Текст 2

Сирень расцветает буйно, а живёт недолго. Уже через три-четыре недели она, словно нехотя, увядает. Но за это короткое время она успевает снопом ярких лучей осветить мою комнату, коснуться моей души, взволновать палитрой красок и накрепко остаться в памяти. В нынешнюю холодную весну сирень расцветала медленно. Печален был её расцвет. Лепестки не раскрывались, поникшие гроздья безжизненно качались на кустах. Из моего окна я смотрю на сиреневый куст. Вспоминаю его былую красоту, его запахи. Я вижу, как бледные лепестки, словно в обмороке, падают на землю. Гроздья унылы и заплаканы. Мне кажется, они плачут о непрожитой жизни своей. Чет-то они похожи, эти обиженные и заплаканные кусты, на многих людей, которые умерли в войну, в самую пору своего расцвета, на людей, не успевших явить миру все богатства своей души, всё величие своего духа.

Текст 3

Бурштынам называюць выкапнёвую смалу хвойных дрэў, мінерал класа арганічных злучэнняў пераважна жоўтага, чырвонага, карычневага ды белага колераў. Самае ранняе пісьмовае ўпамінанне пра бурштын — клінапіс на абеліску Х ст. да н. э., які знаходзіцца ў Брытанскім музеі. Гэта адзін з першых каштоўных камянёў, што здабывалі і выкарыстоўвалі як упрыгожванне і як лекавы сродак нашы старажытныя продкі славяна-арыі яшчэ ў часы палеаліту (450–12 тыс. гг. да н. э.). Вучоныя мяркуюць, што цяперашні бурштын, які ёсць у Балтыйскім моры, сваім паходжаннем абавязаны соснам і кедрам, што раслі ў субтрапічным клімаце больш за 40 млн год таму.

Існуе больш за 30 назваў гэтага рэчыва, кожная з якіх адлюстроўвае нейкую ўласцівасць каменя. Старажытныя грэкі, напрыклад, заўважылі, што ён можа прыцягваць да сябе кавалкі папіруса, таму назвалі электронам (ст.-грэч. ἤλεκτρον, «янтарь») — у гонар зоркі Электра. Такое найменне пазней выкарыстоўвалі і ў Старажытнай Русі — ілектр або ілектрон. Рымляне атаясамлівалі бурштын з акамянелым сокам дрэў. Адсюль «сукцынум» (ад лацінскага «Succus» – сок). Літоўцы і латышы лічылі камень ахоўнікам ад хваробаў. І гэта адлюстравалі назвы Gintaras (гінтарыс), dzintars (дзінтарс), дзе «гінці» — ахоўваць. Рускі тэрмін янтарь, упершыню зафіксаваны ў XVI ст. у форме «ентарь», быў запазычана менавіта ад літоўцаў.

Сучасная беларуская назва бурштын, вядомая на Украіне і ў Польшчы, думаецца, больш старажытная ад рускай. Яна прыйшла да нас з Нямеччыны, дзе ў ХІІІ ст. існавала складанае слова «Boernstein»: born < brenn < brennen (гарэць) + Stein = «камень, што гарыць»: лічылася, што дым запаленага бурштыну не толькі вылечвае сэрца і дапамагае пры раматузе (ревматизме), але і замяняе фіміям. Захавальнікамі назвы сталі, напэўна, плямёны балтыйскіх славян, якія кантактавалі з германцамі. Прынамсі, як прызнаюць навукоўцы, менавіта германцы разбурылі ў ХІІ ст. храмы нашых продкаў, што знаходзіліся на востраве Руген (казачны востраў Буян) у Балтыйскім моры, а ў канцы ХІІІ ст. прымусілі славян пакінуць гэтую тэрыторыю.

На землях Вялікага Княства Літоўскага слоўка бурштын зафіксавана ў слоўніку Памвы Бярынды (Кіеў, 1627). У ХІХ ст. (І. Насовіч) і 20-я гг. ХХ ст. мы ўжо мелі два раўнапраўныя варыянты — бурштын і бруштын. З’яўленне варыянта бруштын — вынік дыялектнага спрашчэння групы -ршт-, якая была цяжкая для вымаўлення. Ён засведчыў, што ў свядомасці карыстальнікаў складанае нямецкае запазычанне перастала быць матываваным, г. зн. марфемы перасталі абазначаць самастойныя паняцці, сталі «нямымі» (І. Шкраба). А такое магчыма, калі слова даўно бытуе ў мове.

Нармалізацыя ўжывання варыянтаў на працягу ХХ ст. прывяла да таго, што варыянт бруштын выйшаў з ужытку, агульнаўжывальнымі сталі формы бурштын, бурштынавы: І мне няхай бы хваля з нетраў бурштыну вынесла б драбок (С. Дзяргай); Бы гарачы бурштын, / Твае слёзы, / Матуля (К. Цыбульскі); Валасы яго сталі зусім бурштынавымі (У. Караткевіч).

У наш час на Брэстчыне было адкрыта адно з першых радовішчаў бурштыну ў Беларусі. І менавіта там «Бурштынам» названы народны ансамбль народной песні з Кобрына.

№4. Представьте себе ситуацию: Таня увидела у Маши новый компакт-диск. И говорит:

— Надо будет взять у тебя его послушать!

Что значит это «надо будет»?

№5. Мало — это значит «немного». Но если сказать Я с ним мало знаком или Я с ним немного знаком, то в значениях этих фраз обнаружится различие. Какое?