9. Дәріс тақырыбы: Ойлау түрлері.

Дәріс тезистері

Біріншіден, ойлаудың түрі нақтылы іс-әрекет пен қимыл-қозғалыс жайындағы практикалык іспен ұштаскан. Бөбектердің ойы осы іс-әрекеттермен баійланысты. Екінші, бейнелі ойлау мектеп жасына дейінгі балаларда каркынды дамып, олардын, заттарды ұстап-тұтынуы нәтижесінде қалыптасады. Олар сол заттардың беинесін көр-некі түрде кабылдап отырады. Үшінші, абстрактылы ой. Ойлаудың бұл түрі бойынша адамнын ұғымды меңгеруі нәтижесінде пайымдау әрекеттері дамып, ғылыми түсініктері өрістейді.

Ойлаудың даралык ерекшеліктері адамның танып білуінің сапалық сипаттары мен ерекшеліктерін камтитыи ақыл-ойдың қызметі болып саналады. Ондай салаларға өз бетінше ойлау, оның оралымдылығы, ойдың тездігі мен ұшқырлығы сияқты касиеттер жатады. Барлык ойлау әрекетіне тән басты қасиет — дара адамнын әрбір нәрсенің мәнді қасиеттерін өздігінен ажыратып, олардан жаңа корытындылар жасай білуі. Ойлау әрекетіндегі адамның мундай сапалык қасиеті — нәрселердің мән-жайын дұрыс ұғынып, олардың жалпы заңды-лықтары мен өзара байланысын ашып беруге қабілетті болатындығы. Мұндай әрекет ойлау жүйесін жетілдіріп, адамның ақыл-ойын өрістетеді. 'Адам ойлауының дамуына ыкпал етудегі бір максат — ойлау әрекетінін жасампаздық касиетін арттыру, сөйтіп, адам ойынын, мүмкіндіктерін толық пайдалануды жүзеге асыру болып та былады. Осы орайда, ғылыми тұрғыда кұрылған ой болжамы адамның ойлау процесін дамытуға зор ықпал ететін куатты күш болып саналады. Ойлау әрекеті — тек ғылыми болжам ғана емес, жұмбақ мәселелердің мән-жайын ұғыну үшін күнделікті тәжірибеде қолданылып отыратын күрделі психикалық процесс және адамның ақыл-ойының жемісі.

Негізгі әдебиет:2, 3,5, 7

Қосымша әдебиет: 8, 9, 12, 13

10. Дәріс тақырыбы: Ойлау операциялары.

Дәріс тезистері

Ойлау және мәселені шешу. Адам белгілі бір мэселеің түйінін шешу барысында түрлі амал-тәсілдер колданып, алға койған мақсат-міндетін орындап шығу үшін ойланып, толғанады. Сол мәселені шешудің жолын іздестіреді. Ойланудың бұл түрі міндет-максатка сәйкес жүзеге асады.

Проблемалык. ойлау — түрлі мақсат-міндеттсрді шешуде шиеленісті жағдайларды сезіп біліп, олардын. мән-мағынасын түсінуді қажет етеді. Сөйтіп, нешс түрлі шиеленісті жайттардың белгілі себептермен байланысыин, олардың құпия сырларын ашып көрсетуді көздейді. Ойлану әрекетінде ен әуелі сол мәселенің өзін анықтап алу — бірінші кезектегі міндет. Екіншіден, мұны аныктауға адамның білімі мен өмірлік тәжірибесі кажет. Үшіншіден, оқу барысында балалар өздігінен ойланып-толғанып, келелі мәселелерді шешуде әралуан қиындықтарға кездеседі.

Ойлану әрекетіндегі әрқилы тәсілдер мен амалдардың бәрі де жеке адамның ниет-тілегіне, мұқтаждығы мен қажеттілігіне тәуелді болып отырады. Ойланудың кез-келген әрекетінің туындауы белгілі бір ынта-ниетке байланысты. Психологияда ойланудағы ниеттің пайда болу себебінің мынадай екі түрі бар: 1. Арнайы танымдық ойлану. Әдетте, бұл белгілі тілек-максатка сәйкес пайда болады. 2 Арнаусыз ой. Ойлаудың бұл түрі сыртқы жағдайдың әсеріне орай туады. Мысалы, окушынын сабакка дайындалуы жайында ойлануын арнаусыз, әрі оның өміріндегі үйреншікті, дағдылы ой деуге болады.

Негізгі әдебиет:2, 3,5, 7

Қосымша әдебиет: 8, 9, 12, 13