6 Билет

1.24бап санитарлык ережелер мен молшері калыптар гигиеналык нормативтер міндетті жариялауга және таратылуга жатады. Санитарлык ережелер мен молшері калыптарды гигиеналык нормативтерді бекіткен лауазымды адамдар олардын енгізілгені туралы бір ай мерзімде баспасозде хабарлауга міндетті.25бап орталык және жергілікті мемлекеттік баскару органдар,мекемелер және ұйымдар шығаратын актілер санитарлык зандарға кайшы келмеуге олардын орындалуына кедергі жасамауға сондайак санитарлык ережеле мен молшері калыптардын гигиеналык нормативтердің колданылуын шектемеуге н/е бұзбауға тиіс.тіршілік ортасындағы обьектілердің санитарлык эпи/қ ахуалга халыктың денсаулығына әсерін кешенді бағалау. топыракка су коймаларына атмосфералык ауага хим/қ био/қ жаксарту

2.судың сапасы оның органолептикалық касиетімен, хим/қ құрамымен, эпидем-қ ж/е радиациялык кауіпсіздігімен анық/ы. судың органо/қ касиеті дәм, иісі,молдірлігімен сипат/ы. судың хим/қ құрамы 85%ға дейін кальций, магний, натрий, гидрокарбонат,хлорид,сульфат тұрады.алкалий,нитрат,нитрит, фосфат аниондары микроэлементтен тұрады.судын құрамында кальций мен магни болу судын қаттылыгына әкеледі. Каттылыгы 1,75 моль/л-ге дейін суды жұмсак,ал 1,75-3,5 орта,3,5-7,0катты болаып келеді хлоридтер жай агынды сулардын құрамында коп емес мощерде 20-30 дейін кез/і. Құр/да хлорид молшері 350-500мг/л болса онда суда тұзды дәм п.б. Нормада 350лен аспау керек.сульфат озен суларында және колде кез/і. Судың құрамында сульфат500мг/л болса ащы тұзды дәм болады.ол асказан сөлінің бөлінуіне теріс әсер етеді. Норм 500мг/л ден аспау керек.

3.кәсіби гигиена — еңбектің және айналадағы өндірістік ортаның адам организміне тигізетін әсерін зерттейтін, еңбек етуге қолайлы жағдай туғызу, кәсіби ауруларға жол бермеу шараларын қарастыратын гигиена саласы Кәсіби ауруларбелгілі бір мамандыққа байланысты кәсіпорынның зиянды әсерінен болатын кесел. Кәсіби аурулар кәсіпорындардағы санитарлық-гигиеналық ережелердің дұрыс орындалмауынан, шу, діріл, тағы басқа әсерінен пайда болады. Мысалы, шаң-тозаңы көп жерде жұмыс істеген адамның өкпесі пневмокониозға (өкпені шаң басу), ал радиоактивті препараттармен жұмыс істейтіндер сәуле ауруына шалдығады. Қатты дірілдейтін аспаптармен ұзақ уақыт жұмыс істеу тамыр неврозына (ангионеврозға) ұшыратады. Мал шарушылығындағы адамдар ауру мал арқылы түйнеме, маңқа, сарып, туляремия ауруын жұқтырып алуы мүмкін. Кәсіптік зиянды әсерлер тек Кәсіби ауруларды ғана емес, басқа аурулардың да пайда болуына әкеліп соқтырады. Жұмыс түріне қарай жұмыс күні мерзімін қысқарту, жыл сайын қосымша демалыс беру, жұмыс кезінде үзіліс жасау (15 – 20 мин), техникалық шараларды іске асыру – Кәсіби аурулардың санын азайтып, келешекте мүлдем жоюға мүмкіндік береді. Кәсіби ауруларды азайту үшін радиоактивті препараттармен, рентген кабинеттерінде, ыстық пештерде, тағы басқа жұмыс жасайтын адамдарды жұмысқа аларда және әрбір 6 – 12 ай сайын денсаулығын медициналық тексеруден өткізіп тұру қажет. Кәсіби ауруларға шалдыққандар әлеум. қамсыздандыру тарапынан жеңілдіктермен қамтамасыз етіледі. Кәсіби аурулар салдарынан уақытша еңбекке жарамсыз адамдарға берілетін жәрдем олардың үздіксіз еңбек стажына қарамастан табысының 100% мөлшерінде төленеді. Кәсіби аурулардан мүгедек болған адамдарға мүгедектік зейнетақы еңбек стажына байланыссыз белгіленеді.

8билет

1.Қоршаған табиғи орта – адамның өміріне, тіршілік ету жағдайына және денсаулығына әсер ететін табиғи компоненттердің жиынтығы. Қоршаған табиғи ортаның компоненттеріне атмосфералық ауа, сулар, топырақ, жер асты байлықтары, хайуанаттар және өсімдіктер әлемі жатады.  Қоршаған ортаны ластау – адамның шаруашылық қызметінің нәтижесінде - қатты, сұйық және газ тәріздес қалдықтарды табиғи ортаға: атмосфераға, гидросфераға, топыраққа шығару; қоршаған ортада қажет емес физикалық факторлардың: шудың, жылудың, сәуле шығаратын радиацияның, ультрадыбысты толқындардың, вибрациялардың және т.б. пайда болуы нәтижесінде қоршаған ортаның физикалық-химиялық қасиеттерінің өзгеруі. Қоршаған ортаның ластануы санитарлық-гигиеналық нормативтердің асып түсу денгейімен сипатталады. Елдегі экологиялық жағдаяттың нашарлауы да алаңдаушылық туғызады. Экологиялық мәселелер адамзат үшін маңыздылығымен-ақ елеусіз алдыңғы шепке шықты.  Адамдарда кездесетін кейбір патологиялық аурулардың таралуына, экологиялық факторлар тобының әсеріне бақылау жүргізгенде бірқатар мәселелер нақтыланған. Мысалы, жүйке, қан айналыс жүйесінің, асқорыту мүшелерінің патологиясына ішетін су сапасының төмендігі, атмосфераның ауыр металдар мен мұнай өнімдері буымен ластануы едәуір әсер ететіні анықталды. Қатерлі ісік ауруларының 75-80%-ы химиялық заттардың (асбест, полициклді көмірсулар, ауыр металдар) әсерінен пайда болады. Аяқ-қолдарының дамуы тежелген, мүшелері жетілмеген сәбилердің туылуы, өлі туу мен төтеннен іш тастаудың жиілігі ластанған ауадағы кейбір заттар мен дәрілік препараттарға да байланысты. Олай болса, халықтың денсаулығына экологиялық қауіп-қатерді азайту үшін қоршаған ортаны тазарту бағытындағы нақты істерге шындап кірісу қажет.

2.сумен қамтамасыз ету үшін кезінде екі түрлі су көзі қол/ы. жер асты сулары мен ашык сулар.орталыктандырылған сумен кам/з ету жер астысуын қолданған кезде ол жерге скважина орнатылады.егер жер асты суының сапасы жақсы болса ол су ешкандай өңдеусіз тұтынушыларға жіберіледі.ол үшін судың сапасы зертханалық тексеріліп кандай оңдеу әдістерін жүргізу керектігі ж/е залалсыздандыру кажетті анық/ы.ауыз су құрамында калыпты жагдайда патогенді микроорганизмдер болмауы керек,осыған бай/ы оның эпидемиялык кауіпсіздігіне белгілі бір нормативтер койылады.осы максатка судың қауіптілігін оның құрамындағы микробтың жұқпалы ауру қоздырғыштары бар н/е жок еместігін жанама корсеткіштерін аныктап алады.жана санитарлык ереже мен нормага сәйкес ауыз судың эпидемологиялык кауіпсіздігі корсеткіші; термотолерантты колиформды бактерия 100мл,жалпы колиформды бактерия 100мл де болмауы, жалпы микроб саны 1мл де 50коп емес, колифагтар болмау.

3.өндірістік жарақаттану кәсіпорындардың қызметіне міндеттерін орныдау барысында п.б. өндірістік жарақаттану жара, тырналау, кан, сынык, хим/қ, термиялык күйік. Жарақаттанудың еки себеп бар тех/қ ж/е санитарлык жагдаймен. Техни/қ себептерге ондірістік процестердің жеткіліксіз механизациялануы, дұрыс ұйымдеатырылмаган енбек жагдайы жұмысшылардың техника

кауіпсіздік ережелермен сактамауы, жұмысшы ж/е машиналар үшін жолдардың тар болуына бай/ы.санитарлык жагдаймен бай/ы болатын жаракат ондіріс, кәсіпорындардың микроклиматы талапка сай болмауынан туындайды, мол ылғалдылық ауаны тұмандатып, коруді томендетеді, машиналардың кимылы нашарлап жаракаттану кауіптілігі жогарлайды.

1билет

1. гигиена негізгі профилактикалық пән ретінде медицинада маңызды орын алады. Ол алдын алу бағытының бірінші кезектілігімен ерекшеленеді. Адамға тек табиғи факторлар әсер етіп қоймайды, сонымен қатар қоршаған ортаның химиялық, биологиялық, физикалық факторлары,әлеуметтік ортаның қалыптасуы мен антропогендік факторлардың бір тұтас кешені әсер етіп жатқан қазіргі кезеңде гигиенаның маңыздылығы бұрынғыдан да асып түседі. Гигиена адам денсаулығын қорғау саласында теориялық және клиникалық пәндердің мәліметтерін біріктіретін медициналық ғылымдарының профилактикалық бөліміне жатады. Гигиена дегеніміз қоршаған ортаның, яғни топырақтың, судың, ауаның, тамақтың адам ағзасына әсетін зерттейтін ғылым. Гигиена пәнінің алдына қойған міндеті аурудың алдын алу шараларын анықтап, оны іске асыру. Гигиена пәні негізгі алдын алу пәні болғандықтан оны барлық медицина мамандары білуі қажет. Гигиенаның биология пәнімен байланысы адам ағзасындағы тыныс алу жолдары, адамның тері қабаты арқылы, жеген тамағы арқылы түсіп, ағзада жұқпалы, паразиттік және саңырауқұлақ ауруын туғызады. Химия пәні әсері тағам құрамындағы йод жетіспегеннен қалқанша безінің жұмысы бұзылады. Физика пәнінің гигиенамен байланысы шамадан тыс жоғарғы температура ағзаның қатты қызып, ыстық өтіп кетуді тудырады, ал шу адамның есту мүшесіне әсер етіп, таскереңдік тудырады.

2.Ультракүлгін сәуле шығару — жарық сәулелері спектрінің күлгін бөлігіне іргелес орналасқан, толқын ұзындығы 400—10 нанометр (нм) аралығына сәйкес келетін электрмагниттік сәулелер. Толқын ұзындығы қысқарған сайын мөлдір денелердің оларды сіңіруі күшейе түседі, ал ұзындығы 100 нм-ден кем сәулелер толық ұсталып қалады. Көптеген ғарыш денелері, әсіресе Күн ультракүлгін сәуле шығарады. Жерге түсетін ультракүлгін сәулелер А (толқын ұзындығы 400—320 нм), В (320-290 нм) және С (290-40 нм) болып бөлінеді. "А" ультракүлгін сәулесі Жер бетіне көрінетін сәулелермен (жарық сәулелерімен) қатар келіп жетеді, айтарлықтай фотохимиялық әсері бар, мысалы, теріпі "тотықтырады" (секпіл басып кетеді). "В" ультракүлгін сәулесінің едәуір бөлігі Жер атмосферасының озон қабатында тұтылып қалады, тірі протоплазманы жою қасиеті бар. Ол көп мөлшерде әсер еткен жағдайда теріні күйдіреді, қабыршақтандырады, тері обырының кейбір түрлерінің (базальдық клеткалар ісігі, терінің тікенек тәріздес клеткаларының обыры, меланома) себепші болады. Жер бетіне келіп жететін "С" ультракүлгін сәулесі толығымен дерлік атмосфера қабатында тұтылып қалатындықтан, Жер бетіне жетпейді. Ультракүлгін сәулелер организмнің иммунитетін төмендетеді, әр түрлі көз ауруларына себепші болады.Ауадағы УК бактериоцидтік сәулелену жүргізу үшін УК бактериоцидтік құрылғымен анықтайды. Ол алдын алу шараларына жатады, бактерия көбею деңгейін төмендету үшін ж\е жұқпалы ауру таралу жағдайын төмендету үшін жүргізіледі.Оған вирустар мен бактеиялар сезімтал келеді, саңырауқұлақтар мен қарапайымдылар аз сезімтал, ал спора түзетін бактерия түрлері тұрақты келеді. УК бактериоцидтік сәулелену құрылғылары емдеу сауықтыру мекемелері мектепке дейн мекемелер, мектептер, өндірістік ж\е қоғамдық жерлерде орнатылуы керек. Ол жұқпалы аурулармен ауруды төмендетеді.Оны өлшеу екі әдіспен жүргізіледі: адамдар бар кезде жабық сәулелену мен жабтықталған құрылғылар арқ залалсыздандырады; адам жоқ кезде ашық ж\е аралас сәулелену мен жабдықталған құрылғылар арқ залалсыздандырады. Бактериоцидтік шамдарды қолданған кезде ауаға озон бөлінуі мүмкін,ртуть болары шаң бұзылған кезде бөлінеді.Сондықтан осындай жағдай болмау үшін қауіпсіздік шараларын сақтау қажет.Бұл зерттеулер шамды көшірген кезде н\е ауыстырған кезде жүргізіледі. Бұл зерттеулер озон, азот оксиді, ртуть булары концентрациясын анықтау үшін жүргізіледі.

3.Өңдеу технологиясы бұзылған кезде тасмалдау ж/е сактау ережелері бұзылған кезде еттің әр түрлі бұзылуы п.б ,оларға еттің караюы ,шіріуі, ашуы,когеруі жатады.еттің караюы малды сойған кезде 24 саг ішінде етті сактау тем бұзылған кезде болады. Бұл процес микроорганизмдердің катысуынсыз жүреді,бірак етте күкірт сутек ж/е баскада ұшкыш заттардың п.б сипатталады.ет когеруі- ол болменіің жоғары ылғалдылығы мен ауа алмасуының бұзылуымен п.б. микроб етке ак, кара- жасыл н/е кара колония түзеді.ұнды зертту үшін алдымен онын сынамасын алу керек:олар; ұнның органолептикалық корсеткіштері,ылғалдылығын аныктау, кышкылдығын аныктау,ұн крахмалын аныктау. Ен алдымен ұнның бастапкы үлгісі алынады, ол үшін партияның әр жерінен шымшыл ұн сынамасын алынады да барлығы біріктіріліп зертханаға зерттеуге жіберіліп орта сынамасы алынады.орта сынама молшері 400-500г аз емес 2кш коп емес болу керек.зертханаға жеткізілген ұн сынамасы кағаздың үстіне жайылып конверт тәрізді етіп тортке болінеді да екі карама карсы диагоналдағылары біріктіріліп бір үлгіні құрайды. Әр үлгінің салмагы 500г аз болмау керек. Одан зерттеу жүргізеді. Нан: орташа сынама олшенетін н/е даналап сатылатын нан алынады. Олшенетін болса егер нан салмагы 1-4кг дейін болса барлык партиядан 0,4 пайыз алу керек ол 10 данадан кем болмау керек.орташа сынамадан зерт нұска ретінде типтік онім алынады егер наның салмагы 500г коп болса 1 дана салмагы 500г дейін болса 2 данадан кем болмау керек.

2.ук залалсыздандыру әсері 1928 ж корсетілген. Бактерицидті әсер негізінен электрондық микроскоппен аныкталғын бактериялардың механикалық бұзылуымен түсіндіріледі. Ультрадыбыс барлык микроорганизмдерді олтіреді: патогенді ж/е патогенді емес, вегетативті ж/е споралы, аназробты н/е аэробты сондай ак оның тіршілік өнімдеріде жойылады.