездесулер ұйымдастырылды. ЕЭА-ты мақсатты түрде дамытуға бағытталған тоқыма саласының тізімі анықталды

    Өз-өзін бақылау сұрақтары

    1. Агроөнеркәсіптік кешен жүйесіндегі кластерлердің ерекшеліктері?

    2. Қазақстандағы тоқыма өнімдері өндірісінің кластерлер жобасы қандай?

    Ұсынылатын әдебиеттер:

    1) Портер М. «Международная конкуренция». М, Международные отношения, 1993г*.

    2) Портер М. «Конкурентная стратегия» Пер.с англ. – М. 2006г.

    3) Портер М. «Конкуренция» Пер.с англ. Издательский дом, 2002г*.

    4) Цихан Т. «Кластерная теория экономического развития» Теория и практика управления. №5, 2003г.

    5) Худова Л.Н. Кластерное развитие легкой промышленности отрасли, Алматы 2006

    9-тақырып. Инфрақұрылым мен қызмет көрсету сфераларындағы кластерлерді ұйымдастыру мен дамуы

    Лекцияның мақсаты: Инфрақұрылым мен қызмет көрсету сфераларындағы кластерлерді ұйымдастыру мен дамуын қарастыру

    Лекцияның сұрақтары

    1. Қызмет көрсету мен инфрақұрылым сфераларының ролі мен мәні.

    2. Кластерлердің қалыптасуы мен дамуының ерешеліктері және қызмет көрсету мен инфрақұрылым сфераларындағы олардың мазмұны.

    Лекцияның мазмұны

    «Металлургия», «транспорт және логистика», «текстильді өнеркәсіп», «құрылыс материалдарын өндіру», «тамақ логистикасы», «туризм», «мұнай газ бен машина жасау саласы» бағытындағы жеті пилоттық кластерлердің құрылуы мемлекеттің 2005 жылғы 25 маусымындағы қаулысымен анықталып, қабылданған. Кластерлік иницативаны тиімді жүргізу мақсатында заңдардың орындалуы, инфрақұрылым элементтерінің құрылуы, инвестициялық жобалардың тиімді жүргізілуі және кадрлармен қаматамасыз ету мәселелерінің шешімі бойынша жалпы жүйелі іс-шаралар қарастырылады.

    Қарағанды облысындағы «Металлургия-металл өңдеу» кластеріне метал өнімдерін өндіретін және машина жасаумен айналысатын 52 кәсіпорын жұмыс істейді. Метал өңдеу, металлургия, машина жасау саласына байланысты іскерлік белсенділікті арттыратын, бірден-бір орталық негізінде 2005 жылы «Мелаллургия-металл өңдеу» кластерінің Координациялық Кеңесі құрылды. Қазіргі таңда Қарағанды облысында кластерлерді дамытуға байланысты Индустриалды парктің құрылыс инфрақұрылымы жүргізіліп жатыр. 2008 жылдың 1 шілдесінде «АрселорМитталТеміртау» АҚ жұмысын жүргізе бастады. «Ast Etalon Crown» ЖШС де литографияны өндіруге байланысты линия қараусыз қалды.

    Сондай-ақ, облыстарды «Silicium Kazakstan» ЖШС компаныясының 110 миллион долларды құрайтын жобасын жаңа зауыт құрлысынан металлургиялық кремния өндіруге бағыттаған.

    Жобаның сәтті жүзеге асырылуы жаңа білім өндірісін құруға септігін тигізеді. «Транспорттық логистика» кластері Қазақстан Республикасы Президентінің 2006 жылғы 11 сәуірдегі қаулысымен Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі Транспорттық стратегиясы негізінде жүргізіледі. Аталмыш кластердің жобасын құрудың бастапқы кезінде транспорттық инфрақұрылым модернизациясы мен дамуы, сонымен бірге тасымалдау жұмыстары, автомобильдерді тасымалдау, халықаралық стандарттарға сай ұлттық мәселелер қарастырылды.

    Пилоттық жобаның енуі негізінде «Астана-Контракт» халықаралық стандарттар бойынша логистикалық орталық өз жұмысын бастап кетті. Жоба «Астана-Контракт» АҚ ның Алматы-1 теміржол станциясы аумағындағы дамуын қарастырады. Статистикалық мәліметтер бойынша 2008 жылдың мамыр айында, авто жолдарда және республиканың маңызы бар қалалары маңында орналасқан жолдарда 121 ТЖО, 1 192 АЗС, 1 273 тамақтану пунктері және сауда орындары, 83 қонақүй, 71 автотұрақ, 196 жарнама обьектілері және 139 қызмет көрсету обьектілері орналасқан.

    «Батыс Еуропа-Батыс Қытай» жобасы трансконтенентальды автожол ұйымы негізінде жүзеге асырылып жатыр. Индустрия және Сауда Министрі шекара бойынша халықаралық орталық «Харгос» бірлестігімен 2007-2011 жылдаға бағытталған баідарламаны жүргізуде. Осы жоба негізінде Алматы облысындағы Панфилов ауданында орналасқан қазақ-қытай елдерінің шекарасында «Харгос-Шығыс қақпасын» орналастыру көзделіп отыр.Ал Шығыс Қазақстандағы Саратов облысының Қазақстан мен Ресей шекарасында «Қазақстанның Шығыс қақпасы» және «Тасқала-Озинки» құрғақ халықаралық порттар бірлестігі орналасқан. Жоба бойынша бұл құрғақ порттар біртұтас порттарды кіріктіретін және арнайы экономикалық зона «Морпорт-Ақтау» транспорттық-логистикалық Ортаазиялық транспортты Ортаазмялық каридор ретінде қарастырады. Сонымен қатар, республиканың маңызы бар қалаларында транспортты-логистикалық орталықтарды құруға байланысты жұмыстар жүргізілуде.

    Туристік сала қазіргі таңда қарқында түрде дамуда. Туризмнің бәсекеге қабілетті сала деңгейіне жетуіне болатын үлкен мүмкіншілігі бар. Туристік кластерлерге барлық тұрмыстық және коммуналды қызметтер кіреді. Туристік Сала бойынша қызмет ететін ұйымдардың саны жыл сайын артып отыр( қонақ үйлер, музейлер, театрлар, тарихи және мәдени ескерткіштер, демалыс парктері, санаториялы-курортты мекемелер). Ішкі, яғни еліміздегі құндылықтарды көруге байланысты туристердің санының артуы негізінде туристік марштуттар да көбеюде. Сауықтыру орталықтарының көлемінің өсуі де назардан тыс қалмауда.

    Қазіргі таңда Қазақстандағы туристік орталықтардың аймақтық білім алуға мүмкіншілігі зор. Мысалы, Қазақстанда дүниежүзіне әйгілі каток «Медео» және шаңғы алаңы «Шымбұлақ», спорттық сауыттыру кешені «Табаган», биік таулы курорт «Ақбұлақ» және т.б. керемет туристік орталықтар бар.

    «Туризм» кластерінің қатысушылары горизантальды, сонымен қатар вертикальды байланыстар арқылы дамуда. Туристік сала экономиканың аса ерекше мүмкіншілікке ие саласы ретінде қала береді.Туристік саланы дамыту үшін қонақүйлер құрылысын жүргізу, кемтингтер, туристік орталықтар, ресторандар, басқа да инфрақұрылымды дамытуды талап етеді. Ал бұл өз кезегінде жеңіл және тамақ өнеркәсібінің және құрылыс материалдарының өндірісінің артуына өз үлесін қосады.

    Тұтастай алғанда Қазақстандық кластерлердің артықшылықтары жобаға сай жүргізіліп жатыр. Ұзақ уақыттық мүмкіншілігі бар кластерлер, олар тік және көлденең байланыс бойынша орналасқан кластерлер. Әйтсе де, әлемдік тәжірибеде толыққпнды функционалды кластерлерді құру үшін әлі де уақыт қажет екендігін көрсетеді.

    Өз-өзін бақылау сұрақтары

    1. Қызмет көрсету мен инфрақұрылым сфераларының ролі мен мәні қандай?

    2. Кластерлердің қалыптасуы мен дамуының ерешеліктері және қызмет көрсету мен инфрақұрылым сфераларындағы олардың мазмұны?

    Ұсынылатын әдебиеттер:

    1) Портер М. «Международная конкуренция». М, Международные отношения, 1993г*.

    2) Портер М. «Конкурентная стратегия» Пер.с англ. – М. 2006г.

    3) Портер М. «Конкуренция» Пер.с англ. Издательский дом, 2002г*.

    4) Цихан Т. «Кластерная теория экономического развития» Теория и практика управления. №5, 2003г.

    5) Худова Л.Н. Кластерное развитие легкой промышленности отрасли, Алматы 2006

    10 Тақырып. Ұлттық экономика жүйесіндегі кластерлер қызметін талдау

    Лекцияның мақсаты: Ұлттық экономика жүйесіндегі кластерлер қызметін талдау

    Лекция сұрақтары

    1. Кластерлердің қалыптасу мен даму тиімділігін талдау.

    2. Кластерлер қызметінің және олардың бәсекеқабілеттілігін сандық және сапалық талдау.

    3. Кластерлер қызметінің өсуі мен даму резервтерін анықтау.

    Лекцияның мазмұны

    Кейбір аймақтарда бір – бірімен байланысты кәсіподақтарының экономикалық агломерация үрдісі тізбектелген өндіріс кезінен – ақ белгілі болған ХХ ғасырдың соңынан бастап, аймақтардың экономикалық өсу факторы ретінде кластерлердің дамуы жаңа қарқын алды. Бүкіл әлемдегі экономистер кластерлер пайда болған аймақ экономикалық өсудің көшбасшысы болатындығына көздерін жеткізуде. Мұндай көшбасшы – аймақтар тек аймақтағы бәсекеге қабілеттілік қана емес, сонымен қатар ұлттық экономикадағы бәсеке қабілеттілікті де анықтайды. Беріліп отырған саладағы зерттеу санының өсуіне байланысты қатынасты экономикалық сала қызметінің географиялық жақындығы қаржы және инновацияны қолданудың жоғарғы дәрежесіне жеткізетінін көрсетіп отыр. Кластерлер соңғы тұтынушыларға, жабдықтаушыларға, зерттеу лабораторияларына, оқу орындарына өте жақын орналастандықтан аймақтық экономика дамуында едәуір орын алады. Кластердің атқаратын қызметі жайлы бірнеше түсініктеме бар. Яғни, кластер – географиялық шешімге бағытталған бір – бірімен байланысты компаниялар, мамандандырылған жабдықтаушылар, қызмет көрсету жабдықтаушылары, белгілі бір саладағы фирма, сонымен қатар белгілі бір саладағы ұйым өызметімен байланысты (мысалы, университет, стандарттау агенствосы, сауда бірлестіктері) бәсекелестер, бірақ жұмысты бірлесіп істейтіндер. Экономикадағы ұлттық кластерлер дәрежесімен қатар аймақтық кластерлерді бөліп көрсету қажет. Аймақтық кластер – бұл бір жерде орналасқан және жергілікті орталық бастауын соңғы өндіріс, білім, технология арқылы қалыптастыратын шаруашылық субъектілер бірлестігі. Мұндай кластерлер әдетте үлкен ғана емес, сонымен қатар кіші және орта кәсіпорындарды да біріктіруде. Олардың жетістігі бір – біріне және тұтынушыларға деген географиялық жақындықтың синэнергетикалық әсер ету арқылы сипатталады. Бұл кластерлердің қатысушылары болып табылатындар:

    бәсеке қабілеттілікке мамандандырылған фирмалар ;

    шикізат, материал, тауар немесе мамандандырылған кәсіпорындарға арналған қызметтердегі жабдықтаушы – фирмалар;

    транспорттық, энергетикалық, ақпараттық – инженерлік және басқа да инфрақұрылымдық қызмет көрсететін кәсіпорындар;

    коммерциялық емес және қоғамдық ұйымдар, кәсіпкерлік бірлестіктер, сауда – өндіріс палаталары;

    ғылыми – зерттеу және білім беру ұйымдары;

    инновациялық инфрақұрылым ұйымдары мен щағын және орта кәсіпкерлікке инфрақұрылымдық қолдау көрсету (бизнес инкукботарлары, ерекше экономикалық аймақтарды, технопарактерді, индустриялық аймақтарды, білім трансферларының орталықтары және т.б.).

    Шетел зерттеу тәжірбиесінің көрсетуі бойынша кластер аймақтық экономикаға жақсы әсер етуде, ол өз кезегінде кластерлік инициативаның пайда болуын болжайды. Бұл арқылы бәсекелестікті жоғарлатуға және аймақтық кластерлерге көбірек қатысушылар тартуға бағытталған қызметтер көрінеді. Инициативалар жоьалық тізбектілік кезеңінен тұрады, стртегия әзірлеу және кластердің даму жоспарының қызметінен бастап, кластерге қатысушы мамандандырылған ассоциацияның құру мен даму бағдарламасы және оның тиімділік бағасын жүзеге асыруға дейін. Кластерлер инициатива өз тұрғысынан, жаңа кластерлер дамуына қалыптастырылуына дағдыланған әрекет және тек аймақтық ғана емес, сонымен қатар федиралды дәрежеде де кластерлік саясаттың құралы болып табылады.

    Осыдан келе, кластерлік саясаттың не екенін анықтау қажет. Кластерлік саясат (жоспарлы әрекеттер бірігуі) – аймақтық атқарушы және заң шығарушы органдардың белгілі бір аймақатарда кластерлердің дамуына қолдау көрсету мақсатында жоспарлы әрекеттер етуі деп түсінуге болады. Олар инвестициялық, қаржы механизмдерін, ақпараттық қолдау және нормативтік – құқықтық қамту шараларын да қамтиды. Кластерлік саясаттың мақсаты болып – бәсекеге қабілеттілігі мен кәсіпорынның инновациялық мүмкіндіктерін жоғарлату және аймақтық экономиканың кеңеюіне үлес қосу табылады.

    Соңғы он жылдықта шетел экономикалық саясаи дамуын кластерлердің тұжырымдамасына және кластерлік әрекетке деген қызығушылық өсуде. Кластерлік саясат нақты анықталған бағдарлама ретінде де, сонымен қатар басқа да экономикалық саясаттық аймақтық бағдарлама немесе локальдық жүйе өнідірісіне қолдау көрсету түрінде де кең таралған. Осы иннициативтердің пайда болуымен кластерлік саясатты жүзеге асыру барысындағы факторларға жоғарғы қызығушылық туды. Даму стратегиясы даму барысында тәжірибие және белгілі бір аймаққа бейімделу мүмкіншілігі мұқият зерттеледі. Кластерлік саясат бастапқы ойдан жүзеге асыру барысына дейінгі дайындау кезеңі немесе өмірлік цикл шеңберінде қарастырылады.

    Кейбір жағдайларда келесі өмірлік цикл кезеңдері қарастырылуы мүмкін:

    идентификация және мақсатты кластерлерді таңдауда қолданылатын кластерлермен методологияның таңдау және анықтау мақсатында аймақтық экономикалық анализ;

    кластерлерді жасау мүмкіншілігіндегі көзқарас бойынша қолда бар нормативті құқықтық анализ;

    эконмикалық саясат механизмін жөндеуді қоса алғанда кластерлі – бейімделген саясатты дайындау.

    Аймақта кластерлер құрайтын, базалық кәсіпорынның дамуына қолдау көрсететін бағдарламалар түріндегі клатерлік саясатты жүзеге асыру;

    Клатерлік саясат және аймақтағы кластерлерді дамыту барысындағы мониторинг және баға. Кейбір батыс аналитиктерінің ойы бойынша: кластерлік саясат жоқ (былайша айтқанда, нақты белгіленген құқықтық және экономикалық құралдар мысалы: инновациялық саясат). Кластерлік саясаттар және бағдарламалар басқа экономикалық саясаттан алынған аналитикалық мысалдар мен саясаттық тәсілдің қайталанбайтын түрлі өзгертпелі құралдарын пайдаланады. Осылайша, кластерлік саясат басқа саладағы: өндірістік, инновациялық және технологиялық саясат, аймақтық саясаттың дамуы және т.б. аспектілерді қалайша өзіне сіңіретіндігі көрінеді.

    Кластерлік саясаттың орталық элементі болып – желілік құрылымның жамуы мен нығаюы (көбінесе, жеке компанияларға қарағанда) сонымен қатар бәсекеге қабілеттілікке әсер ететін (мысалы: белгілі компетенциялардың, технологиялық, қаржылық қол жетімділігі) базалық фактерлерді практикалық пайдалану табылады. Осылайша, кластерлік саясат шаруашылық субъектіні қолдануда түрлі қоғамдық және жеке агенстволарға бөлінген желі арқылы жүзеге асырылады.

    Егер кластерлік саясаттың мазмұндық бөлігін қарастырар болсақ, кластерлік саясаттың бірінші стадиясы болып аймақтық қызмет етуші анализ екенін атап өткен жөн. Кластерлік анализ – экономикалық анализдің екі түрінің ортасынан орын алған. Бір жағынан, кластерлік анализ макроэкономикалық дәрежедегі жүйелік проблемаларға көнбейді, ондағы аймақтық экономиканың толық өзгерісіндегі байланыс пен бөлек шаруашылық субъектілерінің қызметі толығымен анықталмаған. Екінші жағынан, кластерлік анализ жеке компанияларды зерттеуге бағытталған емес (егер олар басты фирмалар болмаса). Компаниялар деференцияланған экономикалық ортамен қатынастағы бөлек бірліктер ретінде қарастылмайды. Бір саламен шектеліп қоймайтын, әдетте өндірістік тізбектің бір бөлігі ретінде жабдықтаушылар мен тұтынушылар нарығында орналаса алады. Кластерлік саясат көбінесе кластерлік анализдің мүмкіншіліктерінде орналасқан, кластерлер құралдар тек кластерлік саламен шектелгендіктен, ол дәстүрлі саясаттық сала болып табылады.

    Осылайша, клатерлік анализ екі этапта жүзеге асады. Бірінші этапта, аймақтық экономика жұмысшылар мен болашақ кластерлердің өмір сүру құралы ретінде зерттеледі. Екінші этапта, келешекте қолдауда саясаттық талдалатын ерекшеленген кластерге бөлшектелген зерттеулер жүргізіледі. Аймақтық экономиканы түрлі аймақтық өндіріс пен инновациялық жүйе арқылы зерттеуде аймақтық үкімет өздерінің кластерлерінің біркелкі әсер ету мен қолдауын нақты анықтай алады.

    Аймақтық кластерлер идентификациясы үшін әдетте екі сатылы анализ қолданылады. Бірінші сатысында «ішкі» экономикалық анализ жасалады: мықты және әлсіз жақтарын бағалау бүкіл аймақтық экономикаға бағытталған проблемалары мен мүмкіндіктері (SWOT – анализ) кластердің аймақтық экономикасының қажеттілігін анықтау үшін өзінің кластерде жқмыс бастылар санын, сонымен қатар зерттелгелі отырған уақыттың динамиикасының сандық мінездеме, жаңа компаниялардың пайда болу темпі мен аймақтық экономикадағы кластер экспорттық бөлшегі қолданылады. Екінші сатыда «сыртқы» анализ жүзеге асырылады. Ол кластерлер мәні аймақ аралық және ұлттық (кейде ұлтаралық та) салыстырмалы анализде жатыр. Анализдің бұл түрі коммерциялық емес білімнің акценттік рөлі деген бірқатар мүмкіндіктеріне ие. Мысалы, аймақтың экономидағы ғылыми – зерттеу ұйымы.

    Ең нәтижелі анализдер өзіне сапалық тәсілдермен қатар (соның ішінде, кластерлердің экспорттық бағасы да) сандық тәсілдерді қосады. Анализ үшін қолданылатын индикаторлар басқа экономикалық аймақтар үшін кластерлердің тек ішкі күшін ғана емес, сонымен қатар сыртқы нарықты да көрсете білуі қажет. Осылайша, пайда болған жаңа компетенция саланы экономилық қызмет ретнде өлшеу мүмкін емес болғанда, тұрақты идентификация мен пайда болған кластерде сапалы анализ өте қажет. Мұндай анализдер тек аймақтық қана емес, сонымен қатар ұлттық, халықаралық кластерлердің орналасуын көрсететін технологиялық трендтер мен болашақ нарық бағаны көрсетуде өте қажет. Идентификация тәсілдері мен аймақтық кластерлер анализінің жай мамандану дәрежесін (локолизация коэфиценті) анықтауға мүмкіндік беретінен бастап, сала аралық байланыс технологиясын анықтауға бағытталған көптеген тәсілдері бар.

    Төмендегі кестеде, аймақтық кластерлік зерттеудің алты аналитикалық тәсілдері мен олардың әрқайсысының шығу құралдырының артықшылықтарына және кемшіліктеріне баға беру.

    Кесте. Кластерлік анализ тәсілдеріне мінездеме

    Тәсілдер

    артықшылықтары

    кемшіліктері

    Эксперттік баға

    Тоқтатулардың қатысты төменделігі: ақпараттық қызмет

    Жүйелік ақпарат жиынтығының жоқтығы: жарияланған мәлеметтердің жоқтығы

    Локализация коэфиценттері

    Санау қарапайымдылығы: басқа тәсілдерді толықтыруы мүмкін

    Кластерлерге емес, саалаларға және секторларға басымдылық

    Өндірісті салааралық баланстар

    Көбінесе, компаниялар мен саалалардың өзара тәуелділік көрсеткіштерінің басты қайнар көзі болып табылады: қызметтік және біртұтас ақпарат.

    Мәліметтердің қанағаттанарлық болуы мүмкін институцияналды құрылымдарға қолдау көрсетпейді

    Инновациялық салааралық баланстар

    Көбінесе, компаниялар мен саалалардың өзара тәуелділік көрсеткіштерінің басты қайнар көзі болып табылады.

    Мұндай баланстар сирек жарияланады

    Желілік (граф.) анализ теориясы

    Қарым – қатынастың визуалды анализі.

    Компьютерлік технологиялар жиынтығы шектелген

    Арнайы зеттеулер

    Қажетті ақпараттар жиынтығының икемділігі.

    Жүргізудің жоғарғы тоқтатымдылығы

    Кластерлер даму саласындағы жетістікке жету тек аймақтық экономикалық секторда біртұтас технологиялық модернизация жүргізу арқылы жүзеге асады...

    Аймақтағы кластерлік саясатты қалыптастыру мен жүзеге асыру процесін қорыта келе, қалыптастыру мен жүзеге асыруды ғылыми тұрғыдан қарастырылғанда өте қиын тапсырма. Оның жетістігі көптеген факторлар мен шарттарға байланысты, мұндағы негізгі орын басқарудың ғылыми қағидаларға және аймақтың қарқынды даму ұмтылысына береді.

    Өз-өзін бақылау сұрақтары

    1. Кластерлердің қалыптасу мен даму тиімділігін талдау.

    2. Кластерлер қызметінің және олардың бәсекеқабілеттілігін сандық және сапалық талдау.

    3. Кластерлер қызметінің өсуі мен даму резервтерін анықтау.

    Ұсынылатын әдебиеттер:

    1) Портер М. «Международная конкуренция». М, Международные отношения, 1993г*.

    2) Портер М. «Конкурентная стратегия» Пер.с англ. – М. 2006г.

    3) Портер М. «Конкуренция» Пер.с англ. Издательский дом, 2002г*.

    4) Цихан Т. «Кластерная теория экономического развития» Теория и практика управления. №5, 2003г.

    5) Худова Л.Н. Кластерное развитие легкой промышленности отрасли, Алматы 2006

    Т. Рысқұлов атындағы Қазақ экономикалық университеті

    «Экономика және басқару» факультеті

    «Экономика» кафедрасы

    Практикалық (семинар) сабақтарын орындау үшін әдістемелік нұсқау kЕu 3305 «Кластерлердің экономикасы мен ұйымдастырылуы» пәні бойынша «5в050600 Экономика» мамандығы

    Алматы, 2012ж.

    Тақырып 1: Кластерлердің қалыптасуы мен дамуының теориялық негіздері

    Тапсырма № 1 (тәжірибе)

    ҚР экономикасының құрылымын, М. Портердің теориясын талқылау, студенттер

    келесі сұрақтарға дұрыс жауап беруі тиіс

    1. ҚР экономикасының құрылымы

    2. М. Портер теориясы.

    Тапсырманы орындауға арналған әдістемелік нұсқау:

    №1 тапсырма дәріс материалдарын, сондай-ақ қосымша оқулықтар мен оқу құралдарын, экономикалық әдебиеттер мен мерзімді басылымдар мәліметтерін пайдалана отырып жеке орындалады.

    Бағалау критериі: максималды балл алу үшін тапсырма толық орындалуы тиіс, жауаптары мазмұнды, әдебиеттерге сілтеме жасай отырып, мысалдармен және өз уақытында орындалуы тиіс.

    Тақырып 2: Кластерлердің мәні, ұйымдастыру қағидалары және түрлері

    Тапсырма № 2 (тәжірибе)

    Сұрақтарды қарастыру және оларды талқылау, студенттер келесі сұрақтарға дұрыс жауап беруі тиіс.

    1. Кластерлерді ұйымдастыру қағидалары

    2. Кластерлердің ерекшеліктері, түрлері және олардың жіктелуі

    3. Кластерлердің жіктелу схемасын талқылау

    Тапсырманы орындауға арналған әдістемелік нұсқау:

    №2 тапсырма дәріс материалдарын, сондай-ақ қосымша оқулықтар мен оқу құралдарын, экономикалық әдебиеттер мен мерзімді басылымдар мәліметтерін пайдалана отырып жеке орындалады.

    Бағалау критериі: максималды балл алу үшін тапсырма толық орындалуы тиіс, жауаптары мазмұнды, әдебиеттерге сілтеме жасай отырып, мысалдармен және өз уақытында орындалуы тиіс.

    Тақырып 3: Кластерлердің қызмет етуі мен дамуының шетелдік тәжірибесі

    Тапсырма № 3 (тәжірибе)

    Сұрақтарды қарастыру және оларды талқылау

    1. АҚШ-тағы, Батыс Еуропа және ТМД елдеріндегі кластерлердің қалыптасуы және даму ерекшеліктері

    2. Кластерлер тиімділігінің көрсеткіштері

    Тапсырманы орындауға арналған әдістемелік нұсқау:

    №3 тапсырма дәріс материалдарын, сондай-ақ қосымша оқулықтар мен оқу құралдарын, экономикалық әдебиеттер мен мерзімді басылымдар мәліметтерін пайдалана отырып жеке орындалады.

    Бағалау критериі: максималды балл алу үшін тапсырма толық орындалуы тиіс, жауаптары мазмұнды, әдебиеттерге сілтеме жасай отырып, мысалдармен және өз уақытында орындалуы тиіс.

    Тақырып 4: Кластерлердің құрылуы мен қызмет етуінің экономикалық механизмдері

    Тапсырма № 4 (тәжірибе)

    Сұрақтарды қарастыру және оларды талқылау

    1. Кластерлердің қалыптасуына, дамуына әсер ететін экономикалық жағдайлар мен факторлар және олардың жіктелуі

    2. Кластерлерді құрудағы экономикалық басымдылықтар

    Тапсырманы орындауға арналған әдістемелік нұсқау:

    №4 тапсырма дәріс материалдарын, сондай-ақ қосымша оқулықтар мен оқу құралдарын, экономикалық әдебиеттер мен мерзімді басылымдар мәліметтерін пайдалана отырып жеке орындалады.

    Бағалау критериі: максималды балл алу үшін тапсырма толық орындалуы тиіс, жауаптары мазмұнды, әдебиеттерге сілтеме жасай отырып, мысалдармен және өз уақытында орындалуы тиіс.

    Тақырып 5: Кластерлердің қалыптасуы мен дамуындағы мемлекеттің ролі

    Тапсырма № 5 (тәжірибе)

    Сұрақтарды қарастыру және оларды талқылау

    1. Ұлттық экономика жүйесінде кластерлердің құрылуы мен дамуындағы мемлекеттің ролі

    2. Кластерлерді басқарудың әкімшілік және экономикалық механизмдері

    Тапсырманы орындауға арналған әдістемелік нұсқау:

    №5 тапсырма дәріс материалдарын, сондай-ақ қосымша оқулықтар мен оқу құралдарын, экономикалық әдебиеттер мен мерзімді басылымдар мәліметтерін пайдалана отырып жеке орындалады.

    Бағалау критериі: максималды балл алу үшін тапсырма толық орындалуы тиіс, жауаптары мазмұнды, әдебиеттерге сілтеме жасай отырып, мысалдармен және өз уақытында орындалуы тиіс.

    Тақырып 6: Кластерлерді ұйымдастырудың әлеуметтік-экономикалық негіздері

    Тапсырма № 6 (тәжірибе)

    Сұрақтарды қарастыру және оларды талқылау

    1. Қазақстанда кластерлердің құрылуы мен дамуының әлеуметтік-экономикалық алғышарттары

    2. Кластерлердің қалыптасуы мен дамуының

    3. Кластерлердің құрылуы мен қызмет етуінің технико-экономикалық жағдайлары

    Тапсырманы орындауға арналған әдістемелік нұсқау:

    №6 тапсырма дәріс материалдарын, сондай-ақ қосымша оқулықтар мен оқу құралдарын, экономикалық әдебиеттер мен мерзімді басылымдар мәліметтерін пайдалана отырып жеке орындалады.

    Бағалау критериі: максималды балл алу үшін тапсырма толық орындалуы тиіс, жауаптары мазмұнды, әдебиеттерге сілтеме жасай отырып, мысалдармен және өз уақытында орындалуы тиіс.

    Тақырып 7: Өнеркәсіп салаларындағы кластерлерді ұйымдастыру мен дамуы

    Тапсырма № 7 (тәжірибе)

    Сұрақтарды қарастыру және оларды талқылау

    1. ҚР өнеркәсіп салаларының ерекшеліктері мен даму тенденциялары

    2. Өнеркәсіптік кластерлердің құрамы мен құрылымы

    3. Өнеркәсіп салаларында кластерлер дамуының перспективалары

    Тапсырманы орындауға арналған әдістемелік нұсқау:

    №7 тапсырма дәріс материалдарын, сондай-ақ қосымша оқулықтар мен оқу құралдарын, экономикалық әдебиеттер мен мерзімді басылымдар мәліметтерін пайдалана отырып жеке орындалады.

    Бағалау критериі: максималды балл алу үшін тапсырма толық орындалуы тиіс, жауаптары мазмұнды, әдебиеттерге сілтеме жасай отырып, мысалдармен және өз уақытында орындалуы тиіс.

    Тақырып 8: Агроөнеркәсіптік кешендегі кластерлерді ұйымдастыру мен дамуы

    Тапсырма № 8 (тәжірибе)

    Сұрақтарды қарастыру және оларды талқылау

    1. ҚР АӨК даму тенденциялары мен ерекшеліктері

    2. АӨК жүйесіндегі кластерлер, олардың түрлері мен мазмұны

    3. Ұлттық экономиканың тамақ, тоқыма, өнеркәсіптік және т.б. сфераларындағы кластерлер

    Тапсырманы орындауға арналған әдістемелік нұсқау:

    №8 тапсырма дәріс материалдарын, сондай-ақ қосымша оқулықтар мен оқу құралдарын, экономикалық әдебиеттер мен мерзімді басылымдар мәліметтерін пайдалана отырып жеке орындалады.

    Бағалау критериі: максималды балл алу үшін тапсырма толық орындалуы тиіс, жауаптары мазмұнды, әдебиеттерге сілтеме жасай отырып, мысалдармен және өз уақытында орындалуы тиіс.

    Тақырып 9: Инфрақұрылым мен қызмет көрсету сфераларындағы кластерлерді ұйымдастыру мен дамуы

    Тапсырма № 9 (тәжірибе)

    Сұрақтарды қарастыру және оларды талқылау

    1. Қызмет көрсету мен инфрақұрылым сфераларының ролі мен мәні

    2. Кластерлердің қалыптасуы мен дамуының ерешеліктері және қызмет көрсету мен инфрақұрылым сфераларындағы олардың мазмұны

    Тапсырманы орындауға арналған әдістемелік нұсқау:

    №9 тапсырма дәріс материалдарын, сондай-ақ қосымша оқулықтар мен оқу құралдарын, экономикалық әдебиеттер мен мерзімді басылымдар мәліметтерін пайдалана отырып жеке орындалады.

    Бағалау критериі: максималды балл алу үшін тапсырма толық орындалуы тиіс, жауаптары мазмұнды, әдебиеттерге сілтеме жасай отырып, мысалдармен және өз уақытында орындалуы тиіс.

    Тақырып 10: Ұлттық экономика жүйесіндегі кластерлер қызметін талдау

    Тапсырма № 10 (тәжірибе)

    Талқылауға арналған сұрақтар:

    1. Кластерлердің қалыптасу мен даму тиімділігін талдау

    2. Кластерлер қызметінің және олардың бәсекеқабілеттілігін сандық және сапалық талдау

    3. Кластерлер қызметінің өсуі мен даму резервтерін анықтау

    Тапсырманы орындауға арналған әдістемелік нұсқау:

    №10 тапсырма дәріс материалдарын, сондай-ақ қосымша оқулықтар мен оқу құралдарын, экономикалық әдебиеттер мен мерзімді басылымдар мәліметтерін пайдалана отырып жеке орындалады.

    Т. Рысқұлов атындағы Қазақ экономикалық университеті

    «Экономика және басқару» факультеті

    «Экономика» кафедрасы

    СТУДЕНТТІҢ ОҚЫТУШЫМЕН ӨЗДІК ЖҰМЫСЫН ОРЫНДАУ ҮШІН ӘДІСТЕМЕЛІК НҰСҚАУ

    kЕu 3305 «Кластерлердің экономикасы мен ұйымдастырылуы» пәні бойынша

    «5В050600 Экономика» мамандығы

    Алматы, 2012 ж.

    Тақырып 1: Кластерлердің қалыптасуы мен дамуының теориялық негіздері

    Тапсырма № 1 (СОӨЖ)

    1. ҚР экономикасының құрылымы

    2. М. Портер теориясы.

    Өздік жұмыстың мақсаты: ҚР экономикасының құрылымын, М. Портердің теориясын талқылау, студенттер келесі сұрақтарға дұрыс жауап беруі тиіс

    Тапсырманы орындауға арналған әдістемелік нұсқау:

    №1 тапсырма дәріс материалдарын, сондай-ақ қосымша оқулықтар мен оқу құралдарын, экономикалық әдебиеттер мен мерзімді басылымдар мәліметтерін пайдалана отырып жеке орындалады.

    Бағалау критериі: максималды балл алу үшін тапсырма толық орындалуы тиіс, жауаптары мазмұнды, әдебиеттерге сілтеме жасай отырып, мысалдармен және өз уақытында орындалуы тиіс.

    Бағалау нысаны: Сұрау

    Ұсынылатын әдебиеттер:

    1) Портер М. «Международная конкуренция». М, Международные отношения, 1993г*.

    2) Портер М. «Конкурентная стратегия» Пер.с англ. – М. 2006г.

    3) Портер М. «Конкуренция» Пер.с англ. Издательский дом, 2002г*.

    4) Цихан Т. «Кластерная теория экономического развития» Теория и практика управления. №5, 2003г.

    Тақырып 2: Кластерлердің мәні, ұйымдастыру қағидалары және түрлері

    Тапсырма № 2 (соөж)

    1. Кластерлерді ұйымдастыру қағидалары

    2. Кластерлердің ерекшеліктері, түрлері және олардың жіктелуі

    3. Кластерлердің жіктелу схемасын талқылау

    Өздік жұмыстың мақсаты: Сұрақтарды қарастыру және оларды талқылау, студенттер келесі сұрақтарға дұрыс жауап беруі тиіс.

    Тапсырманы орындауға арналған әдістемелік нұсқау:

    №2 тапсырма дәріс материалдарын, сондай-ақ қосымша оқулықтар мен оқу құралдарын, экономикалық әдебиеттер мен мерзімді басылымдар мәліметтерін пайдалана отырып жеке орындалады.

    Бағалау критериі: максималды балл алу үшін тапсырма толық орындалуы тиіс, жауаптары мазмұнды, әдебиеттерге сілтеме жасай отырып, мысалдармен және өз уақытында орындалуы тиіс.

    Бағалау нысаны: Сұрау

    Ұсынылатын әдебиеттер:

    1) Портер М. «Международная конкуренция». М, Международные отношения, 1993г*.

    2) Портер М. «Конкурентная стратегия» Пер.с англ. – М. 2006г.

    3) Портер М. «Конкуренция» Пер.с англ. Издательский дом, 2002г*.

    4) Цихан Т. «Кластерная теория экономического развития» Теория и практика управления. №5, 2003г.

    Тақырып 3: Кластерлердің қызмет етуі мен дамуының шетелдік тәжірибесі

    Тапсырма № 3 (соөж)

    1. АҚШ-тағы, Батыс Еуропа және ТМД елдеріндегі кластерлердің қалыптасуы және даму ерекшеліктері

    2. Кластерлер тиімділігінің көрсеткіштері

    Өздік жұмыстың мақсаты: Сұрақтарды қарастыру және оларды талқылау

    Тапсырманы орындауға арналған әдістемелік нұсқау:

    №3 тапсырма дәріс материалдарын, сондай-ақ қосымша оқулықтар мен оқу құралдарын, экономикалық әдебиеттер мен мерзімді басылымдар мәліметтерін пайдалана отырып жеке орындалады.

    Бағалау критериі: максималды балл алу үшін тапсырма толық орындалуы тиіс, жауаптары мазмұнды, әдебиеттерге сілтеме жасай отырып, мысалдармен және өз уақытында орындалуы тиіс.

    Бағалау нысаны: жазбаша сұрау

    Ұсынылатын әдебиеттер:

    1) Портер М. «Международная конкуренция». М, Международные отношения, 1993г*.

    2) Портер М. «Конкурентная стратегия» Пер.с англ. – М. 2006г.

    3) Портер М. «Конкуренция» Пер.с англ. Издательский дом, 2002г*.

    4) Цихан Т. «Кластерная теория экономического развития» Теория и практика управления. №5, 2003г.

    Тақырып 4: Кластерлердің құрылуы мен қызмет етуінің экономикалық механизмдері

    Тапсырма № 4 (соөж)

    1. Кластерлердің қалыптасуына, дамуына әсер ететін экономикалық жағдайлар мен факторлар және олардың жіктелуі

    2. Кластерлерді құрудағы экономикалық басымдылықтар

    Өздік жұмыстың мақсаты: Сұрақтарды қарастыру және оларды талқылау

    Тапсырманы орындауға арналған әдістемелік нұсқау:

    №4 тапсырма дәріс материалдарын, сондай-ақ қосымша оқулықтар мен оқу құралдарын, экономикалық әдебиеттер мен мерзімді басылымдар мәліметтерін пайдалана отырып жеке орындалады.

    Бағалау критериі: максималды балл алу үшін тапсырма толық орындалуы тиіс, жауаптары мазмұнды, әдебиеттерге сілтеме жасай отырып, мысалдармен және өз уақытында орындалуы тиіс.

    Бағалау нысаны: презентация

    Ұсынылатын әдебиеттер:

    1) Портер М. «Международная конкуренция». М, Международные отношения, 1993г*.

    2) Портер М. «Конкурентная стратегия» Пер.с англ. – М. 2006г.

    3) Портер М. «Конкуренция» Пер.с англ. Издательский дом, 2002г*.

    4) Цихан Т. «Кластерная теория экономического развития» Теория и практика управления. №5, 2003г.

    Тақырып 4: Кластерлердің қалыптасуы мен дамуындағы мемлекеттің ролі

    Тапсырма № 5 (соөж)

    1. Ұлттық экономика жүйесінде кластерлердің құрылуы мен дамуындағы мемлекеттің ролі

    2. Кластерлерді басқарудың әкімшілік және экономикалық механизмдері

    Өздік жұмыстың мақсаты: Сұрақтарды қарастыру және оларды талқылау

    Тапсырманы орындауға арналған әдістемелік нұсқау:

    №5 тапсырма дәріс материалдарын, сондай-ақ қосымша оқулықтар мен оқу құралдарын, экономикалық әдебиеттер мен мерзімді басылымдар мәліметтерін пайдалана отырып жеке орындалады.

    Бағалау критериі: максималды балл алу үшін тапсырма толық орындалуы тиіс, жауаптары мазмұнды, әдебиеттерге сілтеме жасай отырып, мысалдармен және өз уақытында орындалуы тиіс.

    Бағалау нысаны: Презентация

    Ұсынылатын әдебиеттер:

    1) Портер М. «Международная конкуренция». М, Международные отношения, 1993г*.

    2) Портер М. «Конкурентная стратегия» Пер.с англ. – М. 2006г.

    3) Портер М. «Конкуренция» Пер.с англ. Издательский дом, 2002г*.

    4) Цихан Т. «Кластерная теория экономического развития» Теория и практика управления. №5, 2003г.

    Тақырып 6: Кластерлерді ұйымдастырудың әлеуметтік-экономикалық негіздері Тапсырма № 6 (соөж)

    1. Қазақстанда кластерлердің құрылуы мен дамуының әлеуметтік-экономикалық алғышарттары

    2. Кластерлердің қалыптасуы мен дамуының

    3. Кластерлердің құрылуы мен қызмет етуінің технико-экономикалық жағдайлары

    Өздік жұмыстың мақсаты: Сұрақтарды қарастыру және оларды талқылау

    Тапсырманы орындауға арналған әдістемелік нұсқау:

    №6 тапсырма дәріс материалдарын, сондай-ақ қосымша оқулықтар мен оқу құралдарын, экономикалық әдебиеттер мен мерзімді басылымдар мәліметтерін пайдалана отырып жеке орындалады.

    Бағалау критериі: максималды балл алу үшін тапсырма толық орындалуы тиіс, жауаптары мазмұнды, әдебиеттерге сілтеме жасай отырып, мысалдармен және өз уақытында орындалуы тиіс.

    Бағалау нысаны: рефераттарды қорғау

    Ұсынылатын әдебиеттер:

    1) Портер М. «Международная конкуренция». М, Международные отношения, 1993г*.

    2) Портер М. «Конкурентная стратегия» Пер.с англ. – М. 2006г.

    3) Портер М. «Конкуренция» Пер.с англ. Издательский дом, 2002г*.

    4) Цихан Т. «Кластерная теория экономического развития» Теория и практика управления. №5, 2003г.

    Тақырып 7: Өнеркәсіп салаларындағы кластерлерді ұйымдастыру мен дамуы

    Тапсырма № 7 (соөж)

    1. ҚР өнеркәсіп салаларының ерекшеліктері мен даму тенденциялары

    2. Өнеркәсіптік кластерлердің құрамы мен құрылымы

    3. Өнеркәсіп салаларында кластерлер дамуының перспективалары

    Өздік жұмыстың мақсаты: Сұрақтарды қарастыру және оларды талқылау

    Тапсырманы орындауға арналған әдістемелік нұсқау:

    №7 тапсырма дәріс материалдарын, сондай-ақ қосымша оқулықтар мен оқу құралдарын, экономикалық әдебиеттер мен мерзімді басылымдар мәліметтерін пайдалана отырып жеке орындалады.

    Бағалау критериі: максималды балл алу үшін тапсырма толық орындалуы тиіс, жауаптары мазмұнды, әдебиеттерге сілтеме жасай отырып, мысалдармен және өз уақытында орындалуы тиіс.

    Бағалау нысаны: эссе

    Ұсынылатын әдебиеттер:

    1) Портер М. «Международная конкуренция». М, Международные отношения, 1993г*.

    2) Портер М. «Конкурентная стратегия» Пер.с англ. – М. 2006г.

    3) Портер М. «Конкуренция» Пер.с англ. Издательский дом, 2002г*.

    4) Цихан Т. «Кластерная теория экономического развития» Теория и практика управления. №5, 2003г.

    Тақырып 8: Агроөнеркәсіптік кешендегі кластерлерді ұйымдастыру мен дамуы

    Тапсырма № 8 (соөж)

    1. ҚР АӨК даму тенденциялары мен ерекшеліктері

    2. АӨК жүйесіндегі кластерлер, олардың түрлері мен мазмұны

    3. Ұлттық экономиканың тамақ, тоқыма, өнеркәсіптік және т.б. сфераларындағы кластерлер

    Өздік жұмыстың мақсаты: Сұрақтарды қарастыру және оларды талқылау

    Тапсырманы орындауға арналған әдістемелік нұсқау:

    №8 тапсырма дәріс материалдарын, сондай-ақ қосымша оқулықтар мен оқу құралдарын, экономикалық әдебиеттер мен мерзімді басылымдар мәліметтерін пайдалана отырып жеке орындалады.

    Бағалау критериі: максималды балл алу үшін тапсырма толық орындалуы тиіс, жауаптары мазмұнды, әдебиеттерге сілтеме жасай отырып, мысалдармен және өз уақытында орындалуы тиіс.

    Бағалау нысаны: реферат жазу

    Ұсынылатын әдебиеттер:

    1) Портер М. «Международная конкуренция». М, Международные отношения, 1993г*.

    2) Портер М. «Конкурентная стратегия» Пер.с англ. – М. 2006г.

    3) Портер М. «Конкуренция» Пер.с англ. Издательский дом, 2002г*.

    4) Цихан Т. «Кластерная теория экономического развития» Теория и практика управления. №5, 2003г.

    Тақырып 9: Инфрақұрылым мен қызмет көрсету сфераларындағы кластерлерді ұйымдастыру мен дамуы

    Тапсырма № 9 (соөж)

    1. Қызмет көрсету мен инфрақұрылым сфераларының ролі мен мәні

    2. Кластерлердің қалыптасуы мен дамуының ерешеліктері және қызмет көрсету мен инфрақұрылым сфераларындағы олардың мазмұны

    Өздік жұмыстың мақсаты: Сұрақтарды қарастыру және оларды талқылау

    Тапсырманы орындауға арналған әдістемелік нұсқау:

    №9 тапсырма дәріс материалдарын, сондай-ақ қосымша оқулықтар мен оқу құралдарын, экономикалық әдебиеттер мен мерзімді басылымдар мәліметтерін пайдалана отырып жеке орындалады.

    Бағалау критериі: максималды балл алу үшін тапсырма толық орындалуы тиіс, жауаптары мазмұнды, әдебиеттерге сілтеме жасай отырып, мысалдармен және өз уақытында орындалуы тиіс.

    Бағалау нысаны: баяндамалар қорғау, талқылау

    Тапсырманы орындаудың бағалау баллы:

    Ұсынылатын әдебиеттер:

    1) Портер М. «Международная конкуренция». М, Международные отношения, 1993г*.

    2) Портер М. «Конкурентная стратегия» Пер.с англ. – М. 2006г.

    3) Портер М. «Конкуренция» Пер.с англ. Издательский дом, 2002г*.

    4) Цихан Т. «Кластерная теория экономического развития» Теория и практика управления. №5, 2003г.

    Тақырып 10: Ұлттық экономика жүйесіндегі кластерлер қызметін талдау

    Тапсырма № 10 (соөж)

    1. Кластерлердің қалыптасу мен даму тиімділігін талдау

    2. Кластерлер қызметінің және олардың бәсекеқабілеттілігін сандық және сапалық талдау

    3. Кластерлер қызметінің өсуі мен даму резервтерін анықтау

    Өздік жұмыстың мақсаты: Ұллтық экономика жүйесіндегі кластерлер қызметімен танысу

    Тапсырманы орындауға арналған әдістемелік нұсқау

    Т. Рысқұлов атындағы Қазақ экономикалық университеті

    «Экономика және басқару» факультеті

    «Экономика» кафедрасы

    СТУДЕНТТІҢ ӨЗДІК ЖҰМЫСЫН ОРЫНДАУ БОЙЫНША ӘДІСТЕМЕЛІК НҰСҚАУ

    kЕu 3305 «Кластерлердің экономикасы мен ұйымдастырылуы» пәні бойынша

    «5В050600 Экономика» мамандығы

    Алматы, 2012 ж.

    Тақырып 1: Кластерлердің қалыптасуы мен дамуының теориялық негіздері

    Тапсырма № 1 (СӨЖ)

    - ҚР экономикасының құрылымы: сфералары, секторлары, экономика салалары

    - М.Портер Ромбы: мәні мен ерекшеліктері

    - Кластерлерді қалыптасуына әсер ететін факторлар

    Өздік жұмыстың мақсаты: ҚР экономикасының құрылымын, М. Портердің теориясымен танысу

    Тапсырманы орындауға арналған әдістемелік нұсқау:

    №1 тапсырма дәріс материалдарын, сондай-ақ қосымша оқулықтар мен оқу құралдарын, экономикалық әдебиеттер мен мерзімді басылымдар мәліметтерін пайдалана отырып жеке орындалады.

    Бағалау критериі: максималды балл алу үшін тапсырма толық орындалуы тиіс, жауаптары мазмұнды, әдебиеттерге сілтеме жасай отырып, мысалдармен және өз уақытында орындалуы тиіс.

    Бағалау нысаны: реферат

    Тапсырманы орындаудың бағалау баллы

    Ұсынылатын әдебиеттер

    1) Портер М. «Международная конкуренция». М, Международные отношения, 1993г*.

    2) Портер М. «Конкурентная стратегия» Пер.с англ. – М. 2006г.

    3) Портер М. «Конкуренция» Пер.с англ. Издательский дом, 2002г*.

    4) Цихан Т. «Кластерная теория экономического развития» Теория и практика управления. №5, 2003г.

    Тақырып 2: Кластерлердің мәні, ұйымдастыру қағидалары және түрлері Тапсырма № 2 (сөж)

    - «Экономикалық әлеует» түсінігі

    - Кластерлерді ұйымдастырудың принциптері

    - Жаңа технологияларды енгізу арқылы кластер қатысушыларының бәсекеге қабілеттілігін арттыру.

    Өздік жұмыстың мақсаты: Кластерлердің мәні, ұйымдастыру қағидалары және түрлерімен танысу

    Тапсырманы орындауға арналған әдістемелік нұсқау:

    №2 тапсырма дәріс материалдарын, сондай-ақ қосымша оқулықтар мен оқу құралдарын, экономикалық әдебиеттер мен мерзімді басылымдар мәліметтерін пайдалана отырып жеке орындалады.

    Бағалау нысаны: жазбаша сұрау

    Тапсырманы орындаудың бағалау баллы:

    Ұсынылатын әдебиеттер:

    1) Портер М. «Международная конкуренция». М, Международные отношения, 1993г*.

    2) Портер М. «Конкурентная стратегия» Пер.с англ. – М. 2006г.

    3) Портер М. «Конкуренция» Пер.с англ. Издательский дом, 2002г*.

    4) Цихан Т. «Кластерная теория экономического развития» Теория и практика управления. №5, 2003г.

    Тақырып 3: Кластерлердің қызмет етуі мен дамуының шетелдік тәжірибесі Тапсырма № 3 (сөж)

    1. Шетелдердегі кластерлер

    2. Жаһандану жағдайында халықаралық бәсекелестік

    3. АҚШ-та кластерлердің қалыптасуы мен дамуының ерекшеліктері

    4. Еуропа және Шығыс Азиядағы кластерлерді ұйымдастыру мен дамуы

    5. ТМД елдеріндегі және Қазақстандағы кластерлер

    6. Финляндиядағы кластерлік даму

    7. Ресейдегі кластерлердің дамуы

    Өздік жұмыстың мақсаты: Кластерлердің қызмет етуі мен дамуының шетелдік тәжірибесін қарастыру

    Тапсырманы орындауға арналған әдістемелік нұсқау:

    №3 тапсырма дәріс материалдарын, сондай-ақ қосымша оқулықтар мен оқу құралдарын, экономикалық әдебиеттер мен мерзімді басылымдар мәліметтерін пайдалана отырып жеке орындалады.

    Бағалау критериі: максималды балл алу үшін тапсырма толық орындалуы тиіс, жауаптары мазмұнды, әдебиеттерге сілтеме жасай отырып, мысалдармен және өз уақытында орындалуы тиіс.

    Бағалау нысаны: реферат

    Тапсырманы орындаудың бағалау баллы:

    Ұсынылатын әдебиеттер:

    1) Портер М. «Международная конкуренция». М, Международные отношения, 1993г*.

    2) Портер М. «Конкурентная стратегия» Пер.с англ. – М. 2006г.

    3) Портер М. «Конкуренция» Пер.с англ. Издательский дом, 2002г*.

    4) Цихан Т. «Кластерная теория экономического развития» Теория и практика управления. №5, 2003г.

    Тақырып 4: Кластерлердің құрылуы мен қызмет етуінің экономикалық механизмдері Тапсырма № 4 (сөж)

    1. Кластерлерді қалыптастырудың экономикалық механизмдері

    2. Компанияларға бәсекеге қабілетті болуға кедергі келтіретін мәселелер

    3. ҚР кластерлік саясаты

    4. ҚР кластерлерді құрудың артықшылықтары

    5. Кластерлердің пайда болуының ұлттық ерекшеліктері

    6. Кластерлердің даму процесі

    7. Кластерлерді стратегиялық талдау

    Өздік жұмыстың мақсаты: Кластерлердің құрылуы мен қызмет етуінің экономикалық механизмдерін қарастыру

    Тапсырманы орындауға арналған әдістемелік нұсқау:

    №4 тапсырма дәріс материалдарын, сондай-ақ қосымша оқулықтар мен оқу құралдарын, экономикалық әдебиеттер мен мерзімді басылымдар мәліметтерін пайдалана отырып жеке орындалады.

    Бағалау критериі: максималды балл алу үшін тапсырма толық орындалуы тиіс, жауаптары мазмұнды, әдебиеттерге сілтеме жасай отырып, мысалдармен және өз уақытында орындалуы тиіс.

    Бағалау нысаны: жазбаша жұмыс

    Тапсырманы орындаудың бағалау баллы:

    Ұсынылатын әдебиеттер:

    1) Портер М. «Международная конкуренция». М, Международные отношения, 1993г*.

    2) Портер М. «Конкурентная стратегия» Пер.с англ. – М. 2006г.

    3) Портер М. «Конкуренция» Пер.с англ. Издательский дом, 2002г*.

    4) Цихан Т. «Кластерная теория экономического развития» Теория и практика управления. №5, 2003г.

    Тақырып 5: Кластерлердің қалыптасуы мен дамуындағы мемлекеттің ролі Тапсырма № 5 (сөж)

    1. Мемлекеттік реттеудің қағидалары

    2. Кластерлерді құру мен дамытуда мемлекеттің ролі

    3. Кластерлер және инновациялық саясат

    4. Мемлекеттің аймақтық дамуы мен кластердің даму стратегияларының өзара байланысы

    5. Кластер мен шағын және орта бизнестің өзара байланысы

    Өздік жұмыстың мақсаты: Кластерлердің қалыптасуы мен дамуындағы мемлекеттің ролін анықтау

    Тапсырманы орындауға арналған әдістемелік нұсқау:

    №5 тапсырма дәріс материалдарын, сондай-ақ қосымша оқулықтар мен оқу құралдарын, экономикалық әдебиеттер мен мерзімді басылымдар мәліметтерін пайдалана отырып жеке орындалады.

    Бағалау критериі: максималды балл алу үшін тапсырма толық орындалуы тиіс, жауаптары мазмұнды, әдебиеттерге сілтеме жасай отырып, мысалдармен және өз уақытында орындалуы тиіс.

    Бағалау нысаны: конспект

    Тапсырманы орындаудың бағалау баллы:

    Ұсынылатын әдебиеттер:

    1) Портер М. «Международная конкуренция». М, Международные отношения, 1993г*.

    2) Портер М. «Конкурентная стратегия» Пер.с англ. – М. 2006г.

    3) Портер М. «Конкуренция» Пер.с англ. Издательский дом, 2002г*.

    4) Цихан Т. «Кластерная теория экономического развития» Теория и практика управления. №5, 2003г.

    Тақырып 6: Кластерлерді ұйымдастырудың әлеуметтік-экономикалық негіздері

    Тапсырма № 6 (сөж)

    1. Кластерлерді басқарудың ұйымдастырушылық-экономикалық механизмі

    2. Кластерлердің қалыптасуы мен дамуының көздері

    3. ҚР экономикасының қазіргі жағдайы және кластерлердің маңызы

    4. Кластер картасы мен концепциясы

    5. Кластер моделі

    6. Кластерлердің қалыптасуы, дамуы мен басқаруының ұйымдастырушылық-экономикалық механизмдері

    Өздік жұмыстың мақсаты: Кластерлерді ұйымдастырудың әлеуметтік-экономикалық негіздерін айқындау

    Тапсырманы орындауға арналған әдістемелік нұсқау:

    №6 тапсырма дәріс материалдарын, сондай-ақ қосымша оқулықтар мен оқу құралдарын, экономикалық әдебиеттер мен мерзімді басылымдар мәліметтерін пайдалана отырып жеке орындалады.

    Бағалау критериі: максималды балл алу үшін тапсырма толық орындалуы тиіс, жауаптары мазмұнды, әдебиеттерге сілтеме жасай отырып, мысалдармен және өз уақытында орындалуы тиіс.

    Бағалау нысаны: рефераттарды қорғау

    Тапсырманы орындаудың бағалау баллы:

    Ұсынылатын әдебиеттер:

    1) Портер М. «Международная конкуренция». М, Международные отношения, 1993г*.

    2) Портер М. «Конкурентная стратегия» Пер.с англ. – М. 2006г.

    3) Портер М. «Конкуренция» Пер.с англ. Издательский дом, 2002г*.

    4) Цихан Т. «Кластерная теория экономического развития» Теория и практика управления. №5, 2003г.

    Тақырып 7: Өнеркәсіп салаларындағы кластерлерді ұйымдастыру мен дамуы Тапсырма № 7 (сөж)

    - Өнеркәсіптік кластерлердің құрамы мен құрылымы

    - Қазақстан өңірлеріндегі кластерлер

    - ҚР-да туристтік кластерлерді құру аспектілері

    - Мұнай-газ кешенінде кластерлерді қалыптастыру принциптері

    Өздік жұмыстың мақсаты: Өнеркәсіп салаларындағы кластерлерді ұйымдастыру мен дамуын қарастыру

    Тапсырманы орындауға арналған әдістемелік нұсқау:

    №7 тапсырма дәріс материалдарын, сондай-ақ қосымша оқулықтар мен оқу құралдарын, экономикалық әдебиеттер мен мерзімді басылымдар мәліметтерін пайдалана отырып жеке орындалады.

    Бағалау критериі: максималды балл алу үшін тапсырма толық орындалуы тиіс, жауаптары мазмұнды, әдебиеттерге сілтеме жасай отырып, мысалдармен және өз уақытында орындалуы тиіс.

    Бағалау нысаны: эссе

    Тапсырманы орындаудың бағалау баллы: 6 балл

    Ұсынылатын әдебиеттер:

    1) Портер М. «Международная конкуренция». М, Международные отношения, 1993г*.

    2) Портер М. «Конкурентная стратегия» Пер.с англ. – М. 2006г.

    3) Портер М. «Конкуренция» Пер.с англ. Издательский дом, 2002г*.

    4) Цихан Т. «Кластерная теория экономического развития» Теория и практика управления. №5, 2003г.

    Тақырып 9: Агроөнеркәсіптік кешендегі кластерлерді ұйымдастыру мен дамуы Тапсырма № 8 (сөж)

    - АӨК жүйесіндегі кластерлер

    - Тамақ, тігін, өнеркәсіптік сферадағы кластерлер

    - Қазақстанның тамақ өнеркәсібінің жағдайы мен даму перспективасы

    - Азық-түлік ішкі және сыртқы нарығының сыйымдылығы

    - Пилотты тамақ кластерінің құрамы, құрылымы мен ерекшеліктері

    Өздік жұмыстың мақсаты: Агроөнеркәсіптік кешендегі кластерлерді ұйымдастыру мен дамуын қарастыру

    Тапсырманы орындауға арналған әдістемелік нұсқау:

    №8 тапсырма дәріс материалдарын, сондай-ақ қосымша оқулықтар мен оқу құралдарын, экономикалық әдебиеттер мен мерзімді басылымдар мәліметтерін пайдалана отырып жеке орындалады.

    Бағалау критериі: максималды балл алу үшін тапсырма толық орындалуы тиіс, жауаптары мазмұнды, әдебиеттерге сілтеме жасай отырып, мысалдармен және өз уақытында орындалуы тиіс.

    Бағалау нысаны: реферат жазу

    Тапсырманы орындаудың бағалау баллы:

    Ұсынылатын әдебиеттер:

    1) Портер М. «Международная конкуренция». М, Международные отношения, 1993г*.

    2) Портер М. «Конкурентная стратегия» Пер.с англ. – М. 2006г.

    3) Портер М. «Конкуренция» Пер.с англ. Издательский дом, 2002г*.

    4) Цихан Т. «Кластерная теория экономического развития» Теория и практика управления. №5, 2003г.

    Тақырып: Инфрақұрылым мен қызмет көрсету сфераларындағы кластерлерді ұйымдастыру мен дамуы

    Тапсырма № 9 (сөж)

    - Қызмет көрсету және инфрақұрылым сфераларында кластерлердің қалыптасуы

    - ҚР-да туристтік кластердің дамуы

    - Кластерлердің қалыптасуы мен дамуының тиімділігі

    Өздік жұмыстың мақсаты: Инфрақұрылым мен қызмет көрсету сфераларындағы кластерлерді ұйымдастыру мен дамуын талдау

    Тапсырманы орындауға арналған әдістемелік нұсқау:

    №9 тапсырма дәріс материалдарын, сондай-ақ қосымша оқулықтар мен оқу құралдарын, экономикалық әдебиеттер мен мерзімді басылымдар мәліметтерін пайдалана отырып жеке орындалады.

    Бағалау критериі: максималды балл алу үшін тапсырма толық орындалуы тиіс, жауаптары мазмұнды, әдебиеттерге сілтеме жасай отырып, мысалдармен және өз уақытында орындалуы тиіс.

    Бағалау нысаны: баяндама-реферат

    Тапсырманы орындаудың бағалау баллы: 6 балл

    Ұсынылатын әдебиеттер:

    1) Портер М. «Международная конкуренция». М, Международные отношения, 1993г*.

    2) Портер М. «Конкурентная стратегия» Пер.с англ. – М. 2006г.

    3) Портер М. «Конкуренция» Пер.с англ. Издательский дом, 2002г*.

    4) Цихан Т. «Кластерная теория экономического развития» Теория и практика управления. №5, 2003г.

    Тақырып: Ұлттық экономика жүйесіндегі кластерлер қызметін талдау

    Тапсырма № 10 (сөж)

    - ҚР-да транспорттық-логистикалық кластерді ұйымдастыру

    - ҚР-да құрылыс саласында кластерлерді ұйымдастыру

    Өздік жұмыстың мақсаты: Ұллтық экономика жүйесіндегі кластерлер қызметімен танысу

    Тапсырманы орындауға арналған әдістемелік нұсқау:

    №10 тапсырма дәріс материалдарын, сондай-ақ қосымша оқулықтар мен оқу құралдарын, экономикалық әдебиеттер мен мерзімді басылымдар мәліметтерін пайдалана отырып жеке орындалады.

    Бағалау критериі: максималды балл алу үшін тапсырма толық орындалуы тиіс, жауаптары мазмұнды, әдебиеттерге сілтеме жасай отырып, мысалдармен және өз уақытында орындалуы тиіс.

    Бағалау нысаны: эссе

    Тапсырманы орындаудың бағалау баллы: 6 балл

    Ұсынылатын әдебиеттер:

    1) Портер М. «Международная конкуренция». М, Международные отношения, 1993г*.

    2) Портер М. «Конкурентная стратегия» Пер.с англ. – М. 2006г.

    3) Портер М. «Конкуренция» Пер.с англ. Издательский дом, 2002г*.

    4) Цихан Т. «Кластерная теория экономического развития» Теория и практика управления. №5, 2003г.

    8