Перыяд станаўлення дзяржаўнасці

Кіеўскія князі: Рурык (862-879), Алег (879-912), Ігар (912-945), Вольга (945-957), Святаслаў (957-972), Яраполк (972-980), Уладзімір Святы (980-1015), Святаполк Акаянны (1015-1019), Яраслаў Мудры (1019-1054), Уладзімір Манамах (1113-1125).

Полацкія князі: Рагвалод (?-980), Рагнеда, Ізяслаў (988-1001), Брачыслаў (1003-1044), Усяслаў Чарадзей (1044-1101), Глеб Мінскі, Барыс Полацкі, Святаслаў Віцебскі, Давыд Лагойскі, Уладзімір (1186-1216).

Асноўныя паняцці: дзяржаўнасць, “Кіеўская Русь”, Куявія, Славія, варагі, хазары, феадалізм, феадальная раздробленнасць, удзельныя княствы, міжусобныя войны, мангола-татары, “шлях з варагаў у грэкі”, валокі, суседская (тэрытарыяльная) абшчына, дзядзінец, князь, баяры, дружына, вотчына, халопы, закупы, радовічы, удачы, ізгоі, смерды, верв, палюддзе, веча, рада, пасаднік, тысяцкі, цівун, ключнік, падвойскі, епіскап, воласць, “Руская праўда”.

Храналогія падзей:

862 г. – Полацк упершыню ўзгадваецца ў пісьмовых крыніцах,

980 г. – захоп Полацка Уладзімірам,

1019 г. – бітва на р. Альта,

1021 г. – бітва на р. Судамір,

1065 г. – аблога Пскова Усяславам,

1066 г. – штурм Ноўгарада Усяславам,

3 сакавіка 1067 г. – бітва на р. Няміга,

1116 г. – паход Глеба Мінскага на Слуцк,

1117 г. – паход Глеба Мінскага на Оршу і Копысь,

1119 г. – Уладзімір Манамах бярэ Глеба Мінскага ў палон,

1127 г. – падпарадкаванне Полацкага княства Кіеўскаму Мсціславам,

1129 г. – сорак удзельных полацкіх князёў высланы ў Візантыю,

1132 г. – полацкае веча выгнала пасадніка кіеўскага князя Ізяслава і выбрала прадстаўніка полацкай дынастыі Васільку Святаславіча,

1184 г. – каталіцкі манах Мейнард атрымаў дазвол ад Уладзіміра Полацкага на місіянерскую дзейнасць у вусці Заходняй Дзвіны,

1201 г. – заснаванне крэпасці Рыга,

1202 г. – заснаванне Ордэна Мечаносцаў,

1203 г. – асада Уладзімірам Полацкім крэпасці крыжакоў Ікскуль,

1206 г. – асада Уладзімірам Полацкім крэпасці крыжакоў Гольм,

1208 г. – захоп крыжакамі Кукенойса, 1209 г. – захоп крыжакамі Герцыке, 1216 г. – падрыхтоўка сумеснага паходу палачан, смалян, ліваў, эстаў супраць крыжакоў,

1210 г. і 1223 г. – дамовы Полацка з Рыгай аб свабодным гандлі па Дзвіне ад Полацка да Рыгі,

1223 г. – бітва на р. Калка,

1230 г. – заснаваны Тэўтонскі ордэн,

1238 г. – Бату-хан падпарадкаваў Уладзіміра-Суздальскае і Смаленскае княства,

1239-1241 г.г. – мангола-татары спалілі Гомель, Тураў, Мазыр, Пінск, Берасце,

1240 г. – бітва на р. Нява,

1242 г. – бітва на Чудскім возеры,

1242 г. і 1249 г. – няўдалыя спробы мангола-татар прарвацца ў цэнтральныя землі Беларусі.

Культура беларускіх зямель у іх-хііі стст.

Асноўныя паняцці: хрысціянізацыя, двухвер’е, царква, епархія, манастыр, “стоўпніцтва”, скрыпторый, кірыліца, “Рагвалодавы (Барысавы) камяні”, берасцяныя граматы, летапісанне, агіяграфія, пергамент, пісалы, “Аповесць мінулых гадоў”, “Слова пра паход Ігаравы”, мураванае дойлідства, архітэктурная школа, неф, апсіда, плінфа, мазаіка, іконапіс, крыжова-купальны храм.

Храналогія падзей:

988 г. – афіцыйная дата хрышчэння Русі,

992 г. – заснаванне Полацкай епархіі,

1005 г. – заснаванне Тураўскай епархіі,

1054 г. – раскол хрысціянскай царквы на каталіцкую і праваслаўную,

1044-1066 г.г. (1050-1055 г.г.) – будаўніцтва Сафійскага сабора,

ХІ ст. – Тураўскае Евангелле,

ХІІ ст. – Друцкае евангелле,

ХІІ ст. – Барысавы камяні,

1161 г. – па замове Еўфрасінні Полацкай майстар-ювелір Лазар-Богша зрабіў напрастольны крыж.

Культурныя дзеячы: Міна – першы вядомы епіскап Полацкай епархіі, Еўфрасіння Полацкая (? - 1173) – асветніца, заснавальніца царквы Спаса і жаночага манастыра ў Полацку, Іаан (ХІІ ст.) – дойлід, які пабудаваў Спасскую царкву ў Полацку, Кірыла, епіскап Тураўскі (1130? - 1182) – пачынальнік рэлігійнай літаратуры ва Усходняй Еўропе, аўтар словаў, прытчаў, рэлігійных вершаў і малітваў, Клімент Смаляціч (ХІІ ст.) – кіеўскі мітрапаліт, аўтар першага вядомага ў Беларусі пісьмовага твора “пасланне прасвітару Фаме”.

Помнікі архітэктуры: Полацкі сабор Святой Сафіі (ХІ ст.), Спасская царква ў Полацку (ХІІ ст.), Пятніцкая і Барысаглебская цэрквы ў Бельчыцах (ХІІ ст.), Дабравешчанская царква ў Віцебску (ХІІ ст.), Барысаглебская (Каложская) царква ў Гародні, “Белая” вежа-данжон валынскага тыпу ў Камянцы (ХІІІ ст.).