18 Сурет. Жоңқаның шөгуі

Материал қабатының шартты ығысу бетімен ығысуы неліктен және бұл ығысу қай уақытта басталады.

19 Сурет. Кесу жылдамдығының жоңқаның шөгу коэффициентіне Кл

Құралдың алдыңғы беті кесілетін қабатқа N күшімен әсер етеді. Бұл күш үйкеліс күшін F=μ·N тудырады. N және F күштерін қосып, кесу бетіне ω⁰бұрышымен көлбеу әсер ететін жоңқалану күшін R=F+N аламыз. R күшін екі күшке жіктейміз: ығысу жазықтығына перпендикуляр P_N және ығысу жазықтығына параллель P_τ . P_N күші ∆х қалыңдықты ығыстырылатын қабатты қысады, ал P_τ күші оны жақындатады. Жоңқалану кезіндегі ығысу процессін, ығысу күші деп аталатын P_τ күші шақырады. Ығысу деформациясы, ығысу кернеуі ығысудың аққыштық шегіне тең болғанда басталады. Ығысудың шартты жазықтығындағы ығыстыру кернеуі тікбұрышты кесу кезінде τ= P_τ/mn·b, тең болады, бұл жерде b – кесілетін қабат ені. mn=a/sinβ болғандықтан, τ= P_τ·sinβ/a·b аламыз, бірақта ығыстыру күші P_τ=R·cos(ω+β) тең болады. Соңғыны орнына қойып алатынымыз:

τ=R·cos(ω+β)sinβ/a·b (2)

Жоңқалану процессі τ≥τ_S , болғанда басталады, мұнда τ_S-аққыштық шегі.

20 Сурет. Иірмелі жоңқаның пайда болуы

Шартты ығысу жазықтығында орналасқан материалдың аз көлемінің кернеулі жағдайы мен жанама және көрсетілген жазықтықтың бойымен нормальды кернеулердің өзгеруі сұлбада көрсетілген (22 сур.).

21 Сурет. Қатынасты ығысуды анықтау сұлбасы

Өңделетін материалдың түрі мен қасиеттеріне, құралдың алдыңғы бұрышының шамасына, кесілетін қабаттың қалыңдығына және кесу жылдамдығына тәуелсіз түрде шартты ығысу жазықтығы бойындағы жанама кернеулер тұрақты шамады болады. Нормальді кернеулер басқаша бөлінеді.

22 Сурет. Шартты ығысу жазықтығындағы кернеулі жағдай сұлбасы

Құралдың үлкен γ⁰ мәнінде және алдыңғы беттегі үйкеліс коэффициенті аз болғанда, нормальді кернеулер құрал жүзіне жақындаған сайын кішірейе бастайды және кейбір нүктелерде шартты ығысу жазықтығы өзінің белгісін теріске ауыстыруы мүмкін. Құралдың бұрышы кеміген сайын және үйкеліс коэффициенті ұлғайса көрсетілген эпюр біртіндеп эпюр түріне ауысады, бұл жерде нормальді кернеулер белгісінің тұрақтылығын сақтай отыра, құрал жүзіне жақындай ұлғаяды.

а) алыс түйіршіктің элипсоидқа айналу сұлбасы б) деформация текстурасы сызықтарының сұлбасы

23 сурет. Деформация текстурасы сызықтарының сұлбасы

Демек, жалпы жағдайда шартты ығысу жазықтығы бойындағы «δ», жанама кернеулерден ерекше, олар тұрақты емес. Бұл процесстің ерекшелігі жанама кернеулер шамасына нормальді кернеулердің әсерінің жоқтығы.

Шартты ығысу жазықтығы кесілетін қабатқа жататын өзгермеген материал аумағын, жоңқаның толық өзгерген материалынан бөледі. Илемділік деформациясының нәтижесінде жоңқада шартты ығысу жазықтығына текстура бұрышы деп аталатын бұрышпен орналасқан сызықша немесе жолақ түріндегі, деформацияға тән текстура пайда болады (23,а сур.). Текстура сызықтары, шартты ығысу жазықтығынан өткен соң нақты бір форма және бағыт алған, жоңқаның өзгерген материалының түйіршігі тізбегін береді.

Қатынасты ығысу қарапайым ығысу деформациясының өлшемі болып келеді. Кесу кезіндегі қатынасты ығысуды анықтайық (20 сур.). Сурет негізінде абсолютті ығысу шамасы ∆S = qk+kq_1. Ығыстырылатын қабаттың Δх қалыңдығымен qk және kq кесінділерін көрсетеміз: qk = ∆х·ctgβ, kq₁ = ∆х·ctgδ =∆х·tg(β- γ). Сонда ∆S=∆х·[ctgβ + tg(β- γ)]. =∆S/∆х болғандықтан, қатынасты ығысуды анықтауға арналған өрнек:

= ctgβ+ tg(β- γ) (3)