1. Жер құқықтың ерекше объектісі ретінде

Жерге заттық құқықтар - «сол мемлекетті мекендейтін халықтар, сол мемлекеттің егемендік құқығын жүзеге асырып, сол мемлекеттің мүддесіне сай алған халықаралық міндеттемелерін сақтап, сол мемлекеттің юрисдикциясына және территориялық режиміне бағыныштылығын» білдіретін жер құқық қатынасын заңдастырды.

Осыған сәйкес мемлекеттің жер заңдары, жер құқық қатынастарын шектен шығармайтындай, сол мемлекеттің жерінің тұтастығын қорғайтындай деңгейде болуы қажет. Мәселен, 2002 жылы Қазақстан Парламентінің қарауына ұсынылған Жер кодексі жобасының 20-бабының 1-тармағында, “Қазақстан Республикасында жерге мемлекеттік және жеке меншік танылады және тең дәрежеде қорғалады” – деп жазылды. 1995 жылы 22 желтоқсанда қабылданған Қазақстан Республикасы Президентінің “Жер туралы” заң күші бар Жарлығында мұндай жер құқық қатынасын кеңейтетін норма болған емес. Сонымен қатар, бұл ұсыныс Қазақстан Конституциясының 6-бабының 1-тармағындағы, “Қазақстан Республикасында мемлекеттік меншік пен жеке меншік танылады және бірдей қорғалады” – деген нормаға, «жерге» және «тең дәрежеде» деген Конституцияда жоқ сөздерді енгізіп жер құқық қатынстарына тәуелді – жерге жеке меншік түріндегі «заттық құқықтың» қолданылу аясын кеңейтіп жіберді.

2. Міндеттеме құқығының түсінігі мен жүйесі

Мiндеттемеге сәйкес бiр адам (борышқор) басқа адамның (несие берушiнiң) пайдасына мүлiк беру, жұмыс орындау, ақша төлеу және т.б. сияқты белгiлi бiр әрекеттер жасауға, не белгiлi бiр әрекет жасаудан тартынуға мiндеттi, ал несие берушi борышқордан өз мiндеттерiн орындауын талап етуге құқылы. Несие берушi борышқордан атқарылғанды қабылдауға мiндеттi.

Міндеттемелік жүйесінің түсінігі мен мағынасы азаматтық айналыммның қатусышылары арасында әр –қилы және көптеген міндеттемелік құқық қатынастың пайда болуы, оларды жүйелендіруге қажеттілігі туындайды. Міңдеттемелік жүйе тек қана олардың бірлігін ғана емес, сонымен қатар дұрыс жүйелендірілген критерилердің негізінде дифференциацияны қамтиды. Міндеттеменің ғылыми негізіндегі жүйе нормативтік материалды міндеттеменің құқығындағы әр түрлі салалар бойынша бөлуді көздейді.

Міндеттемелік жүйені көп сатылы жүйелендірудің негізінде құрылады. Әр бір саты үшін міндеттемелік құқық қатынастағы ерекшеліктерді айқындайтын жүйелендірілген критериялар қолданылады. Осының негізінде барлық міндеттемелер екі типке бөлінеді, бұл типтің ішінде міндеттеменің арнайы топтары болады, әр топ әр қилы міндеттемелердің түрлерінен тұрады және түрлер нысандар мен бір неше түрлерге бөлінеді.

3. Шпионаж құрамын талдау

Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексiнiң 166-бабына сәйкес мемлекеттiк құпияларды құрайтын мәлiметтердi шетелдiк мемлекетке, шетелдiк ұйымға немесе олардың өкiлдерiне беру, сол сияқты, оларға бару мақсатында жинау, ұрлау немесе сақтау, сондай-ақ шетелдiк барлаудың тапсырмасы бойынша өзге де мәлiметтердi Қазақстан Республикасының сыртқы қауiпсiздiгi мен егемендiгiне зиян келтiре отырып пайдалану үшiн беру немесе жинау, егер осы әрекеттердi шетелдiк азамат немесе азаматтығы жоқ адам жасаса шпиондық деп танылады.

Шпиондықтың тiкелей объектiсi болып Қазақстан Республикасының сыртқы қауiпсiздiгi танылады. Шпиондықтың затына екi түрлi мәлiметтер жатады: 1) мемлекеттiк құпиялар; 2) Қазақстан Республикасының сыртқы қауiпсiздiгi мен егемендiгiне зиян келтiретiн өзге де мәлiметтер.

Шпиондықтың объективтiк жағының белгiлерi: мемлекеттiк немесе әскери құпияны құрайтын мәлiметтердi беру, жинау, ұрлау немесе сақтау, сондай-ақ шетелдiк барлаудың тапсырмасы бойынша өзге де мәлiметтердi беру немесе жинау.

Бұл жерде беру деп осы бапта көрсетiлген мәлiметтердi шетелдiк мемлекетке, шетелдiк ұйымға немесе олардың өкiл-дерiне кез келген тәсiлмен жеткiзу, хабарлау болып табылады.

Хабарлау немесе беру — ауызша, жазбаша, телефон арқылы, басқа бiреу арқылы жүзеге асырылуы мүмкiн.

Жинау дегенiмiз осы бапта көрсетiлген мәлiметтердi әр түрлi тәсiлдермен (жеке бақылау арқылы; құпия объектiлердi суретке түсiру; дыбыс жазбаларын пайдалану; ақшаға сатып алу) табу немесе алу болып табылады.

Ұрлау деп заңға қайшы әрекеттермен мемлекеттiк, құпиялары бар мәлiметтердi осы бапта айтылған өзге де мәлiметтердi ұйымдардан, кәсiпорындардан немесе жеке азаматтардан тегiн алуды айтамыз.

Кiнәлi адамның заңда көрсетiлген осы мәлiметтердi өзi тұратын мекен-жайда немесе басқа жерде (саяжайда, тоғайда, бау-бақшасында) сақтауы да мүмкiн.

Шетелдiк барлаудың тапсырмасы бойынша мемлекеттiк құ-пиялар болып табылмайтын өзге де мәлiметтердi жинау, Қазақстан Республикасының сыртқы қауiпсiздiгi мен егемендiгiне зиян келтiре отырып пайдалану үшiн берсе немесе жинаса ғана iс-әрекет шпиондық үшiн белгiленген қылмыс құрамын құрайды.

Субъективтiк жағынан шпиондық тек қана тiкелей қасақаналықпен жүзеге асырылады. Қылмыстың субъективтiк жағының белгiсi мемлекеттiк құпияларды, өзге де мәлiметтердi беру мақсаты болып табылады.

Шпиондықтың субъектiсi болып 16-ға толған шетелдiктер немесе азаматтығы жоқ адамдар танылады. Субъектi белгiсi бо-йынша бұл құрамды мемлекеттiк опасыздық құрамынан ажыратамыз.