11.Қаржы экономикалық категория ретінде

Қаржы д/з-бұл қоғамдық өнімнің құнын бөлу ж/е қайта бөлу про/де п.б. ерекше экон/қ қат/ң жиынтығы. Қ/ң п.б. себебі шар/қ жүргізуші суб/мен мем/ң қызметін қамтамасыз ететін олардың ресурстарға қажеттілігі б.т. Ал қаржының жұмыс істеуінің шарты ақшаның болуы. Қ/ң мәні ақша нысанындағы құн қозғалысынан туындайды. Қаржы латын тілінен «қолма-қол ақша», «табыс» деген сөзден шыққан. Ол тауар-ақша қат/мен ж/е мем/ң өмір сүруімен б/ты тарихи қалыптасқан аса маңызды категориялардың бірі.Қ/ң маңызды нышаны болып ақша қаражаттарының нақты қозғалысындағы қаржы қат/ң ақшалай мағынада берілуі табылады. Қаржы-бұл мем. пен ШЖС/де ақшалай табыстар мен жинақтарды қалыптастыруға, оларды қоғамның әлеуметтік ж/е басқа да қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін ұлғаймалы ұдайы өндіріс үдерісіне пайдалануға б/ты жалпы қоғ/қ өнім құны мен ұлттық байлықтың бөлігін бөлу ж/е қайта бөлу үдерсінде туындайтын ақша қатынастары. Қ/ң табиғатын ақшалай нысандағы құнның қозғалысымен сипатталады. Ондай қозғалыстың шарты болып тауар-ақша қат/ң болуы ж/е экон/қ заңдардың қызметі саналады. Қаржы тауар қат/нан тыс өмір сүре алмайды. Қаржы өндірісті тұтыну қажеттіктеріне сәйкес икемдеу, шар/қ саласында үнемі өзгеріп отыратын қажеттіктерге мүмкіндік беру үшін қажет. Мем/к қаржылар арқылы салалық ж/е аумақтық деңгейде қоғамдық өнд/с ауқымын реттеу, сондай-ақ басқа да қоғамдық қажеттіктерді қанағаттандыру ж.а. Қаржы қоғамның даму қажеттіктеріне б/ты объективті түрде керек. Мем. қаржы қат/ң об/к қажеттігін ескере отырып, олардың пайдаланудың әр түрлі нысанын жасауы мүмкін:әр түрлі төлем түрлерін енгізу ж/е жою, қаржы рес/ң пайдалану нысанын өзгерту ж/е т.б. Қаржысыз өнд/к қорлардың кеңейтілген нысандағы жеке ж\е қоғамдық өнд\с айналымын қамт.ету, экон/ң аумақтық ж/е салалық құрылымын реттеу, ж/е қоғамның басқа да қажеттліктерін қанағаттандыру мүмкін емес.

12.Қаржылық бақылауыдың объективтік қажеттігі, қазіргі жағдайлардағы оның қағидаттары, міндеттері және рөлі

Қ.бақылау-қаржы жүйесінің барлық буындарының ресурстарын жасау, бөлу және оларды пайдаланудың негізділігін тексеруге бағытталған айрықша қызмет және қаржыны басқарудың функциялық эл. бірі. Мақсаты-ғылыми негізделген қаржылық саясатты, тиімді қаржылық механизмді қалыптастыруға жәрдемдесу. Міндеті-қаржы жоспарының орындалуын, қаржылық-шар.қ қызметтің ұйымдастырылуын тексеру. Түрлері: 1) қ.шаруашылық; 2) Қ.Бюджеттік – бюджеттен қаржыландырылатын мемл. кәсіпорындарды, мекемелерді, ұйымдарды бақылау. ; 3)несиелік-банктік – кредиттік ресурстарды қалыптастыру, қолма-қол ақшасыз есеп айырылысқанда т.б. бақылау. Сыныптамасы: 1) мемл-к – бұзушылықтарды анықтау, жою және болғызбау мақсатында бақылау объектілерінің Қ.Р бюджет және заңнамасын сақтауын тексеру ж-е талдау арқылы бақылау. 2)Қоғамдық-қоғамдағы қаржылық қатынастарды бақылау. 3)Тәуелсіз (аудиторлық)-ұйым мен кәсіпорын, компания, банк, сақтық компания иесінің қаржылық қызметінің жағдайын тексеру. Жүргізу уақытына және нысанына қарай: 1) Алдын-ала – ақшалай қорларды жасау, пайдалану жөніндегі операциялар істелінгенге дейін жүрг-н бақылау. 2) Ағымдағы – қаржы жоспарының атқарылу үдерісінде, шар.қ-қарж.қ операц.ды жүзеге асыру барысында жүрг-н тексеру. 3) Соңынан – қаржылық оперц-р жасалғаннан кейін жүрг-н бақылау. Тексеру объектісі б.ша: 1)құжатты-құжаттар, яғни ақшалай құжаттар:чектер, ордерлер, бағ. қағаздар тексеріледі.2)тақырыптық – бір моделдегі бірнеше кәсіпорындарда, мекемелерде н-е бірнеше министрліктерді қызметтің жеке мәселелерін бақылау.3) толық – белгілі кезеңдегі ШЖС-ң бүкіл қызметін тексеру. 4)Нақты – құжаттарды ғана емес, қолда бар ақшаны, матер-қ құндылық-ды да тексереді.