4. Гидросфера биосфера элементі және табиғи ресурс ретінде.

Гидросфера-ғаламшарымыздың су қабаты, рны мұхиттар мен теңіздер , құрлық суы - өзендер, көлдер, жасанды су қоймалары, мұздықтар, литосфераның жоғарғы бөлігіне сіңетін ыза суы және атмосферадағы ылғал құрайды.

Жер бетіндегі ауданы 510 млн км2 -ге тең.Бұл ауданның 361 млн км2-ін 71% бөлігін әлемдік мұхит алып жатыр.Гидросфера литосферамен (жерасты сулар), атмосыерамен(бу тәріздес ылғал) тығыз байланысты.

Жер бетінде судың жалпы қоры шамамен 1386 млн км2-ге тең.Өзен арналарындағы су қоры 2120 млн км2-ге жетеді.Тұщы су 91 мың км3 болады.

4. Судың негізгі қасиеттері. Экожүйелік және биосфералық үрдістер үшін оның маңызы.

Су - өмір көзі . Ол геологиялық(үлкен) және биологиялық (кіші) зат айналымына қатысады.Биоферадағы маңызды процесстерге әсерін анықтайтын судың өзіне тән қасиеттері:

табиғат ресурсы және зат ретіндегі сарқылмайтындығы.Жердегі барлық ресурстар жойылатын ,шашырайтын болса, ал су әр түрлі күйге: сұйық, газ және қатты күйіне өтуіне байланысты мұндай жағдайға ұшырамайды.

Суға қату кезінде көлемінің көлемінің артуы және сұйыққа өтуі кезінде көлемінің кемуі тән.

Жылы сыйымдылығы мен жылу өткізгіштігінің жоғары болуы

Әмбебап еріткіш.Сондықтан табиғатта абсолютті таза су жоқ.Судың аталған және басқа да қасиеттері биосфералық процестерге , тірі ағзалар мен олардың мекен ету орталарына орасан зор әсен етеді.

4. Судың адамның шаруашлық іс әрекетіндегі маңызы. Гидросфераның негізгі экологиялық мөселелері.

Су адам үшін тек биологиялық емес, сонымен қатар, әлеуметтік те фактор болып табылады. Биологиялық қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін адамға тәулігіне 2-5 л су қажет. Алғашқы кезде адам осы мөлшермен қанағаттанған. Шаруашылық қызметіне өтуіне байланысты қажетті судың мөлшері арта түсті. Су шаруашылығын ұйымдастырудың қажеттілігі суармалы егіншілікке байланысты туады. Бидайдың 1т алу үшін 2500т, күрішке -4560т, мақтаға- 1000т, сиыр етіне- 30000т су жұмсалады. Су барлық дерлік технологиялық процесстердің бөлінбес элементі. 1 т болат өндіруге 30т су, спиртке- 300т, целлюлозаға- 500т, синтетикалық талшықтарды алуға - 5000т су қажет. Қазіргі дүние жүзінде орташа шамамен алғанда тәулігіне адамға шаққанда 1500-2000л су қолданылады. Олардың ішіне 100-150 л су тұрмысиық-коммуналдық қажеттерге жұмсалынады.судың негізгі бөлігі өнеркәсіптік және ауылшаруашылық мақсатында жұмсалады. Ластануға судың барлық категориялары; мұхит, континенттік, жер асты сулары әр түрлі дәрежеге ұшырайды. Су көздерінің негізгі мәселелері бұл- ластаушы көздер. Олар; 1-ші өндіріс орындарынан шыққан поллютанттар бар ағызынды сулар; 2-ші фекалийлер, детергенттер, микроорганизмдер бар тұрмыстық сулардан құралған ағызынды сулар; 3-ші улы химикаттар мен миниралдық тыңайтқыштармен ластанған ауылшаруашылық ағызынды сулар; 4-ші атмосферадағы ластаушы заттар – газдар мен қатты заттар; 5-ші мұнай өндіруші жіне өңдеуші өнеркәсіп орындарының ағызынды сулар.

4. Су тұтыну және су қолдану түрлері.

5. Ірі бөгендер жасаудың теріс салдары. Сулардың ластану түрлері: химиялық, биологиялық, жылулық, механикалық, радиобелсенділік.

Жер беті және жер асты суларының негізгі ластанушы көздері. Жер асты немесе жер устi суларына химиялык заттардын, микроорганизмдердiң немесе адеттегiден жогары температурадагы сулардын, не баска заттардын тусуi судың ластану козi деп аталады. Жер устi бассейндерi ластануынын негiзгi себептерi өнеркәсіптік мекемелер, коммуналдык жане ауыл шаруашылыктары су коймаларына жеткiлiксіз тазартылган немесе тазартылмаган жуынды сулардын агызуы. Жеа асты суларынын ластану коздерiне жататындар; 1) онеркасiп калдыктарын сактайтын орындар мен оларды колiкпен тасымалдау: 2) коммуналдык жане турмыстык калдыктар аккумуляциялану орындары; 3) пестицидтермен жане минералдык тынайткыштармен онделетін ауылшаруашылык жерлер; 4) жер асты суларына куйылатын ластанган су коймалары; 5) ластанган атмосфералык жауын-шашыннын сузгiден откiзiлуі; шыгу тегi турi жане сапалык сипатына орай жуынды суларды 4 негiзгi категорияларга болуге болады 1) ондiрiстiк 2) турмыстык 3) ауылшаруашылык 4) жанбырлык. Ондірістік шайынды сулар технологиялык урдiстерде суды колданганнан кейiн артурлi онеркасiптiк обьектiлерден туседі. Оларга пайдалы казбалар ондiрiлуiнде жер бетiне сорылып шыгарылатын жуынды суларда жатады. Ластаушы коспаларга кышкылдар, сiлтiлер артурлi металдар туздары, кукiрттiк косылыстар, минералдык калкыган заттар кiредi. Турмыстык жуынды сулар жогары емес органикалык ластануымен, бiрак жогары бактериалдык ластануымен жане гельминттер жумырткасынын жогары молшерi болуымен сипатталады. Турмыстык жуынды сулао тургынд-уйлерден жане когамдык гимараттардан да онеркасiп ондiрiстердiн турмыстык болмелерiнен де туседi. Ауылшаруашылык жуынды сулар су коймаларынын экологиялык тепе-тендiгiне ауыл шар асерi кушеюде. Жана жерлердi егiндiкке жырту, батпактарда кургату, ормандарды шабу, онын iшiнде кiшi озендер бассейндерiнде орманды шабу озеннiн гидрогиологиялык тартiбiн озгерiске акеледi, кайнарлар мен булактардын кеуiп калуына акеледi. Жанбырлык агынды сулар атмосфералык жауын-шашын тусуiнiн натижесiнде пайда болады. Оларды жауынды жане муздык деп боледi. Жауындык сулар категориясына егiн сугару, жуу суларын жаткызуга болады.