Трэніровачны тэст № 1 фанетыка і арфаэпія

А1. Адзначце словы, вымаўленне і напісанне якіх супадае:

1) разьбяр,	2) скібіна,
3) смех,	4) сядзьце,
5) ураджай.

Выконваючы заданні А1 – А4, трэба ўлічваць: 1) некаторыя спалучэнні могуць абазначаць адзін гук (гарадскі, суддзя); 2) адна літара можа абазначаць два гукі (яблык, здароўе); 3) свісцячыя зычныя перад мяккімі (апрача [г], [к’], [х’]) памякчаюцца; 4) на пісьме асіміляцыя зычных не перадаецца (мыешся, малацьба, пясчаны).

А2. Адзначце словы, вымаўленне і напісанне якіх не супадае:

1) без бацькі,	2) ткацкі,
3) усміхаешся,	4) згінуў,
5) камандзір.

А3. Адзначце словы, у якіх аднолькавая колькасць гукаў і літар:

1) радасць,	2) выяўленчы,
3) выкананне,	4) сейбіт,
5) папялішча.

Каб правільна выканаць заданні А3 – А4, трэба ведаць, што фанетычнае падаўжэнне перадаецца на пісьме падваеннем адпаведных літар. Такім чынам, пішацца дзве літары, а вымаўляецца адзін падоўжаны гук.

А4. Адзначце словы, у якіх літар больш, чым гукаў:

1) барацьбіт,	2) людскі,
3) пераязджаць,	4) пад’ехаць,
5) салаўіны.

А5. Адзначце словы, у якіх спалучэнне дз абазначае адзін гук:

1) садзейнічаць,	2) адзвінець,
3) падземны,	4) падзагаловак,
5) пэндзаль.

Выконваючы заданні А5 – А6, неабходна мець на ўвазе: два гукі гэтыя спалучэнні абазначаюць на стыку прыстаўкі (яна заканчваецца на д) і кораня, які пачынаецца з літары з або ж.

А6. Адзначце словы, у якіх спалучэнне дж абазначае два гукі:

1) агароджа,	2) дажджлівы,
3) аджыць,	4) паджаць,
5) аджартавацца.

А7. Адзначце словы, у якіх літара я абазначае два гукі:

1) песня,	2) ястраб,
3) паядынак,	4) сняданак,
5) пад’язны.

Заданні А7 – А8. Ётавыя галосныя е, ё, ю, я, а ткасама і абазначаюць два гукі: 1) у пачатку слова; 2) пасля галоснага; 3) пасля й, ў, мяккага знака і апострафа.

А8. Адзначце словы, у якіх літара ё абазначае адзін гук:

1) вясёлы,	2) ёмісты,
3) медальён,	4) куп’ё,
5) булён.

А9. Адзначце словы, у якіх два мяккія зычныя:

1) дзверы;	2) у таварыстве;
3) смех;	4) згінуў;
5) ялíнка.

Варта звяртаць увагу вучняў на словы з асімілятыўнай мяккасцю (тыпу смех, бярэзнік, але: скеміць, збіць, схіліць ). Многія вучні “не бачаць” мяккіх зычных у словах тыпу ёд, краіна, яліна ([йод], [крайіна], [йал’іна]).

А10. Адзначце словы, у якіх адбываецца прыпадабненне глухіх зычных да звонкіх:

1) лёгка,	2) барацьба,
3) футболка,	4) хрэсьбіны,
5) аддзяленне.

А11. Адзначце словы, у якіх адбываецца прыпадабненне шыпячых зычных да свісцячых:

1) перавозчык,	2) аддаляешся,
3) расчырванелы,	4) па сцежцы,
5) у печцы.

А12. Адзначце словы, у якіх адбываецца прыпадабненне свісцячых зычных да шыпячых:

1) счапіць,	2) перавозчык,
3) зжаць,	4) пераможца,
5) па кладачцы.

А13. Адзначце словы, у якіх адбываецца прыпадабненне звонкіх зычных да глухіх:

1) грэбці,	2) малацьба,
3) медзь,	4) падпяваць,
5) дзядзька.

А14. Адзначце словы, у якіх вымаўляецца падоўжаны гук [ц]:

1) (у) палацы,	2) (у) спрэчцы;
3) (на) кветцы,	4) жыццё,
5) (на) дзежцы.

Гл. матэрыял у табліцах “Нормы вымаўлення некаторых зычных гукаў” і “Нормы вымаўлення некаторых спалучэнняў зычных гукаў”. Акрамя таго, трэба адрозніваць гукі мяккія і цвёрдыя. Так, [ц] і [ц’] — розныя гукі, параўнайце: у бо[ц]ы – бага[ц]е.

А15. Адзначце двухскладовыя словы:

1) мурог,	2) фае,
3) аазіс,	4) вайна,
5) соус.

А16. Адзначце словы, якія правільна падзелены на склады:

1) а-ба-вя-зак,	2) баль-зам,
3) а-тлас,	4) кро-пка,
5) ав-і-яц-ыя.

А17. Адзначце радкі, дзе абедзве падкрэсленыя галосныя з’яўляюцца націскнымі:

1) вусы, прадзед,	2) гусценькі, скала,
3) каменны, сівізна,	4) прыняць, прыняты,
5) здаўна, спагада.

Заданні А17 – А20. Гэта заданне, як паказвае вопыт цэнтралізаванага тэсціравання, было і застаецца адным з самых складаных. Праблема ў тым, што нерэальна вывучыць вымаўленне ўсіх слоў. Таму вялікае значэнне набывае пастаянная, сістэматычная праца настаўніка па фарміраванню ў вучняў умення правільна ставіць націск у словах (захоўваць акцэнталагічныя нормы беларускай мовы).

А18. Адзначце словы, у якіх няправільна пастаўлены націск:

1) грамадзянíн,	2) цяжкí,
3) крапівá,	4) кáменны,
5) выпáдак.

А19. Адзначце радкі, у якіх усе падкрэсленыя галосныя абазначаюць націскныя гукі:

1) індустрыя, закід,	2) заечы, касцяны,
3) спіна, камель,	4) рыхліць, рыхленне,
5) засветла, кветнік.

А20. Адзначце словы з другім націскным складам:

1) маленькі,	2) бульбяны,
3) адзінаццаць,	4) жальба,
5) гліняны.

В1. Запішыце словы, якія вымаўляюцца так:

[п’ашчаны], [б’арэз’н’ік].

В2. Знайдзіце слова, у якім адбываецца прыпадабненне свісцячага да шыпячага. Запішыце, як вымаўляецца гэта слова.

1) кніжка,	2) (на) дошцы,
3) лічба,	4) расчасала,
5) шчасце.