10.4 Кесте - Химиялық әсер еткен баспанадағы адамдардың жоғалу мүмкіншілігі

Адамдарды табу шарттары	Адамдарды газ қағармен жабдықтағанда
	20	30	40	50	60	70	80	90	100
Ашық жерде	75	65	58	50	40	35	25	18	10
Жәй шарттарда	40	35	30	27	22	18	14	9	4

Ескерту. Зақымдану ошағындағы адамдарды жоғалту мүмкіндігінің құрылмы %, жеңіл дәрежесі – 25; орта және ауыр дәрежесі (2-3 аптаға дейін шектетілген және емханаға мұқтаждар) – 40; өлім шығыны – 35.

МЫСАЛЫ. Химиялық зауытта апат салдарынан 18г. хлоры бар сыйымдылық бұзылды. Жұмыскерлер мен қызметкерлер саны 600 адам, газ қағармен жабдықталғандары 100 %. Адамдардың паналау шарттары ғимараттар. Жұмыскерлермен қызметкерлердің, оның құрылымының жоғалу мүмкіндігін анықтау.

ШЕШІМІ: 1. 2.4 кестесі бойынша жоғалулар анықталады.

Р = 600·0,04=24 адам.

3. 2.4 ескертуіне байланысты нысандағы қызметкерлермен жұмыскерлердің жоғалу құрылымы өлім шығынымен— 24·0,35=8 адам., орташа және ауыр дәрежедегі — 24·0,4=9 адам., жеңіл дәрежедегі — 24·0,25=7 адам. Барлығы 17 адам.

АҚ қалыпының құрамыда осылай есептелінеді.

Химиялық жағдайды бағалау қорытындысын талдау негізінде өндіріс қызметкерлерін және халықты қорғаныс құралдарымен қорғауды қамтамасыз етуден шығатын зақымданған ошақтан болатын жағдайлармен анықталады. Кәсіпорынныңулы заттарымен материалдары, шикізаттарына байланысты еңбек шарты сараланады, Адамдар жұмыс істейтін цехтар, ғимараттар, бөлмелердің қымталған мүмкіндіктері, сонымен бірге қорғаныс құралдарымен жұмыс істеу ортасы да қарастырылады. Ғимараттарды, аумақты, имараттарды, нысандарды заласыздандыру, қажет болған жағдайда адамдарды санитарлық өңдеу жолымен анықталады.

Қорытынды нысанның жоғарғы төзімділігі бойынша қосымша химиялық зақымдану ошағының болу мүмкіндігіне байланысты ұсыныстарды өңдеу үшін қызмет етеді.

ТӘЖІРИБЕЛІК САБАҚҚА ТАПСЫРМА

1. Жұмыстың теориялық бөлімімен, химиялық бақылаудың құралдарымен толығымен танысу;

2. Күндізгі уақытта В-52 ұшағының құю жолымен химиялық улау жүргізілгені белгілі болды. ОВ зарин табылды. . Метеожағдай бұлтты, жел жылдамдығы 1 м/с. Жергілікті жер ашық. Химиялық улану ауданын анықтау.

3. Нысанда 50г күкіртті сутегі бар сыйымдылық құлады. Түнгі уақыттағы химиялық уланған ауданды анықтау. Жергілікті жер жабық. Метеожағдай — бұлыңғыр, жел жылдамдығы 5 м/с.

4. Халық тұратын жерден 11 км жерде орналасқан нысандағы апат салдарынан хлор қоймасында бұзылыстар болды. Метеожағдай: конвекция, жел жылдамдығы 3 м/с. Уланаған бұлттың халық тұратын ауданға келу уақытын анықтау.

5. Нысанда жарылыс салдарынан хлор сыйымдылығы құлады. Жел жылдамдығы 2 м/с. Төгілген хлордың зақымдау іс-әрекетінің уақытын анықтау.

6. Химиялық зауытта апат салдарынан күкіртті сутегі бар сыйымдылық құлады. Зауыттың жқмыскерлерімен қызметкерлер саны 450 адам, газ қағарлармен қамтамасыз етілгендері 80 %. Адамдардың тұрған жері ашық жер. Жоғалуы мүмкін қызметкерлер, жұмыскерлер санымен оның құрылымын анықтау.

КОНТРОЛЬНЫЕ ВОПРОСЫ

1. Жергілікті жерлердегі улау заттарын қандай құралдармен анықтайды?

2. Инверсия дегеніміз не?

3. Конвекция дегеніміз не?

4. Изотермия дегеніміз не?

5. Химиялық зақымданған аумақ ені қалай анықталады?

6. Химиялық зақымданған аумақ ауданы қалай анықталады?

7. Химиялық зақымданған ошақтағы ҚӘУЗ зақымдау іс-әрекетінің уақыты немен анықталады?

8. Химиялық зақымдану ошағындағы адамдардық жоғалу мүмкіндігінің құрылымын анықтау.

ҚОСЫМША

Қосымша 1 – Жарылыс өткеннен бастап кез-келген уақыттағы t, радияция деңгейін есептеу коэффициенті.

t, сағ.	К=Р1/Рt	t, сағ.	К=Р1/Рt	t, сағ.	К=Р1/Рt
0,25	0,19	33	66,4	84	203,7
0,3	0,24	34	68,84	85	206,6
0,5	0,43	35	71,72	86	209,6
0,75	0,71	36	73,72	87	212,5
1	1	37	76,17	88	215,5
1,25	1,31	38	78,65	89	218,4
1,5	1,63	39	81,16	90	221,4
1,75	1,66	40	83,66	91	224,3
2	2,3	41	86,16	92	227,3
2,25	2,65	42	88,69	93	230,2
2,5	3	43	91,24	94	233,2
2,75	3,37	44	93,78	95	236,2
3	3,74	45	96,34	96	239,2
3,25	4,11	46	98,93	100	251,2
3,5	4,5	47	101,5	104	263,3
3,75	4,88	48 (2 тәу)	104,1	108	275,5
4	5,28	49	106,7	112	287,7
4,5	6,08	50	109,3	116	300,2
5	6,9	51	111,9	120 (5 тәу)	312,6
5,5	7,73	52	114,7	132	350,5
6	8,59	53	117,2	144 (6 тәу)	389,1
6,5	9,45	54	119,9	156	428,3
7	10,33	55	122,6	168 (7 тәу)	468,1
7,5	11,22	56	125,2	192 (8 тәу)	549,5
8	12,13	57	127,9	216 (9 тәу)	633
8,5	13,04	58	130,6	240 (10 тәу)	718,1
9	13,69	59	133,4	264 (11 тәу)	805,2
9,5	14,9	60	136,1	288 (12 тәу)	893,9
10	15,85	61	138,8	312 (13 тәу)	984
11	17,77	62	141,6	336 (14 тәу)	1075
12	19,72	63	144,3	360 (15 тәу)	1169
13	21,71	64	147	384 (16 тәу)	1263
14	23,73	65	149,8	408 (17 тәу)	1358
15	25,73	66	152,5	432 (18 тәу)	1454
16	27,86	67	155,3	456 (19 тәу)	1552
17	29,95	68	158,1	480 (20 тәу)	1649
18	32,08	69	160,9	504 (21 тәу)	1750
19	34,21	70	163,7	528 (22 тәу)	1849
20	36,44	71	166,5	552 (23 тәу)	1951
21	38,61	72 (3 тәу)	169,3	567 (24 тәу)	2053
22	40,83	73	172,2	600 (25 тәу)	2152
23	43,06	74	175	624 (26 тәу)	2260
24 (1 тәу)	45,31	75	177,8	648 (27 тәу)	2365
25	47,58	76	180,7	672 (28 тәу)	2471
26	49,89	77	183,5	696 (29 тәу)	2577
27	52,19	78	186,4	720 (30 тәу)	2684
28	54,53	79	189,3	1080 (45 тәу)	4366
29	56,87	80	192,2	1140 (60 тәу)	6167
30	59,23	81	195,1	1800 (75 тәу)	8061
31	61,6	82	198	2160 (90 тәу)	10030
32	64	83	200,8

Қосымша 2 – Орташа метеожағдай кезіндегі әуемен химиялық жұқтыруды қолданудағы химиялық зақымданған аумақ ұзындығы.

УЗ түрі және оны қолдану тәсілі	Ұшақ тұрі және саны	Химиялық зақымданған ұзындық L, км
Құю, ви-икс (VX)	1 – В-52, FB-111	8
	2 – В-52, FB-111	8
	Топ – В-52, FB-111	8
	1 – F-4, F-105	4
	2 – F-4, F-105	4
	Топ – F-4, F-105	4
зарин (GB)	1 – В-52	2
	2 – В-52	4
	Топ – В-52	6
	1 – F-4, F-105	1
	2 – F-4, F-105	2
	Топ – F-4, F-105	4

Қосымша 3 – УЗ әуемен ашық жерде қолдану кезіндегі уланған ауа бұлтының тереңдігі, км

УЗ түрі	Нақты жылдамдық пен жел кезіндегі уланған ауаның қауіпті таралу тереңдігі, м/с
	1-2	2-4
Зарин (GB)	50	40
Ви-икс (VX)	5-8	8-12
Иприт (HD)	24	15

Қосымша 4 – Ашық жердегі ҚӘУЗ зақымдау концентрациясымен уланған ауа бұлтының таралу тереңдігі (1 м/с)

ҚӘУЗ аты	Сыйымдылықтағы ҚӘУЗ саны (нысанда), т
	5	10	25	50	75	100
Инверсия кезінде
Хлор, фосген	23	49	80	Более 80
Аммиак	3,5	4,5	6,5	9,5	12	15
Күкіртті ангидрид	4	4,5	7	10	12,5	17,5
Күкіртті сутек	5,5	7,5	12,5	20	25	61,6
Изотермия кезінде
Хлор, фосген	4,6	7	11,5	16	19	21
Аммиак	0,7	0,9	1,3	1,9	2,4	3
Күкіртті ангидрид	0,8	0,9	1,4	2	2,5	3,5
Күкіртті сутек	1,1	1,5	2,5	4	5	8,8
Конвекция кезінде
Хлор, фосген	1	1,4	1,96	2,4	2,85	3,15
Аммиак	0,21	0,27	0,39	0,5	0,62	0,66
Күкіртті ангидрид	0,24	0,27	0,42	0,52	0,65	0,77
Күкіртті сутек	0,33	0,45	0,65	0,88	1,1	1,5

Қосымша 5 – Жабық жердегі ҚӘУЗ таралу тереңдігі, км (сыйымдылық құламаған кезде, жел жылдамдығы 1 м/с)

ҚӘУЗ аты	Сыйымдылықтағы ҚӘУЗ саны (нысанда), т
	5	10	25	50	75	100
Инверсия кезінде
Хлор, фосген	6,57	14	22,85	41,14	48,85	54
Аммиак	1	1,28	1,85	2,71	3,42	4,28
Күкіртті ангидрид	1,14	1,28	2	2,85	3,57	5
Күкіртті сутек	1,57	2,14	3,57	5,71	7,14	17,6
Изотермия кезінде
Хлор, фосген	1,31	2	3,28	4,57	5,43	6
Аммиак	0,2	0,26	0,37	0,54	0,68	0,86
Күкіртті ангидрид	0,23	0,26	0,4	0,57	0,71	1,1
Күкіртті сутек	0,31	0,43	0,71	1,14	1,43	2,51
Конвекция кезінде
Хлор, фосген	0,4	0,52	0,72	1	1,2	1,32
Аммиак	0,06	0,08	0,11	0,16	0,2	0,26
Күкіртті ангидрид	0,07	0,08	0,12	0,17	0,21	0,3
Күкіртті сутек	0,093	0,13	0,21	0,34	0,43	0,65

4 жіне 5 қосымшаға ескерту: 1 м/с жоғары жел жылдамдығы кезінде келесі мәндерге ие түзетілген коэффиценттер қолданылады.

Қосымша 6 – Әр түрлі жел жылдамдығы кезіндегі ҚӘУЗ зақымдаушы концентрациясымен уланған ауа бұлттарының таралу тереңдігі үшін түзетілген коэффиценттер

Жел жылдамдығы, м/с	1	2	3	4	5	6
Инверсия кезінде	1	0,6	0,45	0,38	-	-
Изотермия кезінде	1	0,71	0,55	0,5	0,45	0,41
Конвекция кезінде	1	0,7	0,62	0,55	-	-

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТ ТІЗІМІ

1. Шлендер П.Э., Маслова В.М., Подаецкий С.И. Безопасность жизнедеятельности: Учебное пособие/ Под. ред. Шлендера П.Э. – М.: Вузовский сборник, 2004.-208 б.

2. Суровцев А.А., Мельников Е.Н., Малеваный С.В., Медведева Н.М., Шарипханов С.Д., Хурсанов С.К. «Безопаность жизнедеятельности» Учебное пособие. Книга 1. – Алматы. 2002 ж. - 240.

3. Суровцев А.А., Бойко А.Я. «Безопасность жизнедеятельности». Учебное пособие. Книга 2. – Алматы. 2002 ж. - 160.

4. Безопасность жизнедеятельности Учебник для ВУЗов. – М.: 1999 ж.-200.

5. Белов С.В., Ильницкая А.В., Козяков А.Ф., Морозова Л.Л.. Безопасность жизнедеятельности. М.: Высшая школа 1999.– 448.

6. Защита объектов народного хозяйства от ОМП. Демиденко Г.П. Справочник. – Киев, 1987. - 245.