9. Қорытынды бақылау сұрақтары

9.1. 1- аралық бақылау (8-аптада өткізіледі):

1.Сөйлем мүшесі болудың негізгі шарттары

2.Сөйлем мүшелерінің қазақ тіл білімінде зерттелуі

3.Сөйлемнің тұрлаулы мүшелері

4. Сөйлемнің тұрлаусыз мүшелері

5.Күрделі сөйлем мүшелері, оларды үйірлі мүшелерден айыру жолдары

6.Сөйлемнің бірыңғай мүшелері

7.Бастауыштың мағыналық, тұлғалық белгілері

8.Бастауыш болатын сөз таптары

9.Күрделі бастауыштың жасалу жолдары.

10.Үйірлі бастауыштар

11. Баяндауыштың қазақ тіл білімінде зерттелуі

12.Баяндауыштың тұлғалық белгілері

13. Баяндауыш болатын сөз таптары

14. Есім баяндауыштар, олардың өзіндік ерекшеліктері

15. Етістік баяндауыштар

16.Баяндауыштың бастауышпен қиысуы

17.Бастауыш пен баяндауыштың арасына қойылатын сызықша, оның мәні.

18.Сөйлем мүшелерінің орын тәртібі

19. Сөйлемдегі оқшау сөздер

20. Жай сөйлемнің түрлері

2-аралық бақылау(15-аптада өткізіледі):

1. Құрмалас сөйлемнің қалыптасу тарихы туралы пікірлер

2. Құрмалас сөйлемнің зерттелуі

3. Құрмалас сөйлемнің негізгі белгілері

4. Жай сөйлемнің құрмаласу тәсілдері

5. Құрмалас сөйлемнің жіктелу тарихы

6.Салаласу мен сабақтасу туралы пікірлер

7.Салалас құрмаластың айырым белгілері

8. Мезгілдес салалас

9.Шартты салалас

10.Себеп-салдар салалас

11. Салыстырмалы салалас

12. Қарсылықты салалас

13.А.Байтұрсыновтың құрмалас сөйлем жөніндегі зерттеулері

14.Қ.Жұбановтың құрмалас сөйлемге қатысты пікірлері

15.С.Аманжоловтығ, М.Балақаевтың, Т.Қордабаевтың Қ.Есеновтың еңбектеріне шолу.

16. Қ.Шәукенұлының сөйлемге қатысты пікірлері

17. Төл сөз бен төлеу сөз

18.Мәтіннің белгілері, негізгі ұғым категориялары

19. Күрделі синтаксистік тұтастық дегеніміз не?

20.Тыныс белгілерін дұрыс қою үшін негізге алынатын белгілер

$$$ Құрмалас сөйлем неше түрге бөлiнедi?

А) 3

В) 2

С) 6

D) 8

Е) 4

$$$ Сөйлемдегi сөздер өзара неше түрлi грамматикалық тәсiл арқылы байланысады?

А) 3 түрлi

В) 6 түрлi

С) 4 түрлi

D) 2 түрлi

Е) түрленбейдi

$$$ Тұрлаусыз мүшелерге тән белгiнi көрсетiңiз.

А) көбiне өздiгiнен сөйлем жасай алмайды,тек сөйлем жасауға көмектеседi.

В) бастауыш пен баяндауыш

С) барлығы жатады

D) өздiгiнен сөйлем жасайды немесе сөйлем жасауға тiрек, негiз болады.

Е) тура мағынада жасалады.

$$$ Мына сөйлемнiң iшiнен интонация арқылы байланысқан сөз тiркестерiн табыңыз.

А) Үсен – инженер.

В) Мен келдiм.

С) Күндiз Еркебұлан облыс орталығында жиналыс өткiздi.

D) Қыстың ұзақ түнi.

Е) Әйел дауысы әлгiден гөрi қатқылырақ шықты.

$$$ Сөздердiң байланысу түрлерi неше түрге бөлiнедi?.

А) 3

В) 1

С) 6

D) 5

Е) 2

$$$ Предикаттық қатынас негізінде бiршама тиянақты ойды бiлдiретiн сөздер тізбегін... дейдi.

А) сөз

В) сөйлем

С) құрмалас сөйлем

D) жай сөйлем

Е) бастауыш

$$$ Құрмалас сөйлемдерді «сыйысқан құрмалас сөйлем, қиысқан құрмалас сөйлем» деп екiге бөлген кім?.

А) С.Жиенбаев

В) А.Сауранбаев

С) С.Аманжолов

D) Т.Қордабаев

Е) А.Байтұрсынұлы

$$$ Аралас құрмалас сөйлемдi көрсетiңiз.

А) Таңертеңгi тұнық ауа мұнартып, кең даланы сұлу сағым басты.

В) Атша тулаған жүрегін басып, қайтадан баспалдаққа шықты: эшелон маңында тірі жан жоқ.

С) Ол жүгiрiп келдi де, сөйлеп кеттi.

D) Сен неге бармай қалдың.

Е) Самат – студент .

$$$ «Құрмалас сөйлем синтаксисiн» жазған академик?

А) Т.Қордабаев

В) М.Балақаев

С) С.Аманжолов

D) Н.Сауранбаев

Е) Қ.Есенов

$$$ Сөйлемдер айтылу мақсатына қарай және интонациялық ерекшелiгiне қарай нешеге бөлiнедi?.

А) 2

В) 3

С) 4

D) 5

Е) жауап жоқ

$$$ Салаласа байланысу қалай аталады?

А) паратаксис

В) семантикалық

С) гипатаксис

D) құрмалас

Е) ұласпалы

$$$ Сабақтаса байланысу қалай аталады?

А) паратаксис

В) ұласпалы

С) гипотаксис

D) интонация

Е) семантикалық

$$$ Қаратпа сөзi бар сөйлемдi көрсет.

А) сөйлей бер, ақ домбырам дүбiрлеген

В) менiңше, бұл - өте мықты адам.

С) жаңбыр да жауды, жер де көгердi.

D) Бiр сөзбен айтқанда, ерiк – адамның рухани күшi.

Е) Өмірімді, өзімді шам шырақтай жандырған.

$$$ Салалас құрмаластың неше түрi бар?

А) 4

В) 5

С) 6

D) 7

Е) 8

$$$ Мына сөйлемнiң iшiнен ыңғайлас салалас құрмаласты

табыңыз.

А) Ол таңертең кеттi .

В) Бес минут өткен жоқ, әскери адам ендi.

С) Мен айтып болдым.

D) Бiр минуттай уақыт өттi, ешкiм сөйлемедi.

Е) Бәрi де дұрыс емес.

$$$ Салалас құрмаластан сабақтастың айырмашылығы? .

А) басыңқы және бағыныңқы компоненттердiң болуы.

В) тыныс белгісінде

С) айырмашылығы жоқ

D) жалғаулықтар арқылы жасалуы

Е) жалғаулықсыз жасалуы

$$$ Мына мысалдардан жалғаулықсыз байланысқан салалас сөйлемдi көрсетiңiз.

А) Менде әрi документ жоқ, әрi бармақшы болған үйлердiң адресi жоқ.

В) Тәңiрберген бiрер рет тiл қатып едi, Еламан үндемедi.

С) Мен айтып болсам, сiз айтарсыңыз.

D) Еламан оған бұрылып қарады.

Е) Жауап жоқ.

$$$ Толықтауыштың неше түрi бар?.

А) 2

В) 6

С) 4

D) 7

Е) жiктелмейдi.

$$$ Сөйлем құрылысына қарай нешеге бөлiнедi?

А) 3

В) 5

С) 4

D) 2

Е) 8

$$$ Интонация дегенiмiз не?

А) сөйлеушiнiң пiкiрiн жеткiзе бiлу

В) айтушыға анық болмаған белгiсiз немесе күмәндi пiкiрдi анықтау

С) айтушының көңiл -күйiн, сезiмiн дәл бiлдiредi

D) сөздiң аяғы көтерiңкi айтылуы

Е) дауыс сазының бiрде көтерiңкi жоғарылап айтылуы

$$$ Университеттiң студенттерi

А) қиысу

В) меңгеру

С) матасу

D) жанасу

Е) қабысу.

$$$ Мына сөйлемнiң iшiнен жалғаулықсыз салалас

сөйлемдердi табыңыз

А) Бұл адам өлiп жатса да өз бақытын армандайды.

В) Ол Қаша өзенiнде ағаш ағызды, Атырау теңiзiнiң ойпатымен

Астраханьға қой айдады.

С) Рас, менiң байқауымша, сiздiң халық – ақын халық.

D) Апа, көрiспесек, қош бол.

Е) Жауабы жоқ.

$$$ Сабақтас құрмалас сөйлемнiң жасалу жолы?

А) синтетикалық тәсiл

В) үтiр арқылы

С) нүкте арқылы

D) тырнақша арқылы

Е) сызықша арқылы.

$$$ Аралас құрмалас сөйлем қалай жасалады?

А) бағыныңқы мен басыңқы қатар келедi

В) екi немесе одан да артық бағыныңқы сөйлемдер байланыста болады

С) құрамындағы жай сөйлемдер бiр-бiрiмен салаласып та, сабақтасып та байланыса бередi

D) бағыныңқы сөйлем басыңқы сөйлемнiң қимыл-күйiн көрсетедi

Е) бәрi де жай сөйлемнен жасалады.

$$$ Көп бағыныңқылы сабақтас байланысу тәсiлiне қарай нешеге бөлiнедi?

А) 6

В) 8

С) 4

D) 3

Е) 2

$$$ Үтiр қай ғасырлардан бастап қолданылды?

А) XV-XVI ғ.ғ.

В) XI-XII ғ.ғ.

С) V-VII ғ.ғ.

D) XII-XIII ғ.ғ.

Е) XIII-XIV ғ.ғ.

$$$ Сөйемдi құрастыруға негiз болатын мүшелердi қандай

мүшелер деймiз?

А) тұрлаулы

В) тұрлаусыз

С) пысықтауыш

D) анықтауыш

Е) толықтауыш

$$$ Тура толықтауыш қалай жасалады?

А) барыс септiк жалғауында тұрған толықтауыш

В) шығыс септiк жалғауында тұрған толықтауыш

С) табыс септiк жалғауында тұрған толықтауыш

D) жатыс септiк жалғауында тұрған толықтауыш

Е) дұрыс жауап жоқ

$$$ Зат есiмнен немесе заттық ұғымда жұмсалған басқа сөз таптарынан болған мүшелермен байланысып, оларды сын-сапа, сан-мөлшер, меншiктiлiк-тәуелдiлiк жағынан сипаттайтын мүше?

А) толықтауыш

В) пысықтауыш

С) анықтауыш

D) тұрлаулы

Е) тұрлаусыз

$$$ Мына сөйлемнiң iшiнен қосарлы айқындауышты табыңыз.

А) Бақытбай ақсақ балаларымен ақылдасып отыр

В) Мәди бұл кiсiнi таниды

С) Естай жолдастарына қарады

D) Сол үшiн оған құрметпен қарайсың

Е) Бiздiң әскерлер ертеңiне Калинин қаласын босатты

$$$ Пысықтауыштар мағына жағынан нешеге бөлiнедi?.

А) 3

В) 6

С) 2

D) 5

Е) бөлiнбейдi

$$$ Ойды айтуға тiкелей қатысы бар тұрлаулы мүшелердiң бiреуi кейде екеуi де түсiп қалып айтылған сөйлемдi қандай сөйлем деймiз?

А) атаулы сөйлем

В) жақты сөйлем

С) жақсыз сөйлем

D) толымды сөйлем

Е) толымсыз сөйлем

$$$ Жай сөйлемнiң түрлерiн тап.

А) жалаң және жайылма сөйлем

В) жақты және жақсыз сөйлем

С) толымды және толымсыз сөйлем

D) атаулы сөйлем

Е) барлық жауап дұрыс

$$$ Шартты бағыныңқылы сабақтасты табыңыз.

А) Жасқа ұстаздық етсең болашақтан тiрек табасыз

В) Өзеннiң суы тайыз болғанмен, жағасы тiк

С) Бұл менiң туған жерiм болса да, сырын iздеп аз бiледi екен

D) Шай жиналысымен, қонақтарды Мырзаш шақырып әкеттi

Е) Етi де, сүтi де сондай майлы бола тұра, қазақы сиырдың салмағы жеңiл

$$$ Салалас құрмалас сөйлем өзара қандай жолмен байланысады?

А) Жалғаулық шылау арқылы

В) Демеулiктер арқылы

С) Арасына ештеңе қойылмайды

D) Тек үтiр арқылы

Е) -ған, -да жалғауы арқылы

$$$ Хабарлы сөйлемнiң соңынан қандай қандай тыныс белгi

қойылады?

А) леп белгiсi

В) тырнақша

С) үтiр

D) нүкте

Е) бәрi қойылады

$$$ Қарсылықты бағыныңқының сұрауларын табыңыз.

А) қайтсе? не етсе? қайткенде? қайтпей? не етпей?

В) қайтсе де? не етсе де? қайткенмен? не еткенмен? қайте тұра?

С) қашан? қашанға шейiн? қашаннан берi?

D) нелiктен? не еткен соң? қайткен соң?

Е) не етпек болып? қайтпек болып? не үшiн? не мақсатпен?

$$$ Аралас құрмалас сөйлемдi көрсетiңiз.

А) Ол жүгiрiп келедi де, тұра қалды да сөйлесiп кеттi

В) Таңертеңгi тұнық ауа ендi мұнартып, кең даланы сұлу сағым басты.

С) Кеден ауданына келгенше, мен де аңшы емес едiм, мұнда келген соң, ерiксiз үйрендiм

D) Жасы менiмен шамалас бола тұра, ақылы, мiнезi, жүрегiмен ел ағасына ұқсайды

Е) дұрыс жауап жоқ

$$$ Көп бағыныңқылы сабақтас неше топқа бөлемiз?

А) 6

В) 3

С) 4

D) 2

Е) бөлiнбейдi

$$$ Пысықтауыш қандай сөз таптары арқылы жасалады?.

А) үстеу, етiстiк, есiм сөздер

В) сан есiм, сын есiм

С) шылау, одағай

D) барлық жауап дұрыс емес

Е) одағай, сын есiм

$$$ Құрамындағы жай сөйлемдерiнiң iс-әрекетi өзара талғау,

салғастыру мәндi салаласты қандай салалас деймiз?

А) кезектес салалас

В) талғаулы салалас

С) себеп-салдар салалас

D) iлiктес салалас

Е) ыңғайлас салалас

$$$ Жалпылауыш сөз болатын сөз таптары?

А) елiктеу, сан есiм

В) есiмдi, одағай

С) сын есiм, етiстiк

D) зат есiм, сiлтеу, жалпылау есiмдiгi

Е) сан есiм, етiстiк

$$$ Жалғаулық шылауларды қажет етпейтiн салаластың түрi?

А) түсiндiрушi салалас

В) ыңғайлас салалас

С) қарсылықты салалас

D) талғаулы салалас

Е) дұрыс жауап жоқ

$$$ Салалас құрамындағы жай сөйлемдер өзара бiрi екiншiсiнде айтылған iстiң себебiн не салдарын бiлдiрсе, ондай салаласты қандай салалас деймiз?

А) Ілiктес салалас

В) Себеп-салдар мәндi салалас

С) Талғаулы салалас

D) Кезектес салалас

Е) Ыңғайлас салалас

$$$ Пысықтауыш қандай сұрақтарға жауап бередi?

А) қайда? қайдан? қашан? неге? не үшiн?

В) қашан? қай кезден?

С) қандай? қай?

D) кiмдi? ненi?

Е) дұрыс жауап жоқ

$$$ Мына мысалдардың iшiнен себеп пысықтауышты табыңыз.

А) Жарқын мен Сапар төмен қарады

В) Бүгiн сол елдiң бәрi де жылы үйлерiне қауырт кiрiп жатқан

С) Кейiн келген бала ұялғаннан үйден шыға жөнелiптi

D) Әкем сөзiмдi үндемей отырып тыңдады

Е) Тынық Донның ұлдары Жарқырап туған елi үшiн Аямайды жанын да

$$$ Мезгiл пысықтауыш қандай сұрақтарға жауап бередi?

А) қайда? қайдан? қалай? қарай?

В) қашан? қашаннан берi? қашанға шейiн?

С) қалай? қалайша? қайтiп?

D) не үшiн? не мақсатпен? неге бола?

Е) нелiктен? не үшiн? не себептi? неге?

$$$ Сын есiм, сан есiм және елiктеу сөздерден болған

пысықтауыштар өзi қатысты мүшелерiмен қалай байланысады?

А) жанаса

В) меңгерiле

С) қабыса

D) матаса

Е) жауабы жоқ

$$$ Мына мысалдан жанаса байланысты табыңыз

А) Музыканы мен жасымнан жақсы көрдiм.

В) Анау ойпаңда жусан аралас қызғалдақ пен жауқасын қызарады.

С) Ер көрмейiн деген жерiн үш көредi.

D) Қарт мұғалима Жақыпбеке ойлы көзiмен бiраз қарап отырды.

Е) Ендi Тәкежан мен Ысқақ бұрынғыша бетпе-бет отырып сөйлеспедi.

$$$ Тiлдiк жүйедегi ең жоғарғы саты?

А) сөз тiркесі синтаксисі

В) сөз және оның формасының синтаксисi

С) мәтін синтаксисi

D) сөйлем синтаксисi

Е) бәрi де дұрыс

$$$ Бiрнеше сөзден құралып, бiр ғана ұғымды беру үшiн

қалыптасып, тұрақтанған тiркестi не деп атайды?

А) есiмдi сөз тiркес

В) етiстiктi сөз тiркесi

С) тұрақтанған сөз тiркесi

D) сөз тiркесi

Е) дұрыс жауап жоқ

$$$ Бiр предикативке негiзделiп құралып, белгiлi бiр модальдық

шақтық тұрпаттағы аяқталған ойды бiлдiретiн негiзгi синтаксистiк тұлға?

А) сөз тiркесi

В) жай сөйлем

С) құрмалас сөйлем

D) күрделi сөйлем

Е) дұрыс жауап жоқ

$$$ Сөйлемдер құрылысына қарай қалай бөлiнедi?

А) дара және күрделi

В) жалаң және жайылма

С) жай және құрмалас

D) толымды және толымсыз

Е) дұрыс жауап жоқ

$$$ Сабақтас құрмалас сөйлемнiң жасалу жолы?

А) сызықша арқылы

В) синтетикалық тәсiл.

С) үтiр арқылы

D) тырнақша арқылы

Е) жақша арқылы

$$$ Атаулы сөйлем неше түрлi болады?

А) 4

В) 3

С) 2

Д) 5

Е) 6

$$$ Жалпылауыш сөз болатын сөз таптары?

А) елiктеу сан есiм

В) есiмдi одағай

С) сын есiм, етiстiк

D) зат есiм, сiлтеу, жалпылау есiмдiгi

Е) шылау, үстеу

$$$ Күйiну, қуану, қорқу, ұрандау, таңдану т.б. жай сөйлемнiң

қай түрiне тән?.

А) хабарлы сөйлем

В) лептi сөйлем

С) сґраулы сөйлем

D) бұйрықты сөйлем

Е) дұрыс жауап жоқ

$$$ Олар – университеттiң студенттерi

А) қиысу

В) меңгеру

С) матасу

D) жанасу

Е) қабысу

$$$ Сөз тiркесi құрамына қарай неше түрге бөлiнедi?

А) 4

В) 3

С) 2

D) 5

Е) 6

$$$ Толықтауыштың неше түрi бар?

А) 2

В) 6

С) 4

D) 5

Е) жiктелмейдi

$$$ Өзара ыңғайлас, кезектес, талғаулы, қарсылықты шылаумен

де, интонациямен де байланысуы қай сөйлем мүшесiне тән?

А) жалпылауыш мүше

В) бiрыңғай мүше

С) тұрлаусыз мүше

D) тұрлаулы мүше

Е) дұрыс жауап жоқ

$$$ Жалғаулық шылауларды қажет етпейтiн салаластың түрi?

А) түсiндiрмелi салалас

В) ыңғайлас салалас

С) қарсылықты салалас

D) талғаулы салалас

Е) дұрыс жауап жоқ

$$$ Салалас құрмаластан сабақтастың айырмашылығы?

А) басыңқы және бағыныңқы компоненттердiң болуы

В) сызықша арқылы

С) тырнақша арқылы

D) үтiр арқылы

Е) ешқандай айырмашылығы жоқ

$$$ Қаратпа сөзi бар сөйлемдi көрсет

А) Сөйлей бер, ақ домбырам дүбiрлеген

В) бiр сөзбен айтқанда,ерiк – адамның рухани күшi

С) менiңше,бұл өте мықты адам

D) жаңбыр да жауды, жер де көгердi

Е) Бұларың да не ерлiкке, не әдiлдiкке жараспайды

$$$ Мекен пысықтауышты тап.

А) жақсылық тегiн табылмайды.

В) мал тауға қарай жайылып барады.

С) олар сенбi күнi киноға барды.

D) мен сағынып қайтiп келдiм.

Е) әншiнiң даусына жұрт әбден сүйсiндi.

$$$ Талғаулы салалас құрмалас сөйлем қандай жалғаулық

шылаулар арқылы жасалады?

А) және, да, де, әрi

В) өйткенi,себебi,сондықтан

С) кейде, бiрде, бiресе

D) ия, немесе

Е) шылауды қажет етпейдi

$$$ Тыныс белгiсi дұрыс қойылмаған сөйлемдi көрсетiңiз.

А) Суда ақырын тербеледi, бетiде жыбыр-жыбыр етедi.

В) Бұл кеш өте тамаша күн болды, өйткенi халық артистерi ән салды.

С) Олжабек бұл жолы, бөгелген жоқ жауапты қолма-қол қайырды.

D) Өз мойнына қойған кiнәсi жоқ, әкесi үшiн ұстаған екен.

Е) Дұрыс жауап жоқ.

$$$ Сабақтас құрмаластың неше түрi бар?

А) 2

В) 4

С) 6

D) 8

Е) 5

$$$ Тұрлаусыз мүше қатынасына қарай қалай бөлiнедi?

А) толымды және толымсыз

В) жалаң және жайылма

С) атаулы сөйлем

D) жақты және жақсыз

Е) дұрыс жауап жоқ

$$$ Аралас құрмалас сөйлемдi көрсетiңiз.

А) Ол жүгiрiп келдi де, тұра қалды да сөйлесiп кеттi.

В) Таңертеңгi тұнық ауа ендi мұнартып кең даланы сұлу сағым басты.

С) Кеден ауданына келгенше, мен де аңшы емес едiм.

D) Сүйiрбай әбден қоймаған соң, Кәрден өз бiлгенiн жеткiзген болды.

Е) дұрыс жауап жоқ.

$$$ Айқындауыш мүшенiң неше түрi бар?

А) 4

В) 3

С) 2

D) 5

Е) бөлiнбейдi

$$$ Iлiк септiгiндегi жалғаулы сөз бен тәуелдiк жалғаулы сөздiң

байланысу түрi?.

А) жанасу

В) қиысу

С) қабысу

D) матасу

Е) жалғаулы

$$$ Көмiрден май да шығады,темiр қорытатын кокс те шығады.Салаластың қай түрі?

А) түсiндiрмелi салалас

В) ыңғайлас салалас

С) кезектес салалас

D) талғаулы салалас

Е) себеп-салдар салалас

$$$ Сөйлем құрамына қарай нешеге бөлiнедi?.

А) 2

В) 4

С) 6

D) 3

Е) бөлiнбейдi

$$$ Септiк, тәуелдiк жалғаулар арқылы байланысуды не деп

атайды?.

А) жалғау арқылы байланысу

В) шылау арқылы байланысу

С) орын тәртiбi арқылы байланысу

D) сөздердiң байланысуы

Е) елiктеуiш сөздердiң байланысуы

$$$ Заттың белгiсiн, заттың сапасын, меншiктiлiгiн санын бiлдiретiн тұрлаусыз мүшенi не дейдi?.

А) пысықтауыш

В) толықтауыш

С) анықтауыш

D) баяндауыш

Е) дұрыс жауап жоқ.

$$$ Пысықтауыш қандай сөз таптары арқылы жасалады?

А) үстеу, етiстiк, есiм сөздер

В) сан есiм,сын есiм

С) шылау ,одағай

D) зат есiм

Е) барлық жауап дұрыс емес.

$$$ Сөйлемдегi сөздер қандай екi түрлi жолмен тiркеседi?

А) көп бағыныңқылы

В) аралас салалас

С) салалас, сабақтас

D) жай сөйлем

Е) барлығы кiредi

$$$ Катаринский құрмалас сөйлемнiң жасалуының неше түрiн

атап көрсеттi?

А) 1

В) 3

С) 5

D) 2

Е) 4

$$$ Сабақтас құрмалас сөйлемнiң жасалуының неше түрi бар?

А) 1

В) 3

С) 4

D) 5

Е) 6

$$$ Хабарлы сөйлемнiң соңынан қандай тыныс белгi қойылады?

А) үтiр

В) нүкте

С) леп белгiсi

D) тырнақша

Е) сызықша

$$$ Қарсылықты салалас құрмалас сөйлемдi табыңыз.

А) Таяқ тиген жер жаныма батып барады,алайда сыр берген жоқпын.

В) Түлей боран бұрқырады, аппақ қар екпiндей ұйтқи соқты.

С) Бүгiн киноға не Асан барады, не Марат барады.

D) Асан ауылдан келе жатыр едi.

Е) барлығы дұрыс емес.

$$$ Жақсыз сөйлемдi көрсет.

А) Баланың жаялығы екенiн айтпай сезетiн.

В) Күн қай мезгiлде жеткенiн бiлiп қоймайды.

С) Ол былай тұрсын, орыс жұмыскерi Андрей Быковты қазақ жұмыскерлерiне штейыр етiп тағайындапты.

D) Кеше қар жауып тұрды,бүгiн күн шайдай ашық.

Е) дұрыс жауап жоқ.

$$$ Құрмалас сөйлемнiң дамуында интонация ең көп тәсiл. Бұл

кiмнiң пiкiрi?

А) Яковлев

В) Ысқақов

С) Балақаев

D) Радлов

Е) Аханов

$$$ Мекен пысықтауышты тап.

А) Жақсылық тегiн табылмайды.

В) Мал тауға қарай жайылып барады.

С) Олар сенбi күнi киноға барды.

D) Мен сенi сағынып келдiм.

Е) Өз мойнына қойған кiнәсi жоқ.

$$$ Атаулы сөйлем неше түрлi болып келедi?

А) 4.

В) 5

С) 2

D) 3

Е) бөлiнбейдi.

$$$ Клубта кейде кино болады, кейде қызықты баяндамалар тыңдалды. Бұл қай салалас?

А) жалғаулы салалас.

В) кезектес салалас.

С) түсiндiрмелi салалас

D) қарсылықты салалас

Е) дұрыс жауап жоқ.

$$$ Ағасының әсем ән шырқағанына Сәуле қатты сүйсiнедi. Сөйлемде пысықтауыштың қай түрі кездеседі?

А) себеп пысықтауыш

В) мақсат пысықтауыш

С) мезгiл пысықтауыш

D) мекен пысықтауыш

Е) дұрыс жауап жоқ.

$$$. Толықтауыштың неше түрi бар?

А) 2

В) 6

С) 4

D) 5

Е) жiктелмейдi.

$$$ Құрамындағы жай сөйлемдердiң алғашқысы тиянақсыз болып, соңғысына бағына байланысқан құрмалас сөйлемнiң түрiн не деймiз?

А) құрмалас сөйлем.

В) сабақтас құрмалас

С) аралас құрмалас сөйлем

D) салалас құрмалас

Е) жай сөйлем

$$$ Айгүл аттан түсiп едi, су қайта таязданып қалғандай екен. Бұл сөйлем құрмалас сөйлемнiң қай түрiне жатады?

А) салалас құрмалас

В) аралас құрмалас сөйлем

С) лептi сөйлем

D) сабақтас құрмалас сөйлем

Е) құрмалас сөйлем

$$$ Сабақтас құрмалас сөйлемдi көрсетiңiз.

А) Ермек пен Едiге Өнербектiң үйiне асыға кiрiп барады.

В) Бұлардың да не ерлiкке, не әдiлдiкке жараспайды

С) Сүгiрбай әбден түрткiлеп қоймаған соң, Кәрден өз бiлгенiн жеткiзген болды.

D) Өз мойнына қойған кiнәсi жоқ, әкесi үшiн ұстаған екен.

Е) Таңертең қар жауып тұр едi, кешке күн салқындап кеттi.

$$$ Бiршама тиянақты ойды бiлдiретiн бiрнеше сөздiң тiркесiн не дейдi?

А) сөз

В) сөйлем

С) құрмалас сөйлем

D) жай сөйлем

Е) сөз тiркесi

$$$ Тiлдiк жүйедегi ең жоғарғы саты?

А) сөз тiркесiнiң синтаксисi

В) сөйлем синтаксисі

С) мтін синтаксисі

D) сөз және оның формаларының синтаксисi.

Е) дұрыс жауап жоқ.

$$$ Сөйлем құрылысына қарай нешеге бөлiнедi?

А) 5

В) 3

С) 2

D) 4

Е) жiктелмейдi.

$$$ Тыныс белгiсi қойылмаған сөйлемдi көрсетiңiз.

А) Суда ақырын тербеледi,бетi де жыбыр-жыбыр етедi.

В) Бұл кеш өте тамаша кеш болды, өйткенi халық артистері ән салды.

С) Олжабек бұл жолы, бөгелген жоқ жауапты қолма-қол қалдырды.

D) Ермек пен Едiге Өнербектiң үйiне асыға кiрiп барады.

Е) дұрыс жауап жоқ.

$$$ Сабақтас құрмаластың неше түрi бар?

А) 2

В) 4

С) 6

D) 8

Е) жiктелмейдi

$$$ Сөйлемдер айтылу мақсатына қарай және интонациялық ерекшелiгiне қарай нешеге бөлiнедi?

А) 2

В) 3

С) 4

D) 5

Е) жiктелмейдi

$$$ Бiрлiк еткен озар, бiрлеспеген тозар.

А) салыстырмалы

В) қарсылықты

С) ыңғайлас

D) түсіндірмелі

Е) кезектес

$$$ Бiздiң ауылдың соқаларының тiсi бұл араның тыңына бiрнеше рет тiлдi деген мысалда неше тiркес бар?

А) 10

В) 9

С) 7

D) 4

Е) жiктелмейдi.

$$$ Сөйлемдi, бiз пiкiр алысу үшiн, жұмасалтын қандай тұлға деп атаймыз?

А) функциялық

В) формалық

С) экспресивтiк

D) коммуникативтiк

Е) функционалдық

$$$ Бiздер пiкiр алысу үшiн ненi қолданамыз?

А) сөйлем

В) әрiп

С) буын

D) сөз тiркесi

Е) сұраулы сөйлем

$$$ Синтаксис сөзiнiң білдіретін мағынасы қандай?

А) мағына

В) құрау

С) сұрақ

D) тiркес

Е) сөйлем

$$$ Сөйлемнiң грамматикалық түрiн, қарым-қатынасын, грамматикалық формаларын қай сала зерттейдi?

А) грамматика

В) фонетика

С) жай сөйлем синтаксисi.

D) күрделi сөйлем синтаксисi

Е) лексика

$$$ Сөздердiң өзара байланысуын қай сала зерттейдi?

А) сөз тiркесi синтаксисi

В) жай сөйлем синтаксисi

С) күрделi сөйлем синтаксисi

D) синтаксис

Е) морфология

$$$ Типологиялық әдiс ненi зерттейдi?

А) тарихи тұрғыдан зерттеу

В) тiлдiң белгiлерiн зерттейдi

С) туыс тiлдердi зерттейдi

D) сөздiң мағынасын зерттейдi

Е) туыс емес тiлдердiң фактiлерiн салыстыра зерттейдi

$$$ Сөз тiркесiне енген сөздердi байланыстыру үшiн қай тәсiл қолданылмайды?

А) жалғаулар

В) шылаулар

С) сөздердiң орын тәртiбi

D) аффиксация

Е) интонация

$$$ Балтаның сабы. Тiркесудiң қай түрiне жатады?

А) матасу

В) қабысу

С) қиысу

D) меңгеру

Е) жанасу

$$$ Колхозға мүше. Тiркесудiң қай түрiне жатады?

А) матасу

В) қабысу

С) қиысу

D) меңгеру

Е) жанасу

$$$ Қол сағат. Тiркесудiң қай түрiне жатады?

А) матасу

В) қабысу

С) қиысу

D) меңгеру

Е) жанасу

$$$ Поцелуевский сөз тiркесiн неше топқа бөлдi?

А) 2

В) 3

С) 4

D) 5

Е) 6

$$$ Сөз тiркесi мен сөйлемнiң етiп, олардың тиянақты және тиянақсыз келуiн көрсеткен кiм?

А) Виноградов

В) Поцелуевский

С) Дмитриев

D) Радлов

Е) Баскаков

$$$ «Сөйлем байымдауды бiлдiредi, ал сөз тiркесi оны бiлдiрмейдi». Кiмнiң пiкiрi?

А) Баскаков

В) Дмитриев

С) Убрятова

D) Аманжолов

Е) Поцелуевский

$$$ «Қазақ тiлiнiң қысқаша курсы».Бұл кiмнiң еңбегi?

А) Балақаев

В) Исаев

С) Томанов

D) Аманжолов

Е) Бұл автор бұл жерде көрсетiлмеген.

$$$ «Сөз тiркесiнiң атасы» кiм?

А) Балақаев

В) Исаев

С) Томанов

D) Аманжолов

Е) Мырзабеков

$$$ «Исследование по синтаксису якутского языка». Бұл кiмнiң еңбегi?

А) Балақаев

В) Моисеев

С) Аханов

D) Убрятова

Е) Бабайцева

$$$ Тұрақты тiркестер неше топқа бөлiнедi?

А) 1

В) 2

С) 3

D) 4

Е) 5

$$$ Сөз тiркесi қанша түрлi жолмен құрылады?

А) 2

В) 3

С) 4

D) 5

Е) 6

$$$ Семантикалық валенттiлiк дегенiмiз не?

А) сөз тiркесiн қолдану

В) орнын ауыстыру

С) жұрнақ қолдану

D) мағына

Е) мағынасын ауыстыра беру

$$$ Сөз тiркесiнде қолданылатын грамматикалық тәсiлдiң қатесiн көрсет.

А) жұрнақ арқылы

В) жалғау арқылы

С) екпiн түсуi арқылы

D) орын тәртiбi арқылы

Е) интонация арқылы

$$$ Құрмалас деген лингвистикалық терминнiң алғашқы мағынасы қандай?

А) сөйлем

В) құрақ, құрау

С) қосу

D) сөз тiркесi

Е) ашық

$$$ Гипотаксис дегенiмiз қандай сөйлем?

А) жай сөйлем

В) құрмалас

С) сабақтас құрмалас

D) сабақтас құрмалас

Е) салалас сөйлем

$$$ «Аккад тiлiндегi құрмалас сөйлемнiң дамуындағы екi жол». Бұл кiмнiң еңбегi?

А) Балақаев

В) Рифтин

С) Веселовский

D) Аманжолов

Е) Баскаков

$$$ Салаласа байланысу қалай аталады?

А) паратаксис

В) гипербола

С) интонация

D) гипотаксис

Е) эрезия

$$$ Құрмалас сөйлемнiң «құрылыс материалы» нелер?

А) сөз тiркесi

В) сөздер

С) әрiптер

D) текстер

Е) сөйлемдер

$$$ Сөйлемдер айтылу мақсатына қарай нешеге бөлiнедi?

А) 2

В) 3

С) 4

D) 5

Е) 6

$$$ Сұраулы сөйлемдер мағынасына қарай неше топқа бөлiнедi?

А) 5

В) 4

С) 3

D) 2

Е) 1

$$$ Айтпа, айтпа деймiн анаған. Қандай сөйлем?

А) хабарлы

В) лептi

С) бұйрықты

D) сұраулы

Е) құрмалас сөйлем

$$$ Екi я бiрнеше сөйлемдердiң, яғни бiрнеше субьектiсiнiң көрiнiсi болатын сөздiң я сөздер тобының жиынтығын қандай сөйлем деймiз?

А) жай сөйлем

В) құрмалас сөйлем

С) сабақтас құрмалас сөйлем

D) салалас құрмалас сөйлем

Е) аралас құрмалас сөйлем

$$$ Жалпы салалас сөйлемге енген жай сөйлемдердiң құрмаласуы қанша түрлi?

А) 2

В) 3

С) 1

D) 4

Е) 5

$$$ Ардақ пен Айнұр қатты қорықты, бiрақ қылар амалдары қалмады. Қандай салалас?

А) жай сөйлем

В) құрмалас сөйлем

С) жалғаулықсыз құрмаласқан сөйлем

D) жалғаулық арқылы құрмаласқан

Е) ешқайсысы дұрыс емес

$$$ Жалғаулықтар арқылы салаласқан құрмалас сөйлемдер неше топқа бөлiнедi?

А) 2

В) 3

С) 4

D) 1

Е) 5

$$$ Бұл уақыттың iшiнде ел де, адамдар да өзгердi. Қандай жалғаулықты салалас?

А) қарсылықты

В) ыңғайлас

С) кезектес

D) талғаулы

Е) шартты салалас

134$$$ Батыр боласың бiрақ әлi жассың. Қандай салалас?

А) қарсылықты

В) ыңғайлас

С) кезектес

D) талғаулы

Е) шартты

$$$ Жиналыстың я болатынын айту керек едi, я болмаса жиналғандарды тарату керек едi. Қандай салалас?

А) кезектес

В) себеп-салдар

С) ыңғайлас

D) талғаулы

Е) қарсылықты салалас

$$$ Клубта кейде кинолар болады, кейде қызықты би кештерi ұйымдастырылады. Қандай салаласқа жатады?

А) кезектес

В) себеп-салдар

С) ыңғайлас

D) талғаулы

Е) қарсылықты

$$$ Бүгiн жаңбыр қатты жауды, сондықтан жол полициясы жолды жауып тастады. Қандай салалас?

А) кезектес

В) себеп-салдар

С) ыңғайлас

D) талғаулы

Е) қарсылықты

$$$ Жалғаулықсыз салалас құрмалас сөйлем неше топқа бөлiнедi?

А) 4

В) 5

С) 3

D) 2

Е) 1

$$$ Одағым маған тiл бердi, шешем тiлге жыр бердi. Бұл сөйлем жалғаулықсыз салаластың қай түрiне жатады?

А) қарсылықты

В) ыңғайлас

С) себеп- салдар

D) iлiктес салалас

Е) жалғаулықты салалас

$$$ Күн жауып кеттi, -оны елеген ешкiм болған жоқ. Бұл сөйлем салаластың қай түрiне жатады?

А) жалғаулықты салалас

В) iлiктес салалас

С) себеп-салдар

D) ыңғайлас

Е) қарсылықты жалғаулықсыз салалас

$$$ Күн батты,тауды көлеңке басты. Қандай салалас сөйлем?

А) жалғаулықты салалас

В) iлiктес салалас

С) себеп-салдар салалас

D) ыңғайлас

Е) қарсылықты жалғаулықсыз салалас

$$$ Катаринский құрмалас сөйлемнiң жасалуының неше түрiн атап көрсеттi?

А) 1

В) 3

С) 5

D) 2

Е) 4

$$$ Мелиоранский, Катаринский екеуi құрмалас сөйлемнiң жасалуының қандай түрлерiн көрсеттi?

А) есiмше, көсемше арқылы

В) одағай арқылы

С) жалғаулық арқылы

D) жалғаулықсыз түрiн атап көрсеттi

Е) шартты рай арқылы

$$$ Сабақтас құрмалас сөйлемнiң жасалуының неше түрi бар?

А) 1

В) 3

С) 4

D) 5

Е) 6

$$$ Сәулең болса кеудеңде,

Мына сөзге құлақ сал /Абай/. Қандай бағыныңқы сабақтасқа жатады?

А) шартты

В) қарсылықты

С) себеп салдар

D) мезгiл

Е) мақсат бағыныңқылы сабақтас

$$$ Ысқақ жылқы суару үшiн, құдық басына барды. Қандай бағыныңқы сабақтас сөйлем?

А) шартты

В) қарсылықты

С) себеп салдар

D) мезгiл

Е) мақсат бағыныңқылы сабақтас

$$$ Күн көтерiлген соң,ол қалаға кеттi. Қандай сабақтас ?

А) шартты

В) қарсылықты

С) себеп-салдар

D) мезгiл

Е) мақсат бағыныңқылы сабақтас

$$$ Жонылған темiр шаммен шағылысып жарқыраған

сайын, оның да көзi жалт-жұлт етедi. Қандай бағыныңқылы сабақтас сөйлем?

А) қарсылықты

В) шартты

С) мақсат

D) себеп-салдар

Е) мезгiл бағыныңқы сабақтас

$$$ Оспан жұмыс басына бармақшы болып,Әйгерім мен Ерболды ерте шығарды. - Қандай бағыныңқылы сабақтас сөйлем?

А) шартты

В) қарсылықты

С) мақсат

D) себеп-салдар

Е) мезгiл бағыныңқы сабақтас

$$$ Менiң кiтабым су жаңа.

А) қиысу

В) меңгеру

С) матасу

D) жанасу

Е) қабысу

$$$ Еркiн сөз тiркесiн табыңыз.

А) қой аузынан шөп алмас

В) көздi ашып-жұмғанша

С) төбе шашы тiк тұрды

D) ойлы

Е) әдемi табиғат

$$$ «Тайға таңба басқандай» деген тұрақты сөз тiркесiнiң мағынасын табыңыз.

А) ашық

В) анық

С) жылдам

D) уақытында

Е) белгiлi

$$$ Тек тұрлаулы мүшелерден тұрған сөйлемдi көрсетiңiз.

А) Базаралы келдi.

В) Күн едәуiр көтерiлдi.

С) Ол қуанғанынан жылап та жiбердi.

D) Күн кешкiрiп, жолаушылар жолға шықты.

Е) Жаңбыр аралас қар жауып,күн тез бұзылды.

$$$ Құрмалас сөйлемдi табыңыз.

А) Ол асып та, тасып та сөйлейдi.

В) Қарағым, бермен кел.

С) Ақылды қарттан нақыл шығады.

D) Сен,сiрә жексенбi күнi келерсiң, не дүйсенбi күнi келерсiң.

Е) Ерлiк көрсеткен ер болар.

$$$ Сөздердiң жалғау арқылы байланысу тәсiлiн көрсетiңiз.

А) үшiншi сынып

В) отыр екен.

С) үйге келсем.

D) өзiң үшiн үйрен.

Е) қызыл сиыр.

$$$ Жанаса байланысып тұрған тiркестi табыңыз.

А) қалаға бару.

В) кiлтпен ашты.

С) бес жыл.

D) әдейi келу.

Е) әдептi студент.

$$$ Қарсылықты салалас сөйлемге байланысты қойылып тұрған сызықшаны көрсетiңiз.

А) Қатар-қатар тас қойдым, жирен атты бос қойдым.

В) Көшенiң арғы шетiнде телефон-автомат тұр.

С) Жел саябырлаған сияқты,- екпiнi әлi қатты.

D) Халықаралық қарым-қатынас қалыпқа келiп қалды.

E) Бұл сессия көпке созылмайды.

$$$ Тұрақты сөз тiркесiн табыңыз.

А) Қақ ортасы,

В) Таң самалы.

С) Айдалаға тастау.

D) Тары көже.

$$$ Қиысуды табыңыз.

А) үздiк оқушы.

В) бiз естiдiк.

С) ойнақы әуен.

D) қызыл орамал.

Е) сөзiн мақұл көрдiк.

$$$ Интонация арқылы байланысқан сөздердi табыңыз.

А) Қазақ әндерi.

В) Болашақты армандау.

С) Асан – студент.

D) Гүлденген ауыл.

Е) Мектеп басшысы.

$$$ Толықтауыш қатысып тұрған сөйлемдi табыңыз.

А) Сәуле кеше келдi.

В) Алатау – әсемдiктiң символы.

С) Ол шешесiне хат жазды.

D) Сымбат – үлгiлi қыз.

Е) Баласы тиянақты екен.

$$$ Ыңғайлас салалас сөйлемдi көрсетiңiз.

А) Қар жауса да ,тоңбайды бай баласы.

В) Мен үндемедiм, бiрақ өз пiкiрiмде қалдым.

С) Еңбек адамды көрiктi етедi және тынысты тазартады.

D) Мен ол күнi келмедiм.

Е) Еңбек баланы мықты етедi.

$$$ Анықтауыш қатысып тұрған сөйлемдi табыңыз.

А) Бiлiмдiден шыққан сөз талаптыға болсын кез.

В) Iздеген жетер мұратқа.

С) Тау жақтан баяу жел еседi.

D) Әбiштен келген екен.

Е) Жауын сiркiреп тұр.

$$$ Түсiндiрмелi салалас сөйлемдi көрсетiңiз.

А) Жақсының жақсылығын айт, нұры тасысын.

В) Өмiрдегi көп күннiң бәрi бiрдей емес: бiр күн елеусiзз өте шығады да, кейбiр күн өлгенiңше есiңде қалады.

С) Ақылды көп жасағаннан сұрама, көп көргеннен сұра.

D) Жақсылығын ұмытпайсың ғой.

Е) Күләш өзiне қадала қараған көздi елемедi және оған уақыты да болған жоқ.

$$$ Қабыса байланысқан есiмдi сөз тiркесiн табыңыз.

А) Шарқ ұрды.

В) Сөйлесiп қал.

С) Үлкеннiң батасы.

D) Аяулы жан.

Е) Жылы киiндi.

$$$ Сөйлем синтаксисi нешеге бөлiнедi?

А) 3.

В) 5.

С) 2

D) 6

Е) 4

$$$ Сөз тiркесiнiң номинативтiлiгiн қай ғалымдар жоққа

шығарды?

А) Басеев,Балақаев.

В) Виноградов,Баскаков

С) Убрятова,Дмитриев

D) Аханов,Кеңесбаев

Е) Серғалиев,Сайрамбаев

$$$ Есiмдi сөз тiркесiн табыңыз.

А) Ақ қағаз

В) Үйде тґр.

С) Ала кел.

D) Айтып жүр.

Е) Бара сал.

$$$ Меңгеру арқылы байланысып тұрған тiркестi табыңыз.

А) Үндi шайы.

В) Мектептi аралады.

С) Таулы өлке.

D) Әсемдiк әлемi.

Е) Оның баласы.

$$$ Өзара байланыста тұрып тобы мен сөз тiркесiнiң

құрамына енетiн тiркес қалай аталады?

А) Еркiн сөз тiркесi.

В) Түйдектi тiркес.

С) Жай сөз тiркесi.

D) Күрделi сөз тiркесi.

Е) Тұрақты тiркес.

$$$ Етiстiктi сөз тiркесiн табыңыз.

А) Жаз келдi.

В) Оның өнерi.

С) Әсем қыз.

D) Қиын сөз.

Е) Осы бала.

$$$ Тұрақты сөз тiркестi табыңыз.

А) Араға от салу.

В) Ұшқан құс.

С) Өткен күндер.

D) Араби жылқы.

Е) Аңшы тәрiздi.

$$$ Сөз тiркесiндегi фразеологизмдi табыңыз.

А) Алысқа кету.

В) Тiстi тазарту.

С) Тiстi қайрау.

D) Тiстi жұлу.

Е) Тiс салу.

$$$ Жақты сөйлемдi көрсетiңiз.

А) Ауа райы салқындай бастады.

В) Менiң бұл сөзге қосылғым келмедi.

С) Бiздiң ашық сөйлесуiмiз керек.

D) Оның бүгiн келуi мүмкiн.

Е) Олардың бұл араға қонғысы келмедi.

$$$ Кезектес салалс құрмалас сөйлемдi көрсетiңiз.

А) Маған олар я жетер,я жетпес едi.

В) Құмды жазық даланың шетiне iлiнген жолаушылар ұзақ тұрып қалды.

С) Ауа райы бұлыңғыр болғандықтан,бөлме iшi қараңғы тартып тұрды.

D) Оны бiрде мұз айдынында көрсек,бiрде колхоздың егiс даласында көрдiк.

Е) Ауа райы түзелдi,орақ басталды.

$$$ Қиыса байланысу деген не?

А) Сөздердiң өзара септiк жалғауларының бiреуi арқылы байланысқан түрi.

В) Баяндауыштың бастауышпен байланысы.

С) Iлiк жалғаулы сөз бен тәуелдiк жалғаулы сөздiң грамматикалық байланысы.

D) Сөздердiң өзара ешбiр жалғаусыз тұрған орны арқылы байланысуы.

Е) Сөз бен сөздiң iлiк септiк пен атау септiгiнен басқа септiк жалғаулары арқылы байланысқан түрi.

$$$ Тұрақты тiркестiң неше түрi бар?

А) 4

В) 2

С) 3

D) 6

Е) 1

$$$ Фразеологизмдердегi еркiн сөз тiркесiн табыңыз.

А) су жүрек

В) қоян жүрек

С) адам жүрегi

D) тас жүрек

Е) ет жүрегi.

$$$ Интонация арқылы байланысу тәсiлiн табыңыз.

А) Дүние-мүлiк үшiн талас.

В) Сәбит – жазушы.

С) Алым-салық жинады.

D) Төрт –бес ат.

Е) Аман-есен жету.

$$$ Сын-қимыл пысықтауышты табыңыз.

А) Даладан келдiм.

В) Малдас құрып отыр.

С) Қорыққаннан жылап жiбердi.

D) Оқығалы келiптi.

Е) Кiтап ојыпты.

$$$ «Таяқ жеу» қандай тiркес?

А) Идиомалық тiркес

В) Тұрақты сөз тiркесi

С) Еркiн сөз тiркесi

D) Түйдектi тiркес.

Е) Фразалық тiркес

$$$ Сөз тiркесiндегi сөздердiң қосымшалар арқылы байланысуы қалай аталады?

А) Аналитикалық байланыс.

В) Интонация арқылы

С) Синтетикалық байланыс

D) Сатылана байланысу

Е) Аналитика – синтетикалық байланыс

$$$ Мекен пысықтауыш неше жолмен жасалады?

А) 2

В) 5

С) 6

D) 8

Е) 4

$$$ М. Балақаев сұраулы сөйлемдерді нешеге бөледi?

А) 2

В) 4

С) 5

D) 3

Е) 7

$$$ Салаласа байланысу қалай аталады?

А) гипотаксис

В) синтаксис

С) аналитикалық

D) паратаксис

Е) синтетикалық

$$$ «Жүрегiнiң түгi бар» деген тұрақты сөз тiркесiнiң мағынасын көрсетiңiз.

А) Батыл

B) Қорқақ

C) Жуас

D) Анық

E) Жылдам

$$$ Жанаса байланысу деген не?

A) Сөздердiң ешбiр жалғаусыз қатар жүру арқылы байланысуы.

B) Баяндауыштың бастауышпен байланысы.

C) Iлiк жалғаулы сөз бен тәуелдiк жалғаулы сөздiң грамматикалық байланысы.

D) Сөз бен сөздiң ешбiр жалғаусыз байланысы.

E) Сөз бен сөздiң атау мен iлiк септiк жалғауларынан басқа септiк жалғаулары арқылы байланысқан түрi.

$$$ Сын есiмнен болып тұрған толықтауышты табыңыз.

A) Ол көршiмен әңгiмелестi.

B) Мен сiзбен ақылдассам.

C) Жаманға сөз айтпа.

D) Елу беске бөлiнедi.

E) Өнерлi жетер мұратқа.

$$$ «Сөйлем дегенiмiз сөздiң басын құрастырып,бiреу айтқан ой» деген пiкiрдiң авторы кiм?

A) К. Аханов

B) М.Балақаев

C) Н.А. Баскаков

D) А.Байтұрсынов

E) Поцелуевский

$$$ Поцелуевский сөз тiркестерiн нешеге бөлiп қарастырды?

A) 2

B) 4

C) 5

D) 7

E) 3

$$$ Соқыр сезiм, аршын төс, тәттi лебiз деген сөздер қандай тiркеске жатады?

A) Еркiн сөз тiркесi

B) Түйдектi тiркес

C) Тұрақты сөз тiркесi

D) Фразалық тiркес

E) Метафоралық тiркес

$$$ Мекен пысықтауышты табыңыз.

A) Күлдiру үшiн айтып отыр.

B) Пысықтығынан тез орындады.

C) Кешкiлiк қайтып келдi.

D) Тауға бара жатыр.

E) Ол тентек сәби едi.

$$$ Сабақтастық байланысқа қатысты шылауды көрсетiңiз.

A) Септеулiк

B) Демеулiк

C) Жалғаулық

D) Сұраулық демеулiк

E) Талғаулықты жалғаулық

$$$ Синтаксистiң ең басты тұлғасы?

A) Сөз тiркесi

B) Сөз

C) Сөйлем

D) Модальдiлiк

E) Предикативтiлiк

$$$ Сөйлем белгiлi бiр қарым-қатынас мақсатына қарай нешеге бөлiнедi?

A) 4

B) 6

C) 3

D) 2

E) 1

$$$ Қандай байланысты гипотаксис деп атаймыз?

A) Салаласа байланысу

B) Ортақтаса байланысу

C) Сабақтаса байланысу

D) Интонация арқылы байланысу

E) Орын тәртiбi арқылы байланысу

$$$ Сұраулы сөйлемдi табыңыз.

A) Әркiмнiң бiр арманы бар.

B) Тапсырманы айт

C) Театрға барушы ма едiң.

D) Көзiңдi қолыңмен сүртпе.

E) Сабағыңды оқы.

$$$ Құрмалас сөйлемдер құрмаласу тәсiлiне қарай нешеге бөлiнедi?

A) 6

B) 1

C) 5

D) 4

E) 3

$$$ Сабақтас құрмалас сөйлем дегенiмiз не?

A) жай сөйлемнiң бiр-бiрiне бағына тiркескен түрi.

B) жай сөйлемнiң бiрiн-бiрi бағындырмай, бiр-бiрiмен тең тiркесе айтылған түрi.

C) жай сөйлемнiң бiр-бiрiмен салаласып та, сабақтасып та тiркескен түрi.

D) бiр-бiрiмен белгiлi бiр жалғаулық шылау арқылы тiркескен түрi

E) жай сөйлемдердiң күрделенген түрi

$$$ Жалғаулықсыз салалас мағынасына қарай нешеге бөлiнедi?

A) 5

B) 7

C) 6

D) 4

E) 2

$$$ Бір компонентегі іс-әрекетке , оқиғаға екінші компоненттегі, іс-әрекет, қимылдың қарама –қайшы келуі салалас құрмаластың қай түріне жатады?

A) қарсылықты

B) түсіндірмелі

C) себеп-салдар

D) кезектес

E) мезгілдес

$$$ Төмендегі сөйлемдердің қайсысы қарсылықты салаласқа мысал бола алады?

A) Ақымақпен жараспа, Ақылдыдан адаспа.

B) Колхозда қонақ үй жоқ екен, біреудің үйіне түнеуге тура келеді.

C) Қасы қою көзінің үстін тұтас жауып кеткен, қарашығы тереңде жатыр

D) Менде әрі документ жоқ, әрі бармақшы болған үйлердің әдіресі жоқ.

E) Дүниені құртқан мыналар жүре берсін – мен жүрмеймін ...

$$$ Қой шопанға қызмет етпейді, Шопан қойға қызмет етеді. Жоғарыда келтірілген мысал салаластың қай түріне жатады?

A) қарсылықты

B) түсіндірмелі

C) себеп-салдар

D) кезектес

E) мезгілдес

$$$ Қарсылықты салаластың жалғаулықтары.

A) бірақ, сонда да, сөйтсе де

B) өйткені, сол себепті, себебі

C) не, әлде, әйтпесе

D) сонша, сондай, соншама

E) біресе, бірде, кейде

$$$ Берілген сөйлем сабақтастың қай түріне жатады?Бүгін қар жауады, не жаңбыр жауады.

A) талғаулы

B) қарсылықты

C) кезектес

D) мезгілдес

E) себеп-салдар

$$$ «Ыңғайлас сөйлемнің біреуінің хабары басқаларының бәрін өз ішіне алатын жалпы хабар болады, бір сөйлемі жалпы сөйлем болады» деген пікір кімдікі?

A) Қ.Жұбанов

B) Е:Сауранбаев

C) Т.Қордабаев

D) С.Аманжолов

E) А.Байтұрсынұлы

$$$ «Ыңғайлас салаластағы ой бір-біріне тіркес айтылады» деген кімнің пікірі?

A) Қ.Жұбанов

B) Е:Сауранбаев

C) Т.Қордабаев

D) С.Аманжолов

E) А.Байтұрсынұлы

$$$ «Мезгілдес салалас сөйлем компоненттері бір мезгіл ішінде, бірінен кейін бірі іле-шала болған немесе болатын іс-әрекет, мезгілдік қатынасы жоқ, бірақ мағыналық жағынан өзара ыңғайлас болып келетін біртектес жай-күйлерді білдіреді» деген пікір авторы.

A) Қ.Жұбанов

B) Е:Сауранбаев

C) Т.Қордабаев

D) С.Аманжолов

E) А.Байтұрсынұлы

$$$ Мезгілдес салалас дейтін термин қай жылдары енгізілді?

A) 1936ж.

B) 1939ж.

C) 1925ж.

D) 1960ж.

E) 1970ж.

$$$ С.Аманжолов пен Н.Сауранбаев 1939ж. «Қазақ тілінің грамматикасы» еңбегінде ыңғайласты қалай атайды?

A) тіркес салалас

B) жайылыңқы

C) біртектес

D) бірыңғай

E) мезгілдес

$$$ Қ.Шәукенұлы салалас құрмаласты нешеге бөледі?

A) 4

B) 5

C) 6

D) 8

E) 9

$$$ Себеп-салдар салалас атауы грамматикада қай жылдары қалыптасты?

A) 1930ж.

B) 1940ж.

C) 1950ж.

D) 1960ж.

E) 1970ж.

$$$ Ыңғайлас салаластың жалғаулықтары.

A) да, де, та, те, және

B) себебі, өйткені

C) бірақ, дегенмен

D) алайда, сөһйтсе де

E) бірде, біресе

$$$ Салаластар жасалу тәсіліне қарай нешеге бөлінеді?

A) 4

B) 5

C) 2

D) 3

E) 6

$$$ Түн қараңғы не екенін айыра алмады -салаластың қай түрі?

A) ыңғайлас

B) түсіндірмелі

C) шартты

D) қарсылықты

E) себеп-салдар

$$$ Уақыт таяп қалды да, біз істі аяқтамай тастауға мәжбүр болдық- салаластың қай түрі?

A) ыңғайлас

B) түсіндірмелі

C) шартты

D) қарсылықты

E) себеп-салдар

$$$ Сол өмірімнің ішінде не жарытып ақы алғаным жоқ, не Алл, риза болған жоқ . Салаластың қай түріне жатады?

A) талғаулы салалас

B) қарсылықты

C) ыңғайлас

D) мезгілдес

E) кезектес

$$$ Құрамындағы жай сөйлемдердің білдіретін қимылы алмасып отыратын салалас құрмаластың түрі қалай аталады?

A) түсіндірмелі

B) кезектес

C) қарсылықты

D) мезгілдес

E) шартты

$$$ Құлыңды көп қорлама: сен бұғауға түсіп, құлың бостандық алатын да күн туады. Құрмаластың қай түрі?

A) салалас

B) сабақтас

C) аралас

D) ыңғайлас

E) түсіндірмелі

$$$ Төменде берілген сөйлемдерден себеп-салдар салалас құрмалас сөйлемді табыңыз.

A) Я асқан данышпан шығар да, я дым білмейтін шығар.

B) Біз кеткенде туған ұл атқа мінді, біз кетерде айттырған қыз ұзатылды.

C) Тау тауға қосылмас, адам адамға қосылмас.

D) Түсіп бұл араға қатты ашуланып еді, даусы да қатаң шығып кетті.

E) Клубта кейде кино болады, кейде қызықты баяндамалар тыңдалады.

$$$ Құрамындағылар жай сөйлемдердің алдыңғысы соңғысына нұсқап, ал соңғысы алдыңғы сөйлемнің мазмұнын ашатындай қарама – қатынаста болатын салалас құрмалас қалай аталады?

A) түсіндірмелі

B) кезектес

C) себеп-салдар

D) ыңғайлас

E) қарсылықты

$$$ “Түсіндірмелі салалас сөйлемде бірінші компонент жалпылық мәнде айтылады да, кейінгі компонентте оның мәні себептері сараланып ашылады, талданып түсіндірмелі ” деген қай ғалымның анықтамасы?

A) І. Кеңесбаев

B) С. Аманжолов

C) Н. Сауранбаев

D) Т. Қордабаев

E) Қ. Шәукенұлы

$$$ Жаншаның безбені салмақты ма, болмаса ана Бақытжан бас бұрған белгісіз сонар жол бір қараға соқтыра ма? Сөйлемнің баяндауыштары қай сөз табынан жасалған.

А) сын есім, етістік

В) сан есім, етістік

С) етістік зат есім

Д) есімдік сын есім

Е) еліктеуіш, етістік

$$$ “Түсіндірмелі салалас сөйлемдердің жасалуында сол , сонша, соншалықты, сондай, соншама сөздері қатынасып, өз бастауыштарының іс-әрекет жай-күйлерін өздері ашпайды, сол баяндалатын әрекетке ерекше мән беру , көңіл аудару мақсатымен соған сілтейді де, оның сыры кейінгі сөйлемде ашылады.” Бұл қай ғалымның пікірі.

А) Т. Қордабаев

В) Қ.Шәукенұлы

С) І. Кеңесбаев

Д) С. Аманжолов

Е) Н.Сауранбаев

$$$ Тыныс белгісі дұрыс қойылған салалас құрмалас сөйлемді табыңыз?

А) Менің көзім жеткен бір ғана нәрсе бар: ол-талмай, тайынбай іздену.

В) Менің көзім жеткен бір ғана нәрсе бар, ол-талмай, тайынбай іздену.

С) Менің көзім жеткен бір ғана нәрсе бар- ол, талмай, тайынбай іздену.

Д) Менің көзім жеткен, бір ғана нәрсе бар:ол, талмас, тайынбай іздену.

Е) Менің көзім жеткен бір ғана нәрсе бар! ол-талмай, тайынбай іздену.

$$$ Жай сөйлемдердің құрамындағы іс-әрекет, ойдың салыстырыла айтылуы қай салалас құрмалас түріне жатады?

А) кезектес

В) түсіндірмелі

С) ыңғайлас

Д) себеп-салдар

Е) салыстырмалы

$$$ Төменде берілген сөйлемдерден салыстырмалы салалас құрмаласты табыңыз.

А) Төбесіндегі-көк аспан, табан астында-көк теңіз.

В) Ұлпан айтты десе болды, Есеней не айтер екен деп сұрамаңдар.

С) Арбада үш кісі отыр: оның екеуі артта, біреуіалдағы козлада.

Д) Бірде көкала қамысты көлдер қалып жатыр, бірде сарыала жон белестер кездесіп қалып жатыр.

Е) Беріктің бұл ойын құптарсың, я құптамассың.

$$$ Салалас құрмалас құрамындағы компонентерде айтылған оқиға, қимыл , іс-әрекеттің орындалу немесе орындалмау шартын білдіретін түрі қалай аталады?

А) түсіндірмелі

В) шартты

С) ыңғайлас

Д) мезгілдес

Е) кезектес

$$$ Ұлпан айтты десе болды, Есеней не айтар, екен деп сұрамаңдар.

Салалас құрмаластың қай түріне жатады?

А) шартты

В) қарсылықты

С) салыстырмалы

Д) түсіндірмелі

Е) қарсылықты

$$$ Бірді-екілі сөйлемен шектелмей , көп құрамды , әрқайсысы аяқталған ойды білдіріп тұратын салалас құрмалас қалай аталады?

А) ыңғайлас

В) түсіндірмелі

С) көп мәнді салалас

Д) мезгілдес

Е) кезектес

$$$ Сені де білемін көз алдымда туып-өскен боласың, расыңда айт, мына Ұрқия не деп отыр? Салалас құрмаластың қай түріне жатады?

А) көп мәнді салалас

В) ыңғайлас

С) қарсылықты

Д) кезектес

Е) түсіндірмелі

$$$ Бірінші компоненттегі іс-әрекет, ойдың, екінші компоненттегі қимылға, ойға бағына байланысқан құрмалас қалай аталады?

А) сабақтас

В) салалас

С) аралас

Д) шартты

Е) түсіндірмелі

$$$ Сабақтас құрмалас сөйлемді құрайтын компоненттердің өзара мезгілдік мағынаны білдіре байланысуы қалай аталады?

А) мезгіл бағыныңқылы

В) шартты бағыныңқылы

С) кезектес бағыныңқылы

Д) себеп бағыныңқылы

Е) мәндес бағыныңқылы

$$$ Төменде берілген сөйлемдерден мезгіл бағыныңқылы сабақтасты анықтаңыз.

А) Телікөлден келіп шатыр тіккелі, Арқадан келген жауынгерлерден

көз тұнатын еді.

В) “Қайрақты” колхозының атын естіген соң, мен де осы арадан кете

алмай жүрмін.

С) Біресе бұлбұл қақышты көп ырғақты “Жиырма бесті” созады, біресе

Назды қоңыр, кең тынысты “Жанбота” шығады.

Д) Мен осында болсам, сен келер ме едің?

Е) Алда-жалда күнәһарға ара түсіп жатса, қолынан қақпайтын.

$$$ Құрмалас сөйлемнің бағыныңқысы басыңқыдағы амал-әрекеттің нәтижесін, содан шығатын салдарды білдіріп, неліктен? не себепті? неге? не деп? сұрақтарға жауап беретін құрмалас түрі қалай аталады?

А) болжалды

В) кезектес

С) шартты

Д) мезгіл

Е) себеп -салдар

$$$ Себеп бағыныңқы сабақтас жасайтын қосымшаны табыңыз.

А) –ып, -ма, -бе, -дықтан,

В) – са, -се, -м, -ң,

С) - йынша, -иінше,

Д) -дай, -дей,

Е) -ша, -ше,

$$$ Іс-әрекеттің бірінен соң бірі алмасып орындалатын сабақтас құрмалас түрі қалай аталады?

А) ) мәндес бағыныңқылы

В) шартты бағыныңқылы

С) себеп бағыныңқылы

Д) кезектес бағыныңқылы

Е) сын-қимыл бағыныңқылы

$$$ Бұл жақта бірде қар жауып, бірде жаңбыр жауып тұр.

Сабақтас құрмаластың қай түріне жатады?

А) кезектес

В) шартты

С) себеп

Д) мезгіл

Е) мәндес

$$$ Сабақтас құрмаластағы амал-әрекет, іс-қимыл өзара мәндес мағыналас болып жасалуы сабақтастың қай түріне жатады?

А) себеп

В) мәндес

С) шартты

Д) мезгіл

Е) кезектес

$$$ Төменде берілген сөйлемдерден мәндес бағыныңқылы сабақтас құрмалас табыңыз.

А) Үйге бес жігіт келсе, далада аттарын ұстап тұрған тағы екі жігіт

бар екен

В)Ұя бұзғанымды әжем білгенде, ” көзіме көк шыбын” үймелетер еді.

С) Күндерде бір күні реті келе қалса, есесін бір қайтарармын.

Д) Күн ызғырық жел болғанға, Айдын қалың киінді.

Е)Бұл қоянға үлкен жолдан өтіп, күзді күні егін соқан.

$$$ Үйдің іргесі мықты болмай, жоғарғы үсті де мықты болмайды. Сабақтастың қай түрі?

А) қарсылықты

В) мақсат

С) түсіндірмелі

Д) салыстырмалы

Е) шартты

$$$ Құрамындағы жай сөйлемдердің өзара мағыналық жағынан бір-біріне қарсы, біріндегі ойды, амал-әрекетті, іс-қимылды теріске шығаратын сабақтас құрмаластүрін атаңыз?

А) қарсылықты

В) мақсат

С) түсіндірмелі

Д) салыстырмалы

Е) мәндес

$$$ Сөйлемдердің бағыныңқы компоненттері басыңқыдағы амал-әрекеттің әр түрлі өту сапасын білдіретін сабақтас құрмалас түрі қандай?

А) сын-қимыл

В) мақсат

С) қарсылықты

Д) мәндес

Е) кезектес

$$$ Күні-түні тынбай, әрдайым жапырақтары дірілдеп, шайқалған бұтақтар-ды айқара құшақтаса, теректер сан алуан үнге салып шулайды. Сабақтас құрмаластың қай түріне мысал бола алады?

А) шартты

В) мәндес

С) кезектес

Д) қарсылықты

Е) сын-қимыл

$$$ Бағыныңқы компоненті басыңқыдағы айтылған ойдың мақсатын білдіріп, не мақсатпен? не үшін? не еткен болып? Деген сұрақтардың біріне жауап беретін сабақтас құрмалас қалай аталады?

А) мақсат бағыныңқылы

В) түсіндірмелі

С) сын-бейне

Д) мезгіл

Е) кезектес

$$$ Әбілқайырдың әскері арғы бетке өтпекке, Сайхун дарияға таяп келіп еді. Сабақтас құрмаластың қай түріне жатады?

А) қарсылықты

В) түсіндірмелі

С) болжамды

Д) мақсатты бағыныңқылы

Е) мезгілдес

$$$ Құрмалас сөйлем құрамындағы компонентердегі іс-әрекет бірін-бірі толықтырып, түсіндіріп тұратын сабақтас құрмалас қалай аталады?

А) түсіндірмелі сабақтас

В) мезгілдес

С) қарсылықты

Д) болжамды

Е)мақсатты

$$$ Төменде берілген сөйлем сабақтастың қай түріне жатады?

Атша тулаған жүрегін басып, қайтадан баспалдаққа шықты: эшелон маңында тіріжан жоқ, айнала меңіреу түн, ұйтқып тұрған жел.

А) қарсылықты

В) кезектес

С) түсіндірмелі

Д) болжалды

Е) мезгілдес

$$$ Сөйлемдердің компонентерінде айтылған ой өзара салыстырыла көрсетілетін сабақтас құрмалас қалай аталады?

А)салыстырмалы

В) болжалды

С) мезгілдес

Д) кезектес

Е) сын-қимыл

$$$ Төмендегі сөйлемдерден салыстырмалы сабақтастарды табыңыз.

А) Бөлмедегі жиналған адам қанша болса, болжаулары да сонша екен.

В) Қаладан келгелі талай байқады: інісі жас адам боп, бірде болмаса

бірде қызып кетіп, желпініп сөйлеген емес.

С) Бүгін бірер кіпабын алып шықпақ боп, Баймағамбетті тосқызып

қойып, өзі жалғыз кіріп еді.

Д)Бұл қоянға үлкен жолдан өтіп, күзді күнгі егін соққан жерге

бару керек еді.

Е)Осы сіз келген жолмен кім келсе, сол патша болатын еді.

$$$ Көп бағыныңқылы, көп басыңқылы сөйлемдерді ғылымда қалай атайды?

А) көп тармақты құрмалас

В) салыстырмалы

С) сын-бейне

Д) мезгілдес

Е) кезектес

$$$ Биыл жазғы тұры су тасығанда, Ардақтың бір үйір қысырағы өзенінің ар жағында қалып қойып, елу бес Бесекей сең-сеңінің арасымен малпып отырып, өзеннің ар жағына өткен болатын. Жоғарыда келтірілген мысал сабақтастың қай түріне жатады?

А) көп тармақты құрмалас

В) қарсылықты

С) түсіндірмелі

Д) мезгілдес

Е) кезектес

$$$ Құрамындағы компонентерде айтылатын іс-әрекет, оқиғаны болжаммен білдіретін сабақтас құрмалас түрі қалай аталады?

А) сын-бейне

В) болжалды

С) қарсылықты

Д) түсіндірмелі

Е) қарсылықты

$$$ Жай сөйлемдер құрамдық ерекшеліктеріне қарай қалай бөлінеді?

А) атаулы

В) жақты және жақсыз

С) тұрлаулы және тұрлаусыз

Д) толымды және толымсыз

Е) жалаң және жайылма

$$$ Бастауыш пен баяндауыштан, не оның бірінен құралатын сөйлем қалай аталады?

А) толымды

В) жайылма

С) тұрлаулы

Д) атаулы

Е) жалаң

$$$ Қимылдың, іс-әрекеттің иесін білдіретін сөйлем мүшесі қалай аталады?

А) бастауыш

В) баяндауыш

С) толықтауыш

Д) анықтауыш

Е) пысықтауыш

$$$ Қимыл, іс-әрекетті білдіретін сөйлемнің тұрлаулы мүшесі.

А) бастауыш

В) баяндауыш

С) толықтауыш

Д) анықтауыш

Е) пысықтауыш

$$$ Қорқақ бұрын жұдырықтар. Сөйлемнің бастауышы қай сөз табынан?

А) сын есім

В) сан есім

С) есімдік

Д) етістік

Е) зат есім

$$$ Бұл- Байжанның талай келген үйі. Сөйлемнің баяндауышы қай сөз табынан?

А) сын есім

В) сан есім

С) есімдік

Д) етістік

Е) зат есім

$$$ Екі немесе бірнеше тұрлаусыз мүшелер басқа мүшелердің біріне бағынып, бір сұраққа жауап беріп тізбектелуі қалай аталады?

А) бірыңғай тұрлаусыз мүшелер

В) үйірлі мүшелер

С) бірыңғай тұрлаулы мүшелер

Д) бірыңғай анықтауыштар

Е) бірыңғай пысықтауыштар

$$$ Сөйлемнің тұрлаулы және тұрлаусыз мүшелері толық қатысатын сөйлем.

А) жалаң

В) жайылма

С) тұрлаулы

Д) атаулы

Е) толымды

$$$ Сөйлемде тұрлаулы немесе тұрлаусыз мүшелердің бірі қатыссыз қалатын сөйлем.

А) толымды

В) толымсыз

С) жақты

Д) жақсыз

Е) атаулы

$$$ Айнұр кітапханадан шығып, үйіне бармақшы. Сөйлем баяндауышы қай шақта берілген?

А) келер шақ

В) осы шақ

С) нақ осы шақ

Д) өткен шақ

Е) ауыспалы өткен шақ

$$$ Қимылдың, іс-әрекеттің болғандығын, білдіретін сөйлем қалай аталады?

А) болымды

В) болымсыз

С) тұрлаулы

Д) атаулы

Е) толымды

$$$ Ол хатты асықпай , баппен , жақсылап тағы бір оқып шықты.. Сөйлемде қандай тұрлаусыз мүше бар?

А) баяндауыш

В) толықтауыш

С) пысықтауыш

Д) анықтауыш

Е) бастауыш

$$$ Өткен күнгі жаңбырлы сазда аяғына сыз өтуден бе, сол түні көз шырымын алмаудан ба, әлде қаңғырғандар поселкесінің өрт апатынан ұшырауына қайғырудан ба – Шоқан былай шыға қатты ауырып қалды. Сабақтастың қай түрі?

А) болжалды

В) мезгілдес

С) қарсылықты

Д) түсіндірмелі

Е) кезектес

$$$ Бір компоненттегі іс-әрекет, оқиға, екінші компоненттегі іс-әрекеттің себебін, салдарын білдіретін сабақтас құрмалас қалай аталады?

А) себеп-салдар

В) түсіндірмелі

С) ыңғайлас

Д) кезектес

Е) қарсылықты

$$$ Бай адам күндіз-түні , қысы- жазы малын ойлайды да, өзі де малға ұқсап кетеді. Сабақтас құрмаластың қай түрі?

А) себеп-салдар

В) қарсылықты

С) талғаулы

Д) кезектес

Е) мәндес

$$$ “Ыңғайлас сөйлемдердің біреуінің хабары басқаларының бәрін өз ішіне алатын жалпы хабар болады, бір сөйлемі жалпы сөйлем болады”. Бұл қай ғалымның пікірі?

А) Қ. Жұбанов

В) Т. Қордабаев

С) Н. Сауранбаев

Д) С. Аманжолов

Е) Қ. Шәукенұлы

$$$ Үріккен қойдан шоғырын жазбай шапқан үш солдат бөлек кетті де, қара көк аттың үстіндегі Абылаев пен қасқа айғырлы Бақы бір бөлек кетті. Сабақтас құрмаластың қай түрі?

А) ыңғайлас

В) себеп-салдар

С) түсіндірмелі

Д) қарсылықты

Е) кезектес

$$$ Төмендегі сөйлемдердің болжалды сабақтас құрмаласты табыңыз.

А)Өткен күнгі жаңбырлы сазда аяғына сыз өтуден, сол түнгі көз шырышын алмаудан, әлде қаңғырғандар поселкесінің өрт апатынан ұшырауына қайғырудан – Шоқан былай шыға қатты ауырып қалды.

В) Біздер иесіз даланы меңгермек болып, зор қимылды бастағалы отырмыз.

С) Осы сіз келген жолмен кім келсе, сол патша болатын еді.

Д) Асан үйден шыға келсе, жолаушылардың жеккен пар аты есік алдындағы бөшкелі арбаға бастарын тіреп тұр екен.

Е) Біреу дыбыс бергенге, Асқар жоғары қараса, Кузнецов екен.

$$$ Кейде , бірде , біресе қай салаластың жалғаулықтары?

А) түсіндірмелі салалас

В) кезектес салалас

С) салыстырмалы салалас

Д) талғаулы салалас

Е) себеп-салдар салалас

$$$ Ғылым таппай, мақтанба,

Орын таппай, баптанба. Сабақтастың қай түріне жатады?

А) мәндес бағыныңқылы сабақтас

В) шартты бағыныңқылы сабақтас

С) сын-қимыл бағыныңқылы сабақтас

Д) мақсат бағыныңқылы сабақтас

Е) кезектес бағыныңқылы сабақтас

$$$ Мекен пысықтауышы бар сөйлемді ажырат.

А) Пештің жанында біріне-бірі тығылып бүрісіп отыр.

В) Мен жазбаймын өлеңді ермек үшін.

С) Нағима анама тесіле қарайды.

Д) Байыған соң екі есе қылып қайтарармын.

Е) Ол қайта ауырған соң жүдеп қалды.

$$$ Бөгде сөздің түрлері

А) төл сөз , автор сөзі

В) төлеу сөз , автор сөзі

С) диалог, монолог

Д) төл сөз, төлеу сөз

Е) цитата, сілтеме

$$$ Сөйлеуші не жазушы адам сөзінің ішінде өзгертілмей сол күйінде келтірілген басқа біреудің сөзі .

А) автор сөзі

В) төл сөз

С) төлеу сөз

Д) сілтеме

Е) монолог

$$$ Төл сөзді автор сөзімен байланыстыру функциясында қолданылатын дәнекер.

А) де етістігі В) айт етістігі

С) сөйле етістігі

Д) екен көмекші етістігі

Е) сызықша

$$$ Біреудің сөзінің автор тарапынан өзгеріске ұшырап берілген түрі қалай аталады?

А) төл сөз

В) төлеу сөз

С) автор сөзі

Д) мақал

Е) мәтел

$$$ Төл сөзбен автор сөзі орналасуы жағынан неше түрлі болады?

А) 1

В) 2

С) 3

Д) 4

Е) 5

$$$ Бұл кім? – деді Ушаков. Сөйлем қай нұсқада төлеу сөзге дұрыс айналдырылған?

А) Ушаков мұның кім екенін сұрады.

В) Бұл кім ?- деп сұрады Ушаков.

С) Ушаков: - бұл кім? – деді?

Д) Ушаков былай деді: бұл кім?

Е) “Бұл кім”- деп сұрады Ушаков.

$$$ Ойдың дамуын неғұрлым толық бере алатын, мағыналық және синтаксистік жағынан өзара тығыз байланысқан сөйлемдер тобы.

А) синтаксистік бірлік

В) сөйлемдер тізбегі

С) күрделі синтаксистік тұтастық

Д) синтаксистік тізбек

Е) күрделі бірлік

$$$ Құрастырушы сөйлемнің өзара тең дәрежеде байланысуына негізделген күрделі синтаксистік тұтастық.

А) параллель байланысты синтаксистік тұтастық

В) тізбекті күрделі синтаксистік тұтастық

С) тіркесті күрделі синтаксистік тұтастық

Д) тұтас күрделі синтаксистік тұтастық

Е) синтаксистік бірлік

$$$ Абзацтың күрделі синтаксистік тұтастықтан айырмашылығы.

А) мағыналық-құрылымдық бірлік емес, стилистикалық-композициялық

бірлік

В) көлемі шағын болады

С) бірнеше күрделі синтаксистік тұтастықты қамтиды

Д) бірнеше абзац бір күрделі синтаксистік тұтастыққа енеді

Е) жаңа жолдан басталып жазылады

$$$ Бірнеше синтаксистік конструкцияның лексикалық құрамы бірдей, мазмұны бір, бірыңғай мағыналық қатынаста келіп, құрылымы әртүрлі болып, соған сай нәзік мағыналық айырмашылығы байқалатын синтаксистік параллелизм түрі.

А) лексикалық синоним

В) синтаксистік тұтастық

С) синтаксистік амоним

Д) синтаксистік антоним

Е) синтаксистік синоним

$$$ Ситаксистік синонимдерге ұқсас тілдік құбылыс.

А) лексикалық синоним

В) синтаксистік тұтастық

С) синтаксистік амоним

Д) синтаксистік антоним

Е) синтаксистік бірлік

$$$ Синтаксистік синонимді лексикалық синонимнен ажырататын басты қасиет.

А) синтаксистік синонимде сөз тіркестерінің бағыныңқы сыңарлары бір

сөз табынан болуы керек

В) бағыныңқы сыңарлары әр сөз табынан болуы керек

С) синтаксистік синонимді жасайтын конструкциялар екі сыңарлы

болып келеді

Д) синтаксистік синонимді жасайтын конструкциялар жалаң сыңарлы

болып келеді

Е) синтаксистік синонимді жасайтын конструкциялар күрделі болады.

$$$ Морфологиялық синонимдерге тән белгі

А) бір түбірден жасалуы керек

В) әр түрлі түбірден жасалу керек

С) екі компонентті болады

Д) бір түбірден жасалып, бірнеше сыңарлы болып келеді

Е) бірнеше компоненті болады

$$$ Саудагер , дүкенші байларды түгел аралап шықты, -біріне де қызыметке тұра алмады –салаластың қай түрі?

А) кезектес

В) талғаулы

С) түсіндірмелі

Д) ыңғайлас

Е) қарсылықты

$$$ Салалас пен сабақтастың ең басты айырмашылығы

А) оларды құраушы компоненттер баяндауышының тиянақты, тиянақсыз

болып келуі

В) күрделі ойды білдіруі

С) кемінде екі компоненттен тұратындығы

Д) ой жалғастығы

Е) бағыныңқы , басыңқы сыңарларының болуы

$$$ Мезгіл бағыныңқылы сабақтастың неше түрлі жасалу жолы бар?

А) 5

В) 6

С) 7

Д) 8

Е) 9

$$$ Қ.Шәукенұлы сабақтасты нешеге бөледі?

А) 5

В) 6

С) 7

Д) 12

Е) 11

$$$ Ол екеуі үйден шығысымен, бақтан Асқарды жолықтырды. Сабақтастың қай түрі?

А) себеп бағыныңқылы

В) мезгіл бағыныңқылы

С) кезектес бағыныңқылы

Д) шартты бағыныңқылы

Е) мәндес бағыныңқылы

$$$ Сын-қимыл бағыныңқылы сабақтасты табыңыз.

А) Мәз болады болысың, Арқаға ұлық қаққанға.

В) Біздер осында болсақ, сен келер ме едің?

С) Ол қатынға бола емес, әкесінің көңілі үшін «апа» деу керек..

Д) Ербол оған жаны ашығандай қабақ білдірсе де, жігітті қостай қоймады.

Е) Ағажан сағындым, өзіңді көрмекке.

$$$ Қайтсе де? не етсе де? қайткенмен? не еткенше? деген сұрақтарға жауап беретін сабақтастың түрі.

А) қарсылықты бағыныңқылы

В) шартты бағыныңқылы

С) себеп бағыныңқылы

Д) мезгіл бағыныңқылы

Е) мақсат бағыныңқылы

$$$ Не мақсатпен? Не үшін? Не етпек болып? деген сұрақтарға жауап беретін сабақтас түрі.

А) қарсылықты бағыныңқылы

В) шартты бағыныңқылы

С) себеп бағыныңқылы

Д) мезгіл бағыныңқылы

Е) мақсат бағыныңқылы

$$$ Ма, ме, ба, бе, па, пе, әлде, әйтеуір, тіпті шылаулары арқылы жасалатын сабақтас түрі

А) қарсылықты бағыныңқылы

В) шартты бағыныңқылы

С) себеп бағыныңқылы

Д) мезгіл бағыныңқылы

Е) болжалды сабақтас

$$$ Мақсат бағыныңқылы сабақтастың неше түрлі жасалу жолы бар?

А) 4

В) 5

С) 6

Д) 7

Е) 8

$$$ Салыстырмалы сабақтас құрмаласты табыңыз.

А) Басқалар қалай қуанса, ол да солай қуанған еді.

В) Бір уақытта артына қараса, көп балалар көз жазып қалыпты.

С) Күндерде бір күн реті келе қалса, есесін бір қайтарармын.

Д) Ұяда не көрсең, ұшқанда соны ілерсің.

Е) Мен саған сенбесем, бұл сырды айтпас едім.

$$$ Біреудің көзі ашылса, біреудің көзі бақырайып қалыпты. Сабақтастың қай түрі?

А) шартты бағыныңқылы

В) салыстырмалы бағыныңқылы

С) мәндес бағыныңқылы

Д) мезгіл бағыныңқылы

Е) мақсат бағыныңқылы

$$$ Академиялық грамматика бойынша сабақтастар нешеге бөлінеді?

А) 8

В) 12

С) 10

Д) 6

Е) 4

ПАСПОРТ

Сұрақтың нөмірі	Курс	Тақырып нөмірі	Семестр	Күрделілік деңгейі	Дұрыс жауабы
1	3	44	6	3	B
2	3	38	6	1	D
3	3	38	6	1	A
4	3	38	6	2	E
5	3	38	6	2	C
6	3	46	6	3	C
7	3	38	6	2	C
8	3	38	6	2	D
9	3	38	6	1	A
10	3	38	6	2	C
11	4	38	7	2	A
12	3	38	6	2	C
13	3	37	6	1	B
14	3	37	6	1	A
15	3	38	6	2	B
16	3	38	6	1	A
17	3	38	6	1	D
18	3	38	6	1	B
19	3	38	6	3	C
20	3	38	6	3	D
21	3	40	6	3	B
22	3	37	6	2	D
23	3	37	6	1	A
24	3	37	6	3	D
25	3	38	6	1	B
26	3	38	6	3	D
27	3	38	6	1	E
28	3	38	6	1	C
29	3	38	6	2	E
30	3	38	6	2	E
31	3	44	6	2	A
32	3	38	6	1	C
33	3	38	6	2	D
34	3	38	6	1	B
35	3	38	6	1	B
36	3	38	6	2	C
37	3	38	6	1	D
38	3	38	6	3	B
39	3	38	6	1	A
40	3	38	6	1	B
41	3	38	6	2	B
42	3	38	6	1	A
43	3	38	6	1	A
44	3	38	6	1	C
45	3	38	6	2	B
46	3	38	6	3	C
47	3	38	6	2	E
48	3	38	6	2	B
49	3	38	6	1	E
50	3	38	6	1	C
51	3	38	6	1	A
52	3	38	6	1	D
53	3	38	6	1	E
54	3	38	6	1	B
55	3	38	6	1	C
56	3	38	6	1	D
57	3	38	6	2	C
58	3	39	6	3	A
59	3	40	6	1	B
60	3	41	6	2	C
61	3	41	6	1	A
62	3	39	6	1	A
63	3	41	6	1	D
64	3	41	6	2	E
65	4	40	7	2	C
66	3	40	6	1	A
67	3	39	6	1	C
68	3	39	6	1	C
69	3	40	6	3	A
70	3	39	6	1	D
71	3	41	6	1	D
72	3	41	6	2	E
73	3	41	6	1	D
74	3	39	6	1	A
75	3	43	6	1	D
76	3	39	6	1	A
77	3	39	6	1	C
78	3	39	6	1	B
79	3	39	6	2	C
80	3	37	6	3	D
81	3	40	6	2	B
82	3	41	6	2	C
83	3	41	6	2	B
84	3	40	6	2	D
85	3	41	6	1	B
86	4	39	7	1	A
87	4	39	7	2	B
88	3	42	6	1	A
89	3	40	6	1	B
90	4	41	7	2	C
91	3	39	6	2	B
92	3	40	6	1	C
93	3	41	6	1	A
94	3	39	6	2	C
95	3	39	6	2	A
96	3	41	6	1	B
97	3	41	6	2	B
98	3	39	6	2	B
99	3	46	6	2	A
100	3	39	6	1	A
101	3	48	6	3	B
102	3	45	6	3	E
103	3	37	6	3	C
104	3	45	6	3	A
105	3	50	6	3	C
106	3	41	6	2	C
107	3	40	6	2	D
108	3	41	6	1	A
109	3	40	6	1	A
110	3	40	6	2	E
111	3	41	6	2	C
112	3	41	6	3	A
113	3	41	6	2	C
114	3	41	6	1	E
115	3	39	6	1	C
116	3	39	6	1	C
117	3	37	6	1	C
118	3	41	6	2	A
119	3	39	6	2	A
120	3	39	6	2	B
121	4	41	7	3	D
122	3	39	6	1	C
123	4	37	7	3	D
124	3	41	6	2	A
125	4	41	7	1	A
126	3	44	6	2	C
127	4	44	7	3	A
128	4	45	7	3	E
129	4	44	7	3	E
130	4	45	7	2	A
131	4	46	7	2	A
132	4	45	7	2	C
133	4	45	7	2	D
134	4	45	7	3	E
135	4	45	7	2	A
136	4	45	7	2	C
137	4	46	7	3	B
138	4	47	7	3	A
139	4	46	7	3	C
140	4	46	7	2	E
141	4	45	7	2	A
142	4	46	7	2	A
143	4	47	7	3	A
144	4	46	7	3	C
145	4	45	7	1	D
146	4	45	7	2	B
147	4	45	7	1	A
148	4	46	7	2	B
149	4	45	7	2	C
150	4	50	7	3	A
151	4	45	7	1	E
152	4	46	7	1	D
153	4	47	7	2	D
154	4	45	7	2	E
155	4	45	7	1	B
156	3	45	6	3	A
157	4	46	7	2	D
158	4	45	7	1	A
159	4	44	7	3	E
160	4	45	7	1	B
161	4	46	7	1	B
162	4	45	7	2	A
163	4	46	7	2	C
164	4	47	7	2	E
165	4	46	7	2	E
166	4	47	7	2	D
167	4	49	7	3	C
168	4	45	7	3	A
169	4	44	7	2	E
170	4	42	7	3	B
171	4	44	7	3	B
172	4	50	7	2	C
173	4	49	7	3	A
174	4	45	7	1	E
175	4	45	7	1	A
176	4	45	7	1	D
177	4	48	7	2	E
178	4	45	7	1	B
179	4	45	7	1	A
180	4	45	7	1	B
181	4	45	7	1	E
182	4	45	7	1	B
183	3	44	6	3	C
184	3	46	6	3	E
185	4	46	7	2	D
186	4	46	7	1	A
187	4	46	7	1	E
188	4	46	7	1	D
189	4	46	7	1	E
190	4	46	7	2	B
191	4	46	7	2	C
192	4	45	7	2	C
193	4	45	7	1	C
194	4	45	7	2	B
195	4	45	7	1	A
196	4	45	7	3	D
197	4	48	7	3	D
198	4	48	7	2	B
199	4	46	7	2	A
200	4	45	7	2	C
201	4	44	7	3	A
202	4	44	7	1	E
203	4	44	7	2	A
204	4	45	7	1	A
205	4	45	7	2	A
206	4	45	7	3	A
207	4	45	7	1	B
208	4	45	7	1	C
209	4	44	7	2	E
210	4	46	7	2	A
211	4	46	7	1	E
212	4	45	7	1	B
213	4	47	7	2	A
214	4	47	7	2	C
215	4	47	7	3	E
216	4	48	7	3	E
217	4	48	7	3	A
218	4	47	7	2	B
219	4	49	7	1	C
220	4	49	7	2	D
221	4	49	7	3	A
222	4	44	7	2	D
223	4	44	7	1	A
224	4	45	7	2	A
225	4	47	7	2	A
226	4	48	7	2	E
227	4	45	7	1	A
228	4	45	7	1	B
229	4	46	7	2	A
230	4	46	7	3	C
231	4	49	7	2	A
232	4	49	7	1	A
233	4	47	7	2	A
234	4	45	7	3	A
235	4	48	7	2	E
236	4	46	7	1	A
237	4	45	7	2	D
238	4	45	7	2	A
239	4	48	7	3	B
240	4	47	7	3	A
241	4	49	7	2	E
242	4	49	7	1	A
243	4	49	7	2	A
244	4	44	7	2	E
245	4	44	7	2	A
246	4	44	7	2	D
247	4	45	7	2	A
248	4	45	7	1	C
249	4	45	7	2	A
250	4	46	7	1	A
251	4	46	7	1	A
252	4	46	7	2	A
253	4	46	7	3	A
254	4	45	7	3	E
255	4	45	7	2	E
256	4	46	7	1	A
257	4	47	7	2	B
258	4	47	7	3	A
259	4	46	7	2	E
260	4	46	7	1	A
261	4	46	7	2	E
262	4	39	7	3	B
263	4	39	7	2	A
264	4	37	7	1	A
265	4	37	7	2	C
266	4	38	7	3	A
267	4	38	7	3	A
268	4	44	7	3	A
269	4	45	7	2	A
270	4	46	7	1	D
271	4	47	7	2	A
272	4	47	7	1	B
273	4	48	7	2	B
274	4	49	7	3	A
275	4	39	7	2	D
276	4	39	7	1	B
277	4	38	7	2	A
278	4	37	7	1	B
279	4	40	7	2	D
280	4	41	7	3	A
281	4	41	7	2	C
282	4	42	7	1	A
283	4	42	7	2	A
284	4	43	7	3	E
285	4	44	7	1	A
286	4	44	7	2	C
287	4	45	7	2	A
288	4	40	7	2	E
289	4	41	7	2	A
290	4	42	7	1	C
291	4	43	7	2	D
292	4	44	7	3	B
293	4	45	7	2	C
294	4	45	7	1	A
295	4	46	7	2	E
296	4	47	7	1	E
297	4	47	7	2	A
298	4	46	7	3	A
299	4	46	7	3	C
300	4	45	7	2	A

112