Współczynniki demograficzne

Podstawowym celem wszystkich badań i analiz demograficznych jest odkrycie lub potwierdzenie prawidłowości zjawisk ludnościowych. W analizie tej posługuje się liczbami absolutnymi i względnymi. Wielkości absolutne powstają w wyniku pomiaru statystycznego interesujących nas zjawisk określonej zbiorowości w różnych momentach lub okresach. Wielkości które charakteryzują stan badanych zjawisk w danym momencie noszą nazwę zasobów. Wielkości dla pewnych danych nazywamy strumieniami. Liczby względne są to wzajemne relacje zasobów i strumieni. Możemy wyróżnić relacje:

• Zasobu do zasobu (współczynnik feminizacji będący stosunkiem liczby kobiet do liczby mężczyzn, odwrotnie jest to współczynnik maskulinizacji)

• Strumienia do strumienia (np. współczynnik dynamiki demograficznej, iloraz liczby urodzeń do liczby zgonów w tym samym okresie)

• Strumienia do zasobu (np. współczynnik urodzeń, małżeństw, rozwodów itp.)

Tak otrzymywane wielkości noszą nazwę Współczynnika demograficznego.

W analizie demograficznej wyróżniamy dwie kategorie współczynników:

• Pierwotnej kategorii: stosunek liczby określanych zdarzeń do liczby ludności która, tego zdarzenia nie doznała, chociaż była narażona na ryzyko jego doznania. (np. współczynnik małżeństw do osób stanu wolnego)

• Drugiej Kategorii: W mianowniku ułamka występują Ci co nie doznali zdarzenia jak i Ci którzy go nie doznali. (np. współczynnik dzietności to stosunek liczby urodzeń do ogólnej liczby kobiet.)

Analiza wzdłużna I poprzeczna

Kohorta: podzbiorowość ludzka. Wyodrębniona ze zbiorowości na podstawie zdarzenia demograficznego lub społecznego, wspólnego wszystkim członkom podzbiorowości w ściśle określonym miejscu i czasie. Wyodrębnienia dokonuje się celem obserwacji i analizy wyróżniających się podzbiorowości poczynając od wspólnego im zdarzenia. Kohortę dla której wspólnym zdarzeniem jest czas urodzenia nazywamy generacją.

Analiza:

• Poprzeczna wg generacji – polega na obserwowaniu zdarzeń, które nastąpiły w danej populacji w określonym momencie lub przedziale czasu

• Wzdłużna (inaczej kohortowa) – polega na obserwacji zdarzeń, które zachodzą w jednej generacji tj. zbiorowości osób urodzonych w tym samym roku w ciągu całego okresu istnienia tej generacji. Np.: za miarę natężenia urodzeń uważa się sumę współczynników płodności wg. wieku kobiet w całym okresie prokreacyjnym.

Analiza wzdłużna i poprzeczna nie wykluczają się wzajemnie! Analiza poprzeczna ułatwia ocenę różnych procesów demograficznych w danym okresie czasu.

Cykl Życia rodziny Okres między zawarciem małżeństwa, a zgonem ostatniego współmałżonka.

4 fazy życia rodziny:

• Zawarcie małżeństwa

• Urodzenie dzieci

• Opanowanie domu przez dzieci

• Rozpad rodziny

Koncepcja WHO zakłada istnienie 6 faz:

• Formowanie się rodziny

• Rozwój

• Stabilizacja liczebności rodziny

• Kurczenie

• Puste gniazdo

• Rozpad rodziny

Współczynnik gęstości zaludnienia to stosunek liczby ludności do powierzchni terytorium! (powierzchnia ogółem obejmuje pas wód przybrzeżnych i innych obszarów niezdolnych do zamieszkania)

Główne obszary koncentracji ludności

• Azja południowo-wschodnia: Chiny i 2 Koree.

• Południowo Azjatycka: Indie, Pakistan, Bangladesz

• Europa Zachodnia

• Północnowschodnie stany USA i pogranicze Kanadyjskie

11