- •Морфология
- •Мийзан – қалып
- •Иштикок (сөзжасам)
- •Феъл және фаъил
- •Сұрақтар мен тапсырмалар
- •Исми фаъил (негізгі етіс есімшесі)
- •Сифати мушаббаха
- •Суласий мужаррад бабында исми фаъилдың қалыбы қандай? Суласий мужаррадтан басқа баптарда исми фаъилдың қалыбы қандай?
- •Өткен шақ болымсыз етістігі (жахд)
- •Исми мафъул
- •Сұрақтар мен тапсырмалар
- •Өткен шақ болымсыз етістігінің (жахд) ырықсыз етісі (мажхул)
- •Феъл нафий (келер шақ болымсыз етістігі)
- •Бұл шылау музариъ етістігінің мағынасын терістей отырып келер шаққа айналдырады. Мысалы, егер біз لاَ يَضْرِبُ деп айтсақ, ер кісінің осы шақта емес, келер шақта ұрмайтынын еске алған боламыз.
- •Келер шақ болымсыз етістігінің (нафий) ырықсыз етісі (мажхул) 14 формада жіктеледі:
- •Бұйрық райындағы (амр) етістік туралы
- •Амри хазир (іі жақ)
- •Амри ғайиб (і және ііі жақтарда)
- •І және ііі жақ бұйрық райдағы (амри ғайиб) етістіктердің ырықсыз етісі (мажхул) Мажхул амри ғайибтың 14 жіктелу формасы бар. Ережеден тыс алдымен 2-жақ (мухатаб):
- •Сұрақтар мен тапсырмалар
- •Нахий етістігі (бұйрық райдың болымсыз түрі)
- •Бұйрық райдағы болымсыз етістіктің (нахий) ырықсыз етісі (мажхул)
- •Күшейту (таъкид) нуны
- •Исм заман және исм макан
- •Исм алат
- •Исм тафзил
- •Сұрақтар мен тапсырмалар
- •Етістіктің баптары
- •Суласий мужаррадтың бірінші бабы
- •Музаъаф يَفْعِلُ فَعَلَ
- •Өткен шақ етістігінің (мазий) негізгі етісі (маълум)
- •Исм фаъил
- •Исм мафъул
- •Өткен шақ болымсыз етістігінің негізгі етісі
- •Өткен шақ болымсыз етістігінің (жахд) ырықсыз етісі
- •Амр хазир
- •Амр ғайибтың (і, ііі жақтардың бұйрық райы) негізгі етісі
- •Амр ғайибтың (і, ііі жақтардың бұйрық райы) ырықсыз етісі (мажхул)
- •Исм заман және исм макан
- •Исми алат
- •Исм тафзил
- •يَفْعِلُ فَعَلَ бабының мисалы (و)
- •فَعَلَ يَفْعِلُ бабындағы мисал (ى)
- •فَعَلَ يَفْعِلُ бабындағы ажваф
- •يَفْعِلُ فَعَلَ бабындағы нақис
- •يَفْعِلُ فَعَلَ бабындағы лафиф
- •يَفْعِلُ فَعَلَ бабындағы мултавий.
- •يَفْعُلُ فَعَلَ бабының сахихы
- •Музаъаф:
- •Мисал (و):
- •فَعَلَ يَفْعَلُ бабының сахихы
- •Музаъаф:
- •Мисал (و):
- •Ажваф (ـيـ):
- •Лафиф (ي):
- •Мултавий:
- •Мултавий:
- •Алтыншы бап
- •Музаъаф:
- •Мисал و:
- •Мисал ـيـ:
- •Музаъаф:
- •Эълалы فَرَّ يَفِرُّ мысалына байланысты айтылған. Мисал و
- •Мисал ـيـ
- •Ажваф و:
- •Ажваф ـيـ:
- •Музаъаф:
- •Музаъаф:
- •Мисолو:
- •Мисал ـيـ:
- •Ажваф و:
- •Ажваф ـيـ:
- •Мултавий:
- •Бұл бапта мултавий жоқ.
- •Ажваф و:
- •Ажваф ي:
- •Ажваф ـيـ:
- •Музаъаф:
- •Мултавий:
- •Музаъаф:
- •Ұқсас баптар (мулхакат)
- •Қорытынды
- •Махмузул-фаның 5 бабы бар:
- •Махмузул-айнның 3 бабы бар:
- •Махмузул-ламның 4 бабы бар:
Сұрақтар мен тапсырмалар
Бұйрық рай (амр) етістігінің неше түрі болады?
Амри хазир етістігі неше формада жіктеледі және ол қалай жасалады?
Амри ғайиб етістігі ырықсыз және негізгі етістерде неше формада жіктеледі және олар қалай жасалады?
жоғарыда келтірілген етістіктерден амри хазир және амри ғайиб жасап, оларды жіктеңіз.
Нахий етістігі (бұйрық райдың болымсыз түрі)
Нахий етістігі осы-келер шақтағы етістіктің алдына (لاَ) шылауын қосу арқылы жасалады. Мысалы, لاَ تَضْرِبْ (ұрма). Осы لاَ - «ла нахияның» әсерінен дұрыс әріпке аяқталатын етістіктердің жекеше түрінде соңғы әріптің жол үсті белгісі (харакаты) түсіп қалады (لاَ تَضْرِبْ), ал соңғы әрпі әлсіз болып келетін етістіктердің сол әлсіз әрпі түсіп қалады (لاَ تَرْمِ). Екілік және көпше түрлерінде (ن) әрпі түсіп қалады. Бірақ әйел тегінің көптік мағынасын білдіретін етістіктердің соңындағы (ن) түспейді. Нахий етістігінің негізгі етісінің де 14 жіктелу формасы бар. Мұнда да ережеден тыс алдымен екінші, содан кейін ғана үшінші және бірінші жақтар жіктеледі:
لاَ تَضْرِبْ |
Ұрма (вахид, мүзәккар, мухатаб) |
لاَ تَضْرِبَا |
Ұрмаңдар (сендер, екі ер кісі) (тасния, мүзәккар, мухатабайн) |
لاَ تَضْرِبُوا |
Ұрмаңдар (сендер, бірнеше ер кісі) (жамъ, мүзәккар, мухатабийн) |
لاَ تَضْرِبِي |
Ұрма (вахида, мүәннас, мухатаба) |
لاَ تَضْرِبَا |
Ұрмаңдар (сендер, екі әйел кісі) (тасния, мүәннас, мухатабатайн) |
لاَ تَضْرِبْنَ |
Ұрмаңдар (сендер, бірнеше әйел кісі) (жамъ, мүәннас, мухатабат) |
لاَ يَضْرِبْ |
Ол ұрмасын (вахид, мүзәккар, ғайиб) |
لاَ يَضْرِبَا |
Олар (екі ер кісі) ұрмасын (тасния, мүзәккар, ғайибайн) |
لاَ يَضْرِبُوا |
Олар (бірнеше ер кісі) ұрмасын (жамъ, мүзәккар, ғайибийн) |
لاَ تَضْرِبْ |
Ол (бір әйел кісі) (вахида, мүәннас, ғайиба) |
لاَ تَضْرِبَا |
Олар (екі әйел кісі) ұрмасын (тасния, мүәннас, ғайибатайн) |
لاَ يَضْرِبْنَ |
Олар (бірнеше әйел) ұрмасын (жамъ, мүәннас, ғайибат) |
لاَ أَضْرِبْ |
Мен ұрмайын (вахид(а), мүзәккар, мүәннас, мутакаллим) |
لاَ نَضْرِبْ |
Біз ұрмайық (жамъ, мүзәккар, мүәннас, мутакаллим) |
Бұйрық райдағы болымсыз етістіктің (нахий) ырықсыз етісі (мажхул)
Нахий етістігінің ырықсыз етісі де 14 формада жіктеледі:
لاَ تُضْرَبْ |
Сені ұрмасын (вахид, мүзәккар, мухатаб) |
لاَ تُضْرَبَا |
Сендерді (екі ер кісіні) ұрмасын (тасния, мүзәккар, мухатабайн) |
لاَ تُضْرَبُوا |
Сендерді (бірнеше ер кісіні) ұрмасын (жамъ, мүзәккар, мухатабийн) |
لاَ تُضْرَبِي |
Сені ұрмасын (вахида, мүәннас, мухатаба) |
لاَ تُضْرَبَا |
Сендерді (екі әйел кісіні) ұрмасын (тасния, мүәннас, мухатабатайн) |
لاَ تُضْرَبْنَ |
Сендерді (бірнеше әйел кісіні) ұрмасын (жамъ, мүәннас, мухатабат) |
لاَ يُضْرَبْ |
Оны ұрмасын (вахид, мүзәккар, ғайиб) |
لاَ يُضْرَبَا |
Оларды (екі ер кісіні) ұрмасын (тасния, мүзәккар, ғайибайн) |
لاَ يُضْرَبُوا |
Оларды (бірнеше ер кісіні) ұрмасын (жамъ, мүзәккар, ғайибийн) |
لاَ تُضْرَبْ |
Оны ұрмасын (вахида, мүәннас, ғайиба) |
لاَ تُضْرَبَا |
Оларды (екі әйел кісіні) ұрмасын (тасния, мүәннас, ғайибатайн) |
لاَ يُضْرَبْنَ |
Оларды (бірнеше әйел кісіні) ұрмасын (жамъ, мүәннас, ғайибат) |
لاَ أُضْرَبْ |
Мені ұрмасын (вахид(а), мүзәккар, мүәннас, мутакаллим) |
لاَ نُضْرَبْ |
Бізді ұрмасын (жамъ, мүзәккар, мүәннас, мутакаллим) |