3 Część triady

Inflacja jest zawsze i wszędzie zjawiskiem politycznym.

Jest to pole analizy dla subdyscypliny ekonomii, ekonomii politycznej. Alberto Alsina – czy wyższy poziom długu publicznego można wyjaśnić zmienną systemu parlamentarnego: czy jest dwupartyjny czy wielopartyjny (sugestia – w systemach wielopartyjnych poziom długu publicznego jest z reguły wyższy ze względu na konieczność zawierania daleko idących kompromisów).

The Economist – kraje takie jak Hiszpania mają kredyty dla małych i średnich przedsiębiorstw o 2 punkty procentowe wyższe niż np. Holandia (północna część strefy euro).

16.05.2013 r.

5 Warunków, jakie musiałyby być spełnione, żeby inflacja nie rodziła kosztów:

1. trafna antycypacja

2. nikt nie trzyma pieniędzy dających stopę zwrotu poniżej rynkowej stopy procentowej

3. inflacja podnosi nominalne stopy procentowe w stosunku 1:1

4. opodatkowany jest tylko realny koszt kredytu (i ew. odliczany od podatku)

5. inflacja nie powoduje zmian w cenach względnych (relatywnych) – dotyczy w takim samym stopniu wszystkich towarów

Koszty inflacji

1. Koszty inflacji w pełni antycypowanej:

1. koszty „zdartych zelówek” (shoe-leather cost): ten rodzaj kosztu wiąże się z popytem na pieniądz, a ściślej z kosztem trzymania pieniądza gotówkowego (a nie trzymania go w postaci depozytów czy na rachunku bieżącym, gdzie generuje pewien procent); 3 motywy trzymania pieniądza:

- transakcyjny

- spekulacyjny

- oszczędnościowo-przezornościowy (pre-cautionary)

Nawet jeśli realne stopy proc. płacone przez bank są zerowe, a nawet ujemne, to i tak dla części podmiotów bardziej opłacalne będzie trzymanie pieniędzy w banku, a nie w domu. Dlatego, że zasób gotówki trzymany w domu w ogóle nie jest chroniony przed wpływem inflacji.

2. koszty „zmiany jadłospisu/menu” (menu cost): ten koszt jest szczególnie istotny w warunkach, gdy mamy wysoką inflację – trzeba zmieniać ceny w cennikach, katalogach i menu.

2. Koszty inflacji nie w pełni antycypowanej:

ten rodzaj kosztów to przede wszystkim efekty w zakresie redystrybucji dochodów między różnymi grupami społecznymi – są dwie płaszczyzny tych efektów:

1. redystrybucja dochodów w ramach sektora prywatnego: efekt redystrybucyjny między kredytodawcami a kredytobiorcami – gdy inflacja pojawia się w sposób nieprzewidywany lub gdy już była i ulega akceleracji w nieprzewidywany sposób, to wówczas korzyści z tego odnoszą kredytobiorcy, a straty ponoszą kredytodawcy (oszczędzający);

w okresie wyjściowym inflacja równa 0, stopy nominalne równe 5%, realne – 5%; w okresie drugim pojawia się inflacja w wysokości 5%: realna stopa – 0%;

• redystrybucja dochodu między różnymi grupami wiekowymi: różne grupy wiekowe ludności mają różną skłonność do oszczędzania i zaciągania kredytów – nieoczekiwana inflacja poprawia sytuację młodszego pokolenia, zaciągającego kredyty;

efekty redystrybucyjne ulegają odwróceniu, jeśli dochodzi do nieoczekiwanej dezinflacji

2. Redystrybucja dochodów między sektorem prywatnym a sektorem publicznym:

• redystrybucja między osobami żyjącymi z pensji a emerytami: może się okazać, że inaczej waloryzowane będą płace pracowników (ze wzgl. na siłę związków zawodowych), a inaczej renty i emerytury

Efekty między sektorem prywatnym a sektorem publicznym:

• efekt podnośnika podatkowego (fiscal drag/bracket creep) – jeśli nie są waloryzowane progi podatkowe, to inflacja powoduje wzrost dochodów nominalnych i przesunięcie części z tych dochodów do wyższego progu (wyższej stopy opodatkowania), nawet jeśli realny dochód nie uległ zwiększeniu – wyniku tego efektu zyskuje sektor rządowy

• efekt Olivery-Tanzi’ego – występuje przy wysokiej inflacji (występował też na początku planu Balcerowicza i pod koniec lat 80. w Polsce): jeśli inflacja wynosi 20-30% miesięcznie, to opóźnienie wpłat zaliczek a konto podatku nawet o tydzień może oznaczać dla nich znaczącą redukcję efektywnej realnej stopy podatkowej; w wyniku efektu O-T korzyść odnosi sektor prywatny, a sektor publiczny odnotowuje niższe wpływy realne z tytułu podatków

23.05.2013 r.

K

Efficiency of price system w dół

anały oddziaływania (nieprzewidzianej) inflacji na zatrudnienie i wzrost gospodarczy wg prof. Miltona Friedmana:

P w górę

Variability of P w górę

Uncertainty w górę

Unemployment

Loss of output w górę

I

Consumption and investment w dół

II

Government intervention w górę

Efficiency of price system w dół

III

P_UK > P_abroad

Loss of international competitiveness

Imports w górę

Exports w dół

Unemployment

Loss of output w górę

IV

Problem wychwytywania sygnałów cenowych przez podmioty gospodarcze – istotność stabilności cen, zaobserwowanie początku zjawiska inflacji. Oddziaływanie inflacji na gospodarkę:

• kanał I dotyczy potencjalnego PKB (jego zachowanie jest zależne od sprawności podażowej gospodarki); tempo wzrostu potencjalnego PKB wyższe niż realnego; długi okres

• kanał II dotyczy zachowania rzeczywistego PKB w stosunku do potencjalnego w krótkim okresie

• kanał III: jeżeli występuje zmienność inflacji, to często pojawiają się naciski na rząd, by coś zrobił – następuje interwencja państwa; wg Friedmana prowadzi to do zakłócenia funkcjonowania systemu cen

• kanał IV: inflacja w UK większa niż zagranicą  ubytek konkurencyjności firm brytyjskich w skali międzynarodowej  import rośnie, eksport spada (wiąże się to z eksportem miejsc pracy za granicę)  ubytek produkcji

Wzrost niepewności dotyczący dokonywanych transakcji, a wynikający ze wzrostu zmienności inflacji, może spowodować wzrost bezrobocia i spadek produkcji z dwóch powodów:

1. podmioty gospodarcze popełniają więcej błędów i muszą przeznaczać więcej czasu na gromadzenie informacji o relatywnych cenach niż na działalność produkcyjną (gospodarczą); mechanizm koordynacji decyzji ekonomicznych staje się mniej sprawny, co może spowodować wzrost bezrobocia;

2. wzrost niepewności dotyczących przyszłych realnych dochodów może spowodować spadek konsumpcji i wzrost oszczędności, aby zabezpieczyć przyszły poziom konsumpcji; jednocześnie mogą ulec obniżeniu inwestycje, gdyż wzrost niepewności dotyczących zarówno przyszłych dochodów, jak i stóp procentowych, obniża bodźce do ich podejmowania;

3. III kanał: wzrost zmienności tempa inflacji może powodować wzrost interwencji rządu w działanie mechanizmu cenowego w postaci np. administracyjnej kontroli płac i cen;

4. Jeśli inflacja w kraju jest wyższa niż za granicą, to krajowi producenci zaobserwują spadek konkurencyjności w kraju i na rynkach zagranicznych, nastąpi bowiem wzrost popytu na import i spadek popytu za granicą na nasz eksport (Rozumowanie to zależy w decydującej mierze od istniejącego systemu/reżimu kursowego – w zasadzie koszt dotyczący produkcji i zatrudnienia mógłby nie wystąpić przy płynnym kursie walutowym. W praktyce jednak spekulacyjne przepływy kapitału mogą spowodować, że przyjęcie płynnego kursu nie doprowadzi do rozerwania potencjalnego związku między inflacją a bezrobociem i PKB, np. mimo relatywnie wysokiej inflacji w UK na początku rządów Thatcher funt uległ aprecjacji powodując spadek konkurencyjności.)