1. Операциондық күшейткіш негізіндегі терістейтін күшейткіш. Схемасы және және кернеу бойынша берілу коэффициенті.

Операциондық күшейткіштер – конструкциялық жағынан біртұтас жасалатын, өте кішкене көлемді, жоғары сапалы, жоғары стабильді, жиілік бойынша кең ауқымды, өте үлкен күшейту коэффициенті бар тұрақты тоқ күшейткіштері. Терістейтін күшейткіш. Шығыс сигналдың белгісін кіріс сигналға қарағанда өзгертетін күшейткіш – операциялық күшейткіштің терістейтін кірісіне резисторы арқылы кернеу бойынша параллель теріс кері байланыс жасау арқылы құрылады. Кіріс сигнал резисторы арқылы операциялық күшейткіштің терістейтін кірісіне беріледі. Схеманың көрсеткіштерін 1түйін үшін тоқтар теңдеуін қолдана отырып табуға болады. Егер де =∞ және кіріс тоқ десек, онда , осыдан

Терістейтін күшейткіштің кернеу бойынша күшейту коэффициенті схеманың сыртқы бөлігінің пассивті элементтерімен анықталады:

1-сурет. Операциялық күшейткіштің негізіндегі терістейтін күшейткіш

2. NМдп- тиристорлар негізіндегі или- не логикалық элемент. Схемасы және жұмыс ұстамасы.

Тиристор – үш немесе одан да көп p-n ауысуынан тұратын, тұрақты екі күйі бар және бір күйден екінші күйге басқару импульсі арқылы ауысып-қосылу мүмкіндігі бар электрондық аспап.

Ажыратып қосқыш шала өткізгіш аспаптарға тиристорлар, бір өткелді және құйындық транзисторлар жатады. Тиристорлар – екі тепе-теңдік күйі бар көп қабатты ажыратып қосқыш құрылымдар. Онда 4 немесе одан көп p-n қабаты және 3 немесе одан да көп p-n өткелі бар.

Олар мына түрлерге бөлінеді:

а) басқарылмайтын тиристорлар – екі электродты – динисторлар немесе диод-тиристорлар;

б) басқарылатын тиристорлар – ортаңғы электродтардың бірімен басқарылады – тринисторлар немесе триод-тиристорлар.

3. Тиристорлердің түрлері мен динистордың вольт- амперлік сипаттамасы.

Тиристорлар – екі тепе-теңдік күйі бар көп қабатты ажыратып қосқыш құрылымдар. Онда 4 немесе одан көп p-n қабаты және 3 немесе одан да көп p-n өткелі бар.

Олар мына түрлерге бөлінеді:

а) басқарылмайтын тиристорлар – екі электродты – динисторлар немесе диод-тиристорлар;

б) басқарылатын тиристорлар – ортаңғы электродтардың бірімен басқарылады – тринисторлар немесе триод-тиристорлар

Барлық төрт электродынан шықпалары бар ортаңғы электродтардан басқарылатын  – тетрод-тиристор.

7.1-суретте динистордың құрылымы келтірілген.

(7.1) бойынша динистордың ВАС салайық (сурет 7.3). ВАС-ны 4 бөлікке бөлуге болады:

а) I – кернеудің аз мәндерінде П2- жабық, α ‹‹ 0,5. Кернеудің артуымен α әлсіз өседі , М көбірек өседі . Бұл бөлік аз токтармен және үлкен кернеулермен сипатталады – аспап ажыратылған;

б) П – U = U_ажыр болғанда М∙α=1, яғни (7.1) өрнектің бөлімі нөлге тең. П2 коллекторлық өткелі тура бағытта ығысады. α₁ және α₃ ток беру еселіктері көп өседі, бірақ өрнектің бөлімі нөлден кіші бола алмайды, өйткені ток тура бағытта ағады. Сондықтан α-ның артуы М-нің а заюымен қатар болуы қажет, ал М-нің азаюы U азайғанда ғана мүмкін, яғни токтың артуы кернеудің төмендеуімен қатар жүреді. Бұл теріс кедергісі бар өтпелі бөлік болғандықтан процесс құйын тәріздес жүреді;

в) Ш – динистор қосылған, кернеулер аз, токтар үлкен және динистор тізбегіне тізбектей кедергі қосумен шектеледі;

г) IV– аспап қосылған, ВАС кері тармағы қарапайым диодтікіндей.

Динистордың өлшемдері басқа ажыратып қосқыш сұлбалармен (реле) салыстырғанда кіші, бірақ кемшілігі – қосылу сәті басқарылмайды.

16- билет